{"id":723,"date":"2026-08-25T09:31:00","date_gmt":"2026-08-25T09:31:00","guid":{"rendered":"https:\/\/lsja.pl\/?p=723"},"modified":"2026-08-19T06:36:08","modified_gmt":"2026-08-19T06:36:08","slug":"polwysep-nicoya-sekret-dlugowiecznosci-kostarykanskiej-blue-zone","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lsja.pl\/en\/polwysep-nicoya-sekret-dlugowiecznosci-kostarykanskiej-blue-zone\/","title":{"rendered":"P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 sekret d\u0142ugowieczno\u015bci kostaryka\u0144skiej Blue Zone"},"content":{"rendered":"<p><!DOCTYPE html><br \/>\n<html lang=\"pl\"><br \/>\n<head><br \/>\n    <meta charset=\"UTF-8\"><br \/>\n    <meta name=\"viewport\" content=\"width=device-width, initial-scale=1.0\"><br \/>\n    <meta name=\"description\" content=\"Dlaczego mieszka\u0144cy P\u00f3\u0142wyspu Nicoya w Kostaryce \u017cyj\u0105 tak d\u0142ugo? Poznaj czynniki dietetyczne, spo\u0142eczne i \u015brodowiskowe kostaryka\u0144skiej Blue Zone. Artyku\u0142 autorstwa mgr in\u017c. Jakuba Adamczyka.\"><br \/>\n    <meta name=\"keywords\" content=\"Blue Zone, Nicoya, Kostaryka, d\u0142ugowieczno\u015b\u0107, plan de vida, dieta ro\u015blinna, stulatkowie, zdrowe starzenie si\u0119, styl \u017cycia, fundacja LSJA\"><br \/>\n    <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"><br \/>\n    <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta property=\"og:title\" content=\"P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 dlaczego mieszka\u0144cy kostaryka\u0144skiej Blue Zone \u017cyj\u0105 tak d\u0142ugo?\"><br \/>\n    <meta property=\"og:description\" content=\"Dieta, wi\u0119zi rodzinne, poczucie sensu i naturalna aktywno\u015b\u0107 fizyczna \u2013 sekrety d\u0142ugowieczno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Nicoya w Kostaryce.\"><br \/>\n    <meta property=\"og:type\" content=\"article\"><br \/>\n    <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"><br \/>\n    <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/nicoya-blue-zone.jpg\"><br \/>\n    <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:title\" content=\"P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 dlaczego mieszka\u0144cy kostaryka\u0144skiej Blue Zone \u017cyj\u0105 tak d\u0142ugo?\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:description\" content=\"Dieta, wi\u0119zi rodzinne, poczucie sensu i naturalna aktywno\u015b\u0107 fizyczna \u2013 sekrety d\u0142ugowieczno\u015bci Nicoya.\"><br \/>\n    <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"><br \/>\n    <meta name=\"language\" content=\"Polish\"><br \/>\n    <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\"><\/p>\n<p>    <!-- Schema.org Structured Data dla Google Scholar --><br \/>\n    <script type=\"application\/ld+json\">\n    {\n        \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n        \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n        \"headline\": \"P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 dlaczego mieszka\u0144cy kostaryka\u0144skiej Blue Zone \u017cyj\u0105 tak d\u0142ugo?\",\n        \"description\": \"Analiza czynnik\u00f3w dietetycznych, spo\u0142ecznych i \u015brodowiskowych wp\u0142ywaj\u0105cych na wyj\u0105tkow\u0105 d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w P\u00f3\u0142wyspu Nicoya w Kostaryce\",\n        \"author\": {\n            \"@type\": \"Person\",\n            \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n            \"affiliation\": {\n                \"@type\": \"Organization\",\n                \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n                \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n            }\n        },\n        \"datePublished\": \"2026-08-19\",\n        \"dateModified\": \"2026-08-19\",\n        \"isAccessibleForFree\": true,\n        \"keywords\": [\"Blue Zone\", \"Nicoya\", \"Kostaryka\", \"d\u0142ugowieczno\u015b\u0107\", \"plan de vida\", \"dieta ro\u015blinna\", \"stulatkowie\"],\n        \"articleSection\": \"Zdrowie i d\u0142ugowieczno\u015b\u0107\",\n        \"publisher\": {\n            \"@type\": \"Organization\",\n            \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n            \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n            \"logo\": {\n                \"@type\": \"ImageObject\",\n                \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n            }\n        },\n        \"mainEntity\": {\n            \"@type\": \"Place\",\n            \"name\": \"P\u00f3\u0142wysep Nicoya\",\n            \"description\": \"Region w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej Kostaryce uznawany za jedn\u0105 z pi\u0119ciu Niebieskich Stref (Blue Zones) \u015bwiata\"\n        }\n    }\n    <\/script><\/p>\n<p>    <!-- Schema.org Article Schema --><br \/>\n    <script type=\"application\/ld+json\">\n    {\n        \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n        \"@type\": \"Article\",\n        \"headline\": \"P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 dlaczego mieszka\u0144cy kostaryka\u0144skiej Blue Zone \u017cyj\u0105 tak d\u0142ugo?\",\n        \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/nicoya-blue-zone.jpg\",\n        \"datePublished\": \"2026-08-19\",\n        \"dateModified\": \"2026-08-19\",\n        \"author\": {\n            \"@type\": \"Person\",\n            \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n        },\n        \"publisher\": {\n            \"@type\": \"Organization\",\n            \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n            \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n        },\n        \"description\": \"Dlaczego mieszka\u0144cy P\u00f3\u0142wyspu Nicoya w Kostaryce \u017cyj\u0105 tak d\u0142ugo? Dieta, wi\u0119zi spo\u0142eczne i poczucie sensu \u017cycia.\"\n    }\n    <\/script><\/p>\n<p>    <title>P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 sekret d\u0142ugowieczno\u015bci kostaryka\u0144skiej Blue Zone | LSJA<\/title><br \/>\n<\/head><br \/>\n<body><\/p>\n<p><!-- Pocz\u0105tek wpisu WordPress --><\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n<p>  <!-- Nag\u0142\u00f3wek \/ Boks wprowadzaj\u0105cy --><\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\n<p style=\"margin: 0 0 8px 0; font-size: 13px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 1px; color: #4a5568; font-weight: 700;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\n<p style=\"margin: 0; font-style: italic; color: #718096; font-size: 15px;\">Autor: <strong>mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 sekret d\u0142ugowieczno\u015bci kostaryka\u0144skiej Blue Zone<\/h2>\n<p class=\"has-drop-cap\">Na p\u00f3\u0142nocno-zachodnim wybrze\u017cu Kostaryki, w prowincji Guanacaste, le\u017cy niewielki skrawek l\u0105du, kt\u00f3ry od lat fascynuje demograf\u00f3w, epidemiolog\u00f3w i badaczy starzenia si\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie. P\u00f3\u0142wysep Nicoya, obok Okinawy w Japonii, Sardynii we W\u0142oszech oraz Ikarii w Grecji, nale\u017cy do grona pi\u0119ciu tzw. Niebieskich Stref (Blue Zones) \u2013 region\u00f3w, w kt\u00f3rych odsetek os\u00f3b do\u017cywaj\u0105cych dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tego, a nawet setnego roku \u017cycia w dobrym zdrowiu jest wyj\u0105tkowo wysoki. Co sprawia, \u017ce mieszka\u0144cy tego niewielkiego regionu \u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej i ciesz\u0105 si\u0119 lepszym zdrowiem ni\u017c statystyczny mieszkaniec Ameryki \u015arodkowej? Odpowied\u017a, jak pokazuj\u0105 badania naukowe prowadzone mi\u0119dzy innymi przez Uniwersytet Stanforda i Uniwersytet Kostaryka\u0144ski, kryje si\u0119 w po\u0142\u0105czeniu diety, silnych wi\u0119zi spo\u0142ecznych, naturalnej aktywno\u015bci fizycznej i g\u0142\u0119boko zakorzenionego poczucia sensu \u017cycia.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Fenomen demograficzny Nicoya<\/h2>\n<p>Termin \u201eBlue Zone\u201d powsta\u0142 na pocz\u0105tku XXI wieku za spraw\u0105 badaczy Gianniego Pesa i Michela Poulaina, a spopularyzowa\u0142 go dziennikarz i badacz National Geographic Dan Buettner. Nicoya do\u0142\u0105czy\u0142a do tego elitarnego grona dzi\u0119ki pracom kostaryka\u0144skiego demografa Luisa Rosero-Bixby, kt\u00f3ry wraz z epidemiologiem Davidem Rehkopfem ze Stanford University wykaza\u0142 istnienie wyra\u017anej \u201eprzestrzennej odmienno\u015bci d\u0142ugowieczno\u015bci\u201d na terenie Kostaryki.<\/p>\n<p>Badania Rehkopfa i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w wykaza\u0142y, \u017ce mieszka\u0144cy Nicoya w wieku oko\u0142o 60 lat maj\u0105 a\u017c o 29% ni\u017csze ryzyko zgonu w tym wieku ni\u017c pozostali mieszka\u0144cy Kostaryki. Region obejmuje pi\u0119\u0107 tzw. \u201eniebieskich kanton\u00f3w\u201d: Nicoya, Santa Cruz, Hojancha, Nandayure i Carrillo. Wed\u0142ug danych kostaryka\u0144skiego Ministerstwa Zdrowia, w regionie tym odnotowano ponad 900 os\u00f3b powy\u017cej 90. roku \u017cycia oraz ponad 5000 mieszka\u0144c\u00f3w powy\u017cej 75. roku \u017cycia, z kt\u00f3rych zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 cieszy si\u0119 dobrym zdrowiem. \u015arednia d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia w Kostaryce si\u0119ga niemal 80 lat i jest najwy\u017csza w ca\u0142ej Ameryce \u015arodkowej.<\/p>\n<p>Co szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce, prawdopodobie\u0144stwo do\u017cycia stu lat przez 60-letniego m\u0119\u017cczyzn\u0119 z Nicoya jest siedmiokrotnie wy\u017csze ni\u017c w przypadku m\u0119\u017cczyzny z Japonii \u2013 kraju powszechnie kojarzonego z d\u0142ugowieczno\u015bci\u0105. Co wi\u0119cej, zjawisko to wyst\u0119puje w regionie, kt\u00f3ry nie jest zamo\u017cny \u2013 wydatki na ochron\u0119 zdrowia na mieszka\u0144ca Kostaryki stanowi\u0105 zaledwie u\u0142amek wydatk\u00f3w notowanych w Stanach Zjednoczonych. To pokazuje, \u017ce sekret d\u0142ugiego \u017cycia w Nicoya nie le\u017cy w kosztownej opiece medycznej, lecz w codziennym stylu \u017cycia.<\/p>\n<p>  <!-- Wyr\u00f3\u017cniony boks informacyjny --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Ciekawostka demograficzna<\/h3>\n<p style=\"margin: 0; color: #2b6cb0;\">Nicoya jest jedyn\u0105 Niebiesk\u0105 Stref\u0105 zlokalizowan\u0105 w Ameryce \u0141aci\u0144skiej. Region zamieszkuje niewiele ponad 25 tysi\u0119cy os\u00f3b, a jego mieszka\u0144cy wywodz\u0105 si\u0119 w du\u017cej mierze z rdzennej ludno\u015bci Chorotega, co ukszta\u0142towa\u0142o wyj\u0105tkowo silne wi\u0119zi kulturowe i rodzinne przekazywane z pokolenia na pokolenie.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Dieta bogata w ro\u015bliny str\u0105czkowe i lokalne produkty<\/h2>\n<p>Tradycyjna dieta mieszka\u0144c\u00f3w Nicoya opiera si\u0119 na prostych, nieprzetworzonych sk\u0142adnikach dost\u0119pnych lokalnie od pokole\u0144. Podstaw\u0119 codziennych posi\u0142k\u00f3w stanowi\u0105 czarna fasola, kukurydziane tortille, dynia, papaja, banany plantany oraz ryby z\u0142owione w przybrze\u017cnych wodach Pacyfiku. Badanie por\u00f3wnawcze opublikowane w czasopi\u015bmie Nutrients, kt\u00f3re obj\u0119\u0142o mieszka\u0144c\u00f3w Nicoya oraz sardy\u0144skiego regionu Ogliastra, wykaza\u0142o wysok\u0105 jako\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 diety najstarszych mieszka\u0144c\u00f3w obu region\u00f3w w powi\u0105zaniu z ich sprawno\u015bci\u0105 funkcjonaln\u0105.<\/p>\n<p>Charakterystyczne dla Nicoya jest tradycyjne \u0142\u0105czenie kukurydzy z wapnem podczas procesu zwanego nixtamalizacj\u0105, co znacz\u0105co zwi\u0119ksza przyswajalno\u015b\u0107 wapnia oraz niacyny z tortilli. W po\u0142\u0105czeniu z fasol\u0105 dostarczaj\u0105c\u0105 pe\u0142nowarto\u015bciowego bia\u0142ka ro\u015blinnego oraz b\u0142onnika, dieta ta sprzyja utrzymaniu prawid\u0142owej masy cia\u0142a, dobrego profilu lipidowego i stabilnego poziomu glukozy we krwi. Naukowcy z Uniwersytetu Kostaryka\u0144skiego potwierdzili, \u017ce najstarsi mieszka\u0144cy regionu Guanacaste charakteryzuj\u0105 si\u0119 lepszym profilem lipidowym i glikemicznym ni\u017c ich m\u0142odsi krewni oraz mieszka\u0144cy miast Kostaryki.<\/p>\n<p>Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce dieta Nicoyan nie jest restrykcyjna ani wymagaj\u0105ca \u2013 opiera si\u0119 na produktach sezonowych, uprawianych cz\u0119sto we w\u0142asnym ogrodzie, spo\u017cywanych w gronie rodziny i przygotowywanych metodami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">\u201ePlan de vida\u201d \u2013 si\u0142a posiadania celu<\/h2>\n<p>Jednym z najcz\u0119\u015bciej opisywanych w literaturze naukowej czynnik\u00f3w d\u0142ugowieczno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Nicoya jest tzw. \u201eplan de vida\u201d, czyli osobisty pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego warto wstawa\u0107 rano. Starsi mieszka\u0144cy regionu bardzo d\u0142ugo pozostaj\u0105 aktywnymi cz\u0142onkami rodziny i spo\u0142eczno\u015bci \u2013 opiekuj\u0105 si\u0119 wnukami, pomagaj\u0105 w gospodarstwie, uczestnicz\u0105 w \u017cyciu lokalnym. To poczucie bycia potrzebnym, w po\u0142\u0105czeniu z szacunkiem, jakim otaczani s\u0105 seniorzy w kulturze Nicoya, sprzyja utrzymaniu dobrego samopoczucia psychicznego oraz motywacji do aktywno\u015bci fizycznej i spo\u0142ecznej a\u017c do p\u00f3\u017anej staro\u015bci.<\/p>\n<p>Koncepcja ta jest bliska japo\u0144skiemu \u201eikigai\u201d, znanemu z bada\u0144 nad d\u0142ugowieczno\u015bci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w Okinawy, i wskazuje na uniwersalny mechanizm \u2013 silne poczucie sensu \u017cycia koreluje z ni\u017cszym poziomem przewlek\u0142ego stresu, lepsz\u0105 regulacj\u0105 uk\u0142adu hormonalnego oraz mniejszym ryzykiem chor\u00f3b sercowo-naczyniowych.<\/p>\n<p>  <!-- Boks --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Wi\u0119zi rodzinne i s\u0105siedzkie<\/h3>\n<p style=\"margin: 0; color: #2b6cb0;\">Nicoya\u0144scy stulatkowie rzadko mieszkaj\u0105 samotnie. Wielopokoleniowe gospodarstwa domowe, cz\u0119ste odwiedziny s\u0105siad\u00f3w oraz codzienne rozmowy i wsp\u00f3lny \u015bmiech to elementy \u017cycia codziennego, kt\u00f3re badacze wi\u0105\u017c\u0105 z ni\u017cszym poziomem samotno\u015bci i lepszym zdrowiem psychicznym senior\u00f3w.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Naturalna aktywno\u015b\u0107 fizyczna wpisana w codzienno\u015b\u0107<\/h2>\n<p>Mieszka\u0144cy Nicoya nie uprawiaj\u0105 sportu w rozumieniu zorganizowanych trening\u00f3w na si\u0142owni \u2013 ich aktywno\u015b\u0107 fizyczna wynika z codziennych obowi\u0105zk\u00f3w. Praca w gospodarstwie, uprawa ro\u015blin, piesze pokonywanie dystans\u00f3w oraz prace domowe sprawiaj\u0105, \u017ce cia\u0142o pozostaje w naturalnym ruchu przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 dnia, tak\u017ce w podesz\u0142ym wieku. Taki model aktywno\u015bci, roz\u0142o\u017cony r\u00f3wnomiernie w ci\u0105gu dnia, jest korzystniejszy dla uk\u0142adu sercowo-naczyniowego i staw\u00f3w ni\u017c intensywny, lecz kr\u00f3tkotrwa\u0142y wysi\u0142ek.<\/p>\n<p>Do tego dochodzi \u0142agodny, tropikalny klimat sprzyjaj\u0105cy przebywaniu na \u015bwie\u017cym powietrzu przez ca\u0142y rok, co dodatkowo wspiera naturaln\u0105 syntez\u0119 witaminy D oraz regulacj\u0119 rytmu dobowego.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Woda bogata w minera\u0142y<\/h2>\n<p>Twarda woda na P\u00f3\u0142wyspie Nicoya jest bogata w wap\u0144 i inne minera\u0142y, co \u2013 wed\u0142ug badaczy \u2013 mo\u017ce dodatkowo wzmacnia\u0107 ko\u015bci i wspiera\u0107 zdrowie uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia mieszka\u0144c\u00f3w regionu. W po\u0142\u0105czeniu z diet\u0105 bogat\u0105 w wap\u0144 pochodz\u0105cy z nixtamalizowanej kukurydzy, lokalna woda pitna stanowi kolejny, cz\u0119sto niedoceniany element uk\u0142adanki d\u0142ugowieczno\u015bci Nicoyan.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Lekcje z Nicoya dla nas wszystkich<\/h2>\n<p>Naukowcy szacuj\u0105, \u017ce jedynie oko\u0142o 20\u201330% d\u0142ugo\u015bci naszego \u017cycia zale\u017cy od gen\u00f3w, natomiast pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 to efekt codziennych wybor\u00f3w \u2013 diety, aktywno\u015bci, relacji spo\u0142ecznych i podej\u015bcia do \u017cycia. Przyk\u0142ad Nicoya pokazuje, \u017ce d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 nie wymaga kosztownej opieki medycznej ani specjalistycznych suplement\u00f3w \u2013 wystarczy powr\u00f3t do prostych, sprawdzonych przez pokolenia zasad: jedzenie tego, co lokalne i sezonowe, codzienny ruch wpisany w rutyn\u0119 dnia, piel\u0119gnowanie bliskich relacji oraz odnajdywanie poczucia sensu i celu, niezale\u017cnie od wieku.<\/p>\n<p>Te obserwacje s\u0105 bliskie temu, co na co dzie\u0144 widzimy w pracy Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka. Nasze do\u015bwiadczenia potwierdzaj\u0105, \u017ce dba\u0142o\u015b\u0107 o zdrowe i godne \u017cycie \u2013 zar\u00f3wno ludzi, jak i zwierz\u0105t \u2013 wymaga jednoczesnego dzia\u0142ania na kilku poziomach:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li><strong>edukacji zdrowotnej<\/strong> \u2013 budowania \u015bwiadomo\u015bci na temat wp\u0142ywu stylu \u017cycia na d\u0142ugo\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 \u017cycia,<\/li>\n<li><strong>wsparcia os\u00f3b starszych i samotnych<\/strong> \u2013 poniewa\u017c poczucie przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty jest jednym z filar\u00f3w d\u0142ugowieczno\u015bci,<\/li>\n<li><strong>promowania naturalnych, lokalnych \u017ar\u00f3de\u0142 \u017cywno\u015bci<\/strong> \u2013 zgodnie z filozofi\u0105 zr\u00f3wnowa\u017conego stylu \u017cycia,<\/li>\n<li><strong>budowania wi\u0119zi mi\u0119dzypokoleniowych<\/strong> \u2013 kt\u00f3re, jak pokazuje przyk\u0142ad Nicoya, s\u0105 nieocenionym \u017ar\u00f3d\u0142em sensu i wsparcia.<\/li>\n<\/ul>\n<p>  <!-- Przycisk do zrzutki - PRZED BIBLIOGRAFI\u0104 --><\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n    <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 \u2013 Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n  <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Rosero-Bixby, L., Dow, W. H., &#038; Rehkopf, D. H. (2013). The Nicoya region of Costa Rica: a high longevity island for elderly males. Vienna Yearbook of Population Research, 11, 109-136. DOI: 10.1553\/populationyearbook2013s109<\/li>\n<li>Rosero-Bixby, L. (2024). The vanishing advantage of longevity in Nicoya, Costa Rica: A cohort shift. Demographic Research, 49(27), 723-736. https:\/\/www.demographic-research.org\/volumes\/vol49\/27\/<\/li>\n<li>Nieddu, A., Vindas, L., Errigo, A., Vindas, J., Pes, G. M., &#038; Dore, M. P. (2020). Dietary Habits, Anthropometric Features and Daily Performance in Two Independent Long-Lived Populations from Nicoya Peninsula (Costa Rica) and Ogliastra (Sardinia). Nutrients, 12(6), 1621. DOI: 10.3390\/nu12061621<\/li>\n<li>Poulain, M., Pes, G. M., Grasland, C., et al. (2004). Identification of a geographic area characterized by extreme longevity in the Sardinia island: the AKEA study. Experimental Gerontology, 39(9), 1423-1429.<\/li>\n<li>Buettner, D. (2005). The Secrets of Long Life. National Geographic Magazine, listopad 2005.<\/li>\n<li>Buettner, D., &#038; Skemp, S. (2016). Blue Zones: Lessons From the World&#8217;s Longest Lived. American Journal of Lifestyle Medicine, 10(5), 318-321. DOI: 10.1177\/1559827616637066<\/li>\n<li>Rehkopf, D. H., Dow, W. H., Rosero-Bixby, L., et al. (2013). Longer leukocyte telomeres are associated with ultra-low mortality in Costa Rica. PLOS ONE, 8(8), e76143.<\/li>\n<li>Stanford Medicine (2024). Unlocking the secret to longevity in Nicoya region, Costa Rica. Stanford Medicine Magazine. https:\/\/stanmed.stanford.edu\/longevity-secret-costa-rica-area\/<\/li>\n<li>Rosero-Bixby, L. (2021). Spatial variation of adult mortality in Costa Rica: revisiting the Nicoya blue zone. Poblaci\u00f3n y Salud en Mesoam\u00e9rica, 18(2).<\/li>\n<li>Costa Rican Longevity and Healthy Aging Study &#8211; CRELES (2022). Metodolog\u00eda y hallazgos principales. Universidad de Costa Rica, Centro Centroamericano de Poblaci\u00f3n.<\/li>\n<li>Willcox, D. C., Willcox, B. J., Todoriki, H., &#038; Suzuki, M. (2009). The Okinawan diet: health implications of a low-calorie, nutrient-dense, antioxidant-rich dietary pattern low in glycemic load. Journal of the American College of Nutrition, 28(sup4), 500S-516S.<\/li>\n<li>Visit Costa Rica \/ Instituto Costarricense de Turismo (2025). Blue Zones &#8211; Healthy Longevity in Costa Rica. https:\/\/www.visitcostarica.com\/things-to-do\/culture\/blue-zones<\/li>\n<li>The Tico Times (2025). Can Costa Rica&#8217;s Blue Zone Preserve Its Longevity Legacy? https:\/\/ticotimes.net\/2025\/07\/24\/can-costa-ricas-blue-zone-preserve-its-longevity-legacy<\/li>\n<li>Blue Zones LLC (2025). Nicoya, Costa Rica &#8211; Power 9 Lifestyle Habits. https:\/\/www.bluezones.com\/explorations\/nicoya-costa-rica\/<\/li>\n<li>World Health Organization (2023). World Health Statistics: Life expectancy and healthy life expectancy data by country &#8211; Costa Rica.<\/li>\n<\/ol>\n<p>  <!-- Boks stopki z informacj\u0105 o fundacji i wezwaniem do dzia\u0142ania --><\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\n<p style=\"margin: 0 0 12px 0; font-size: 14px; color: #cbd5e0;\">KRS: 0001156897<\/p>\n<p>    <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n  <\/div>\n<p>  <!-- Informacja o 1,5% podatku --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\">Je\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania edukacyjne, spo\u0142eczne i na rzecz ochrony \u015brodowiska.<\/p>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\"><strong>KRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\"><strong>Cel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<p style=\"font-style: italic; color: #718096; margin-top: 30px; font-size: 14px;\"><em>Artyku\u0142 ma charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani dietetycznej.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p><!-- Koniec wpisu WordPress --><br \/>\n<\/body><br \/>\n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 sekret d\u0142ugowieczno\u015bci kostaryka\u0144skiej Blue Zone | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk P\u00f3\u0142wysep Nicoya \u2013 sekret d\u0142ugowieczno\u015bci kostaryka\u0144skiej Blue Zone Na p\u00f3\u0142nocno-zachodnim wybrze\u017cu Kostaryki, w prowincji Guanacaste, le\u017cy niewielki skrawek l\u0105du, kt\u00f3ry od lat fascynuje demograf\u00f3w, epidemiolog\u00f3w i badaczy starzenia si\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie. P\u00f3\u0142wysep Nicoya, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[21,5],"tags":[74,54,51,37,48,58],"class_list":["post-723","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul","category-filar-iii-rozwoj-edukacji-przedsiebiorczosci-i-coachingu","tag-blue-zone","tag-edukacja","tag-ekologia","tag-filar-3","tag-lsja","tag-zdrowie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/723","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=723"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/723\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":726,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/723\/revisions\/726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=723"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=723"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=723"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}