{"id":801,"date":"2026-09-12T05:15:15","date_gmt":"2026-09-12T05:15:15","guid":{"rendered":"https:\/\/lsja.pl\/?p=801"},"modified":"2026-09-07T05:18:30","modified_gmt":"2026-09-07T05:18:30","slug":"finski-model-edukacji-geneza-zasady-i-aktualne-wyzwania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lsja.pl\/en\/finski-model-edukacji-geneza-zasady-i-aktualne-wyzwania\/","title":{"rendered":"Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania"},"content":{"rendered":"<p><!DOCTYPE html><br \/>\n<html lang=\"pl\"><br \/>\n<head><br \/>\n    <meta charset=\"UTF-8\"><br \/>\n    <meta name=\"viewport\" content=\"width=device-width, initial-scale=1.0\"><br \/>\n    <meta name=\"description\" content=\"Kompleksowe om\u00f3wienie fi\u0144skiego modelu edukacji: reforma peruskoulu, kszta\u0142cenie nauczycieli, brak test\u00f3w standaryzowanych, r\u00f3wno\u015b\u0107 szans oraz aktualne wyniki PISA. Opracowanie mgr in\u017c. Jakuba Adamczyka.\"><br \/>\n    <meta name=\"keywords\" content=\"fi\u0144ski model edukacji, peruskoulu, edukacja w Finlandii, reforma szkolnictwa, PISA Finlandia, kszta\u0142cenie nauczycieli, r\u00f3wno\u015b\u0107 edukacyjna, szko\u0142a fi\u0144ska\"><br \/>\n    <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"><br \/>\n    <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta property=\"og:title\" content=\"Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania\"><br \/>\n    <meta property=\"og:description\" content=\"Jak zbudowano jeden z najbardziej podziwianych system\u00f3w edukacyjnych na \u015bwiecie? Analiza reformy peruskoulu, kszta\u0142cenia nauczycieli i wynik\u00f3w PISA, autorstwa mgr in\u017c. Jakuba Adamczyka.\"><br \/>\n    <meta property=\"og:type\" content=\"article\"><br \/>\n    <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"><br \/>\n    <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/finski-model-edukacji.jpg\"><br \/>\n    <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:title\" content=\"Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:description\" content=\"Analiza fi\u0144skiego systemu szkolnictwa: reforma peruskoulu, kszta\u0142cenie nauczycieli, r\u00f3wno\u015b\u0107 szans i wyniki PISA.\"><br \/>\n    <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"><br \/>\n    <meta name=\"language\" content=\"Polish\"><br \/>\n    <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\"><\/p>\n<p>    <!-- Schema.org Structured Data dla Google Scholar --><br \/>\n    <script type=\"application\/ld+json\">\n    {\n        \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n        \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n        \"headline\": \"Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania\",\n        \"description\": \"Kompleksowa analiza fi\u0144skiego systemu edukacji: historia reformy peruskoulu, model kszta\u0142cenia nauczycieli, zasady r\u00f3wno\u015bci szans, brak test\u00f3w standaryzowanych oraz aktualne wyniki bada\u0144 PISA\",\n        \"author\": {\n            \"@type\": \"Person\",\n            \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n            \"affiliation\": {\n                \"@type\": \"Organization\",\n                \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n                \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n            }\n        },\n        \"datePublished\": \"2026-09-07\",\n        \"dateModified\": \"2026-09-07\",\n        \"isAccessibleForFree\": true,\n        \"keywords\": [\"fi\u0144ski model edukacji\", \"peruskoulu\", \"edukacja w Finlandii\", \"PISA\", \"kszta\u0142cenie nauczycieli\", \"r\u00f3wno\u015b\u0107 edukacyjna\"],\n        \"articleSection\": \"Edukacja\",\n        \"publisher\": {\n            \"@type\": \"Organization\",\n            \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n            \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n            \"logo\": {\n                \"@type\": \"ImageObject\",\n                \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n            }\n        },\n        \"mainEntity\": {\n            \"@type\": \"Thing\",\n            \"name\": \"Fi\u0144ski system edukacji\",\n            \"description\": \"Model szkolnictwa powszechnego funkcjonuj\u0105cy w Finlandii, oparty na zasadzie r\u00f3wno\u015bci i wysokich kwalifikacjach nauczycieli\"\n        }\n    }\n    <\/script><\/p>\n<p>    <!-- Schema.org Article Schema --><br \/>\n    <script type=\"application\/ld+json\">\n    {\n        \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n        \"@type\": \"Article\",\n        \"headline\": \"Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania\",\n        \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/finski-model-edukacji.jpg\",\n        \"datePublished\": \"2026-09-07\",\n        \"dateModified\": \"2026-09-07\",\n        \"author\": {\n            \"@type\": \"Person\",\n            \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n        },\n        \"publisher\": {\n            \"@type\": \"Organization\",\n            \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n            \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n        },\n        \"description\": \"Analiza fi\u0144skiego modelu edukacji: reforma peruskoulu, kszta\u0142cenie nauczycieli, r\u00f3wno\u015b\u0107 szans i aktualne wyniki PISA\"\n    }\n    <\/script><\/p>\n<p>    <title>Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania | LSJA<\/title><br \/>\n<\/head><br \/>\n<body><\/p>\n<p><!-- Pocz\u0105tek wpisu WordPress --><\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n<p>  <!-- Nag\u0142\u00f3wek \/ Boks wprowadzaj\u0105cy --><\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\n<p style=\"margin: 0 0 8px 0; font-size: 13px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 1px; color: #4a5568; font-weight: 700;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\n<p style=\"margin: 0; font-style: italic; color: #718096; font-size: 15px;\">Autor: <strong>mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania<\/h2>\n<p class=\"has-drop-cap\">Fi\u0144ski system edukacji od dw\u00f3ch dekad pozostaje jednym z najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywanych punkt\u00f3w odniesienia w mi\u0119dzynarodowej debacie o jako\u015bci szkolnictwa. Jego rozpoznawalno\u015b\u0107 wynika przede wszystkim z wysokich wynik\u00f3w uczni\u00f3w w badaniach PISA (Programme for International Student Assessment), utrzymuj\u0105cych si\u0119 na przestrzeni wielu lat mimo braku egzamin\u00f3w standaryzowanych, ograniczonej liczby prac domowych i relatywnie kr\u00f3tkiego czasu sp\u0119dzanego w szkole. Niniejsze opracowanie przedstawia genez\u0119 fi\u0144skiej reformy o\u015bwiatowej, kluczowe zasady funkcjonowania systemu, rol\u0119 nauczycieli oraz aktualne wyzwania, przed kt\u00f3rymi model ten stoi w \u015bwietle najnowszych danych badawczych.<\/p>\n<p>Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce sukces Finlandii nie jest zjawiskiem odizolowanym ani wynikiem pojedynczego czynnika. Jak wskazuj\u0105 analizy por\u00f3wnawcze system\u00f3w edukacyjnych, fi\u0144ska szko\u0142a funkcjonuje jako sp\u00f3jny mechanizm, w kt\u00f3rym jako\u015b\u0107 kszta\u0142cenia nauczycieli, autonomia szk\u00f3\u0142, przyw\u00f3dztwo pedagogiczne oraz konsekwentna polityka reform wzajemnie si\u0119 wzmacniaj\u0105<sup>[1,4,6]<\/sup>. Zrozumienie tego modelu wymaga zatem spojrzenia zar\u00f3wno historycznego, jak i systemowego.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Geneza reformy: od systemu dwutorowego do peruskoulu<\/h2>\n<p>Historia wsp\u00f3\u0142czesnej fi\u0144skiej edukacji si\u0119ga okresu powojennego, kiedy to w kraju funkcjonowa\u0142 system dwutorowy, dziel\u0105cy dzieci ju\u017c na wczesnym etapie na \u015bcie\u017ck\u0119 akademick\u0105 (szko\u0142a \u015brednia og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ca) oraz \u015bcie\u017ck\u0119 zawodow\u0105 (szko\u0142a obywatelska), co utrwala\u0142o nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142eczne i regionalne<sup>[13,18]<\/sup>. Idea jednolitej szko\u0142y powszechnej \u2013 peruskoulu \u2013 by\u0142a dyskutowana ju\u017c w latach powojennych, rozwijana politycznie w latach 60. XX wieku, a ostatecznie uchwalona ustaw\u0105 o systemie szkolnym z 1968 roku i wdro\u017cona od 1972 roku<sup>[13,17,18]<\/sup>.<\/p>\n<p>Wdra\u017canie reformy przebiega\u0142o stopniowo \u2013 rozpocz\u0119to od p\u00f3\u0142nocnej Finlandii, uznawanej za region najbardziej potrzebuj\u0105cy zmian i stawiaj\u0105cy najmniejszy op\u00f3r, a proces obj\u0105\u0142 ca\u0142y kraj do 1977 roku, przy czym ostatnie gminy po\u0142udniowe wprowadzi\u0142y nowy system dopiero w tym okresie<sup>[12,14,17]<\/sup>. Nowy model zast\u0105pi\u0142 podzia\u0142 na szko\u0142y obywatelskie i gimnazja dziewi\u0119cioletni\u0105 szko\u0142\u0105 powszechn\u0105, obejmuj\u0105c\u0105 sze\u015b\u0107 lat szko\u0142y podstawowej i trzy lata ni\u017cszego etapu szko\u0142y \u015bredniej<sup>[17,19]<\/sup>. Reforma nie by\u0142a motywowana ch\u0119ci\u0105 wykszta\u0142cenia elitarnych, wybitnych jednostek \u2013 jej celem nadrz\u0119dnym by\u0142a r\u00f3wno\u015b\u0107 szans edukacyjnych niezale\u017cnie od pochodzenia spo\u0142ecznego, dochod\u00f3w rodziny czy miejsca zamieszkania, co wpisywa\u0142o si\u0119 w szerszy projekt budowy fi\u0144skiego pa\u0144stwa dobrobytu<sup>[14,18]<\/sup>.<\/p>\n<p>Co istotne, pocz\u0105tkowa faza reformy charakteryzowa\u0142a si\u0119 siln\u0105 centralizacj\u0105 administracyjn\u0105 i bardzo szczeg\u00f3\u0142owym programem nauczania, co mia\u0142o zapewni\u0107 sp\u00f3jne wdro\u017cenie zmian wbrew oporowi politycznemu ze strony prawicy oraz \u015brodowisk nauczycieli szk\u00f3\u0142 \u015brednich<sup>[13,17]<\/sup>. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 w latach 80. i 90., gdy nast\u0105pi\u0142a decentralizacja systemu \u2013 szko\u0142y zyska\u0142y odpowiedzialno\u015b\u0107 za w\u0142asne zarz\u0105dzanie oraz prawo do opracowywania program\u00f3w nauczania w ramach wytycznych krajowych, a nauczyciele uzyskali swobod\u0119 wyboru metod pracy, co wzmocni\u0142o ich profesjonalny status<sup>[13]<\/sup>. W 1985 roku zniesiono r\u00f3wnie\u017c podzia\u0142 uczni\u00f3w na grupy wed\u0142ug poziomu zdolno\u015bci we wszystkich przedmiotach, wprowadzaj\u0105c wsp\u00f3lny program nauczania dla wszystkich<sup>[14]<\/sup>.<\/p>\n<p>  <!-- Wyr\u00f3\u017cniony boks informacyjny --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Trwa\u0142o\u015b\u0107 reformy ponad podzia\u0142ami politycznymi<\/h3>\n<p style=\"margin: 0; color: #2b6cb0;\">Od wprowadzenia peruskoulu w Finlandii zmieni\u0142o si\u0119 oko\u0142o 20 rz\u0105d\u00f3w i blisko 30 ministr\u00f3w edukacji, a mimo to fundamentalne za\u0142o\u017cenia reformy pozosta\u0142y nienaruszone \u2013 zjawisko to bywa okre\u015blane w literaturze mianem \u201efi\u0144skiego marzenia&#8221; (Finnish Dream)<sup>[14]<\/sup>. Taka ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 polityczna jest rzadko\u015bci\u0105 w skali \u015bwiatowej i stanowi jeden z kluczowych czynnik\u00f3w trwa\u0142ego sukcesu systemu.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Kszta\u0142cenie i status nauczycieli<\/h2>\n<p>Fundamentem fi\u0144skiego modelu edukacji jest jako\u015b\u0107 kadry nauczycielskiej. Literatura przedmiotu wskazuje jako\u015b\u0107 kszta\u0142cenia nauczycieli jako prawdopodobnie najistotniejszy pojedynczy czynnik wp\u0142ywaj\u0105cy na sukces fi\u0144skiego systemu, cho\u0107 jednocze\u015bnie podkre\u015bla si\u0119 silne wzajemne powi\u0105zania tego elementu z innymi cechami systemowymi i kulturowymi<sup>[4,5]<\/sup>. Zaw\u00f3d nauczyciela cieszy si\u0119 w Finlandii wysokim presti\u017cem spo\u0142ecznym i du\u017cym zaufaniem rodzic\u00f3w, co sprawia, \u017ce nale\u017cy do jednych z najbardziej po\u017c\u0105danych \u015bcie\u017cek zawodowych w kraju<sup>[4,5]<\/sup>.<\/p>\n<p>Wszyscy nauczyciele \u2013 niezale\u017cnie od etapu edukacji, na kt\u00f3rym pracuj\u0105 \u2013 musz\u0105 posiada\u0107 tytu\u0142 magistra w zakresie pedagogiki lub swojej dziedziny specjalizacji<sup>[21,22,23]<\/sup>. Kszta\u0142cenie nauczycieli trwa zazwyczaj 5\u20136 lat i obejmuje nie tylko studia akademickie, lecz r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zkowe, prowadzone pod nadzorem praktyki pedagogiczne w szko\u0142ach \u0107wicze\u0144, w kt\u00f3rych przyszli nauczyciele sp\u0119dzaj\u0105 od 10 do 15% czasu swojego kszta\u0142cenia<sup>[5,26]<\/sup>. Programy kszta\u0142cenia nauczycieli nale\u017c\u0105 do najbardziej selektywnych w kraju \u2013 szacuje si\u0119, \u017ce przyjmowanych jest jedynie oko\u0142o 10% kandydat\u00f3w ubiegaj\u0105cych si\u0119 o miejsce na tych kierunkach<sup>[26]<\/sup>.<\/p>\n<p>R\u00f3wnie istotna jak formalne wykszta\u0142cenie jest szeroka autonomia zawodowa przyznana nauczycielom. Zamiast modelu odg\u00f3rnego, fi\u0144skie szko\u0142y i pedagodzy otrzymuj\u0105 znacz\u0105cy zakres swobody i odpowiedzialno\u015bci w podejmowaniu decyzji na poziomie lokalnym<sup>[21,22]<\/sup>. Nauczyciele samodzielnie opracowuj\u0105 metody oceniania, dostosowuj\u0105 program nauczania do potrzeb konkretnej grupy uczni\u00f3w i s\u0105 zach\u0119cani do wypracowywania w\u0142asnych, innowacyjnych podej\u015b\u0107 dydaktycznych<sup>[22,26]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Brak egzamin\u00f3w standaryzowanych i podej\u015bcie do oceniania<\/h2>\n<p>Jedn\u0105 z cech najbardziej wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych fi\u0144ski system na tle innych kraj\u00f3w OECD jest brak obowi\u0105zkowych, og\u00f3lnokrajowych test\u00f3w standaryzowanych na poziomie edukacji podstawowej<sup>[21,22]<\/sup>. Jedynym egzaminem o charakterze standaryzowanym jest opcjonalny egzamin maturalny (matriculation examination), zdawany na zako\u0144czenie szko\u0142y \u015bredniej II stopnia, a wi\u0119c w wieku 18\u201319 lat<sup>[23]<\/sup>.<\/p>\n<p>W miejsce test\u00f3w zewn\u0119trznych funkcjonuje system oceniania prowadzony bezpo\u015brednio przez nauczycieli, kt\u00f3rzy odpowiadaj\u0105 za ewaluacj\u0119 post\u0119p\u00f3w swoich uczni\u00f3w w oparciu o obserwacje bie\u017c\u0105ce, portfolio, projekty, egzaminy ustne oraz samoocen\u0119 i ocen\u0119 kole\u017ce\u0144sk\u0105<sup>[23]<\/sup>. Og\u00f3lny poziom systemu monitorowany jest natomiast poprzez badanie pr\u00f3by reprezentatywnej szk\u00f3\u0142, a nie poprzez rankingowanie poszczeg\u00f3lnych plac\u00f3wek czy uczni\u00f3w<sup>[25]<\/sup>. Fi\u0144ski program nauczania pozostaje przy tym elastyczny i adaptowalny \u2013 stanowi ram\u0119 odniesienia, a nie sztywny zestaw wymaga\u0144, co pozwala nauczycielom modyfikowa\u0107 go w zale\u017cno\u015bci od potrzeb konkretnej klasy<sup>[23]<\/sup>.<\/p>\n<p>Model ten wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z ograniczon\u0105 liczb\u0105 prac domowych oraz relatywnie kr\u00f3tkim czasem sp\u0119dzanym przez uczni\u00f3w w klasie w por\u00f3wnaniu z r\u00f3wie\u015bnikami z innych kraj\u00f3w OECD<sup>[21,22]<\/sup>. Zamiast rywalizacji o wyniki testowe, fi\u0144ski system k\u0142adzie nacisk na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 \u2013 zar\u00f3wno mi\u0119dzy uczniami, jak i mi\u0119dzy szko\u0142ami<sup>[29]<\/sup>.<\/p>\n<p>  <!-- Boks profilaktyki --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">R\u00f3wno\u015b\u0107 zamiast selekcji<\/h3>\n<p style=\"margin: 0; color: #2b6cb0;\">W przeciwie\u0144stwie do wielu system\u00f3w, w kt\u00f3rych dzieci s\u0105 kierowane na odr\u0119bne \u015bcie\u017cki edukacyjne ju\u017c w m\u0142odym wieku, fi\u0144ski model odracza wi\u0105\u017c\u0105ce decyzje dotycz\u0105ce dalszej kariery szkolnej i zawodowej, daj\u0105c uczniom wi\u0119cej czasu na rozw\u00f3j bez presji wczesnej specjalizacji<sup>[21]<\/sup>.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">R\u00f3wno\u015b\u0107 jako fundament systemu<\/h2>\n<p>Analizy por\u00f3wnawcze wskazuj\u0105 r\u00f3wno\u015b\u0107 (w j\u0119zyku fi\u0144skim okre\u015blan\u0105 czasem terminem zwi\u0105zanym z poj\u0119ciem harmonii spo\u0142ecznej) jako jeden z centralnych, cho\u0107 cz\u0119sto pomijanych w dyskusjach czynnik\u00f3w sukcesu fi\u0144skiej edukacji<sup>[8]<\/sup>. Finlandia charakteryzuje si\u0119 najni\u017cszym poziomem nier\u00f3wno\u015bci dochodowych spo\u015br\u00f3d kraj\u00f3w Unii Europejskiej, a prawo do edukacji jako fundamentalne prawo obywatelskie jest zakorzenione na wszystkich etapach systemu szkolnego<sup>[8]<\/sup>. System zapewnia bezp\u0142atn\u0105 edukacj\u0119 wczesnoszkoln\u0105, podstawow\u0105 i \u015bredni\u0105, a tak\u017ce niezb\u0119dne wsparcie i zasoby dla uczni\u00f3w ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi<sup>[7]<\/sup>.<\/p>\n<p>Znaczenie tego podej\u015bcia potwierdzaj\u0105 dane historyczne \u2013 do lat 60. XX wieku poziom wykszta\u0142cenia w Finlandii by\u0142 niski, a zaledwie co dziesi\u0105ty doros\u0142y Fin uko\u0144czy\u0142 wi\u0119cej ni\u017c dziewi\u0119\u0107 lat edukacji podstawowej, co plasowa\u0142o kraj na poziomie por\u00f3wnywalnym z Malezj\u0105 czy Peru i wyra\u017anie poni\u017cej innych kraj\u00f3w skandynawskich<sup>[8]<\/sup>. Transformacja, jaka dokona\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu kilku dekad, jest zatem efektem \u015bwiadomej, d\u0142ugofalowej polityki inwestycji w r\u00f3wny dost\u0119p do edukacji, a nie zjawiskiem naturalnym czy wynikaj\u0105cym wy\u0142\u0105cznie z zamo\u017cno\u015bci kraju<sup>[7,8]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wyniki PISA i aktualne wyzwania systemu<\/h2>\n<p>Fi\u0144scy uczniowie od momentu wprowadzenia badania PISA w 2000 roku regularnie osi\u0105gali jedne z najwy\u017cszych wynik\u00f3w na \u015bwiecie w czytaniu, matematyce i naukach przyrodniczych, plasuj\u0105c si\u0119 na szczycie lub blisko szczytu ranking\u00f3w niemal ka\u017cdego roku od 2001 roku, z niewielkim spadkiem w 2015 roku<sup>[8]<\/sup>. W badaniu z 2018 roku a\u017c 90% pi\u0119tnastoletnich fi\u0144skich uczni\u00f3w osi\u0105gn\u0119\u0142o co najmniej minimalny poziom kompetencji czytelniczych, znacz\u0105co przewy\u017cszaj\u0105c \u015bredni\u0105 OECD wynosz\u0105c\u0105 67%<sup>[11]<\/sup>.<\/p>\n<p>Nale\u017cy jednak rzetelnie odnotowa\u0107, \u017ce najnowsze dane wskazuj\u0105 na istotne pogorszenie wynik\u00f3w fi\u0144skich uczni\u00f3w. W badaniu PISA 2022, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym obszarem oceny by\u0142a umiej\u0119tno\u015b\u0107 matematyczna, fi\u0144scy pi\u0119tnastolatkowie uzyskali \u015brednio 484 punkty, co oznacza spadek o 23 punkty wzgl\u0119dem 2018 roku, cho\u0107 nadal przewy\u017csza to \u015bredni\u0105 OECD wynosz\u0105c\u0105 472 punkty<sup>[33,35]<\/sup>. Wynik ten stanowi cz\u0119\u015b\u0107 d\u0142ugofalowego trendu spadkowego w matematyce, trwaj\u0105cego od rekordowego roku 2006, w kt\u00f3rym Finlandia osi\u0105gn\u0119\u0142a 548 punkt\u00f3w \u2013 oznacza to \u0142\u0105czny spadek o 64 punkty w ci\u0105gu kilkunastu lat<sup>[31]<\/sup>. Analogiczne tendencje spadkowe odnotowano w czytaniu (spadek o 30 punkt\u00f3w) oraz naukach przyrodniczych (spadek o 11 punkt\u00f3w) mi\u0119dzy rokiem 2018 a 2022<sup>[30]<\/sup>.<\/p>\n<p>Eksperci podkre\u015blaj\u0105, \u017ce przyczyny tego zjawiska s\u0105 z\u0142o\u017cone i nie ograniczaj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do czynnik\u00f3w szkolnych \u2013 wskazuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na szersze zmiany spo\u0142eczne, kt\u00f3rych wp\u0142ywu nie da si\u0119 sprowadzi\u0107 do jednego wyra\u017anego czynnika<sup>[30]<\/sup>. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce spadek wynik\u00f3w dotkn\u0105\u0142 niemal wszystkie kraje OECD, cz\u0119\u015bciowo w zwi\u0105zku ze skutkami pandemii COVID-19, jednak w przypadku Finlandii tendencja spadkowa w naukach przyrodniczych by\u0142a wyra\u017aniejsza ni\u017c \u015brednia dla ca\u0142ej OECD<sup>[32,34]<\/sup>. Dane pokazuj\u0105 ponadto, \u017ce r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy szko\u0142ami, tradycyjnie w Finlandii bardzo niewielkie na tle mi\u0119dzynarodowym, w ostatnich latach nieco si\u0119 pog\u0142\u0119bi\u0142y, podobnie jak rozwarstwienie pomi\u0119dzy uczniami osi\u0105gaj\u0105cymi najlepsze i najs\u0142absze wyniki<sup>[32,35]<\/sup>.<\/p>\n<p>Te obserwacje s\u0105 zgodne z tym, co na co dzie\u0144 widzimy w pracy Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, prowadz\u0105c dzia\u0142ania edukacyjne w ramach naszego trzeciego filaru statutowego. Nasze do\u015bwiadczenia potwierdzaj\u0105, \u017ce nawet najlepiej zaprojektowany system wymaga nieustannego monitorowania, adaptacji do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w spo\u0142ecznych oraz inwestycji w rozw\u00f3j kompetencji \u2013 zar\u00f3wno uczni\u00f3w, jak i kadry pedagogicznej. Fi\u0144ski przyk\u0142ad pokazuje, \u017ce sukces edukacyjny nie jest stanem trwa\u0142ym raz osi\u0105gni\u0119tym, lecz procesem wymagaj\u0105cym ci\u0105g\u0142ej troski.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wnioski i mo\u017cliwo\u015bci adaptacji<\/h2>\n<p>Fi\u0144ski model edukacji stanowi przyk\u0142ad systemu zbudowanego w oparciu o sp\u00f3jne, wzajemnie wzmacniaj\u0105ce si\u0119 elementy: wysoko wykwalifikowan\u0105 i ciesz\u0105c\u0105 si\u0119 zaufaniem spo\u0142ecznym kadr\u0119 nauczycielsk\u0105, szerok\u0105 autonomi\u0119 szk\u00f3\u0142 i pedagog\u00f3w, rezygnacj\u0119 z rywalizacji na rzecz oceniania formacyjnego oraz konsekwentne, ponadpartyjne trzymanie si\u0119 zasady r\u00f3wno\u015bci szans edukacyjnych<sup>[1,6,9]<\/sup>. Analitycy podkre\u015blaj\u0105 jednocze\u015bnie, \u017ce mechanicznego przeniesienia ca\u0142ego systemu do innego kontekstu kulturowego i spo\u0142ecznego nie nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107 \u2013 kluczowe jest raczej zaadaptowanie podstawowych zasad do lokalnych warunk\u00f3w i warto\u015bci<sup>[4]<\/sup>.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d element\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 rozwa\u017cone przez inne systemy edukacyjne, wymienia si\u0119 mi\u0119dzy innymi: inwestycje w jako\u015b\u0107 i presti\u017c kszta\u0142cenia nauczycielskiego, ograniczenie nadmiernej presji zwi\u0105zanej z testowaniem na rzecz oceniania wspieraj\u0105cego rozw\u00f3j ucznia, a tak\u017ce budowanie kultury szkolnej opartej na wsp\u00f3\u0142pracy i zaufaniu zamiast rywalizacji<sup>[27]<\/sup>. Jednocze\u015bnie aktualny spadek wynik\u00f3w PISA w samej Finlandii stanowi wa\u017cne przypomnienie, \u017ce \u017caden model edukacyjny nie jest odporny na zmiany spo\u0142eczne i wymaga sta\u0142ej ewaluacji oraz gotowo\u015bci do reform.<\/p>\n<p>  <!-- Przycisk do zrzutki - PRZED BIBLIOGRAFI\u0104 --><\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n    <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 &#8211; Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n  <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Trisnawati, F., Bastian, I., &#038; Warsono, S. (2025). Understanding the Finnish Education System: What&#8217;s Revealed and What&#8217;s Hidden. Proceedings of the International Conference on Multidisciplinary Studies (ICoMSi 2024), 384-395. https:\/\/doi.org\/10.2991\/978-2-38476-406-8_29<\/li>\n<li>OECD (2010). Finland: Slow and Steady Reform for Consistently High Results. Strong Performers and Successful Reformers in Education: Lessons from PISA for the United States. OECD Publishing.<\/li>\n<li>Aho, E., Pitk\u00e4nen, K., &#038; Sahlberg, P. (2006). Policy Development and Reform Principles of Basic and Secondary Education in Finland since 1968. World Bank Education Working Paper Series.<\/li>\n<li>Ahtee, M., Lavonen, J., &#038; Pehkonen, E. (2018). Analysis of Finnish Education System to Question the Reasons Behind Finnish Success in PISA. Studies in Educational Research and Development, 2(2), 95-115.<\/li>\n<li>Sahlberg, P. (2011). Finnish Lessons: What Can the World Learn from Educational Change in Finland? Teachers College Press.<\/li>\n<li>Rinne, R., &#038; Salmi, V. (2016). The Finnish Education System: A Success Story. In S. Schleicher (Ed.), World Class: How to Build a 21st-Century School System (pp. 113-134). OECD Publishing.<\/li>\n<li>Journal of Education, Humanities and Social Sciences (2024). The Factors That Make Education High Performing\u2014Take Finland for Example. DRPress. https:\/\/drpress.org\/ojs\/index.php\/EHSS\/article\/view\/29160<\/li>\n<li>BERA (2019). The Success of Finnish Schools: Lessons from a High-Performing System. British Educational Research Association Blog.<\/li>\n<li>International Journal of Education and Humanities (2024). Factors Contributing to the High Performance of Education Systems: The Case of Finland. https:\/\/drpress.org\/ojs\/index.php\/ijeh\/article\/download\/23348\/22903<\/li>\n<li>Antikainen, A. (2014). A History of Educational Reforms in Finland. Nordic Studies in Education.<\/li>\n<li>Sahlberg, P. (2015). A Model Lesson: Finland Shows Us What Equal Opportunity Looks Like. American Educator, 39(4), 4-14.<\/li>\n<li>Centre for Public Impact (2024). Education Reform in Finland and the Comprehensive School System.<\/li>\n<li>Eurydice (2022). Key Features of the Education System in Finland. European Commission, Education, Audiovisual and Culture Executive Agency.<\/li>\n<li>Finland Toolbox (2023). Education in Finland. Ministry for Foreign Affairs of Finland.<\/li>\n<li>Finland Toolbox (2023). Teachers in Finland. Ministry for Foreign Affairs of Finland.<\/li>\n<li>TechClass (2025). Finland&#8217;s Student Assessment Model Explained.<\/li>\n<li>VisitEDUfinn (2024). How Does Teacher Training in Finland Differ from Other Countries?<\/li>\n<li>Ministry of Education and Culture, Finland (2023). PISA 2022: Performance Fell Both in Finland and in Nearly All Other OECD Countries. Valtioneuvosto.fi.<\/li>\n<li>OECD (2023). PISA 2022 Results (Volume I and II) \u2013 Country Notes: Finland. OECD Publishing. https:\/\/www.oecd.org\/en\/publications\/pisa-2022-results-volume-i-and-ii-country-notes_ed6fbcc5-en\/finland_6991e849-en.html<\/li>\n<li>Yle News (2023). PISA 2022: Performance in Finland Collapses, But Remains Above Average.<\/li>\n<\/ol>\n<p>  <!-- Boks stopki z informacj\u0105 o fundacji i wezwaniem do dzia\u0142ania --><\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\n<p style=\"margin: 0 0 12px 0; font-size: 14px; color: #cbd5e0;\">KRS: 0001156897<\/p>\n<p>    <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n  <\/div>\n<p>  <!-- Informacja o 1,5% podatku --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\">Je\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania edukacyjne, spo\u0142eczne i zwi\u0105zane z ochron\u0105 \u015brodowiska.<\/p>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\"><strong>KRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\"><strong>Cel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<p style=\"font-style: italic; color: #718096; margin-top: 30px; font-size: 14px;\"><em>Artyku\u0142 ma charakter edukacyjny i pogl\u0105dowy. Prezentowane dane opieraj\u0105 si\u0119 na dost\u0119pnych publikacjach naukowych oraz raportach instytucji edukacyjnych i mog\u0105 podlega\u0107 dalszym aktualizacjom w miar\u0119 publikacji nowych bada\u0144.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p><!-- Koniec wpisu WordPress --><br \/>\n<\/body><br \/>\n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Fi\u0144ski model edukacji \u2013 geneza, zasady i aktualne wyzwania Fi\u0144ski system edukacji od dw\u00f3ch dekad pozostaje jednym z najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywanych punkt\u00f3w odniesienia w mi\u0119dzynarodowej debacie o jako\u015bci szkolnictwa. Jego rozpoznawalno\u015b\u0107 wynika przede wszystkim [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[21,5],"tags":[54,37],"class_list":["post-801","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul","category-filar-iii-rozwoj-edukacji-przedsiebiorczosci-i-coachingu","tag-edukacja","tag-filar-3"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/801","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=801"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/801\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":804,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/801\/revisions\/804"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=801"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=801"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=801"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}