{"id":894,"date":"2026-10-04T08:44:00","date_gmt":"2026-10-04T08:44:00","guid":{"rendered":"https:\/\/lsja.pl\/?p=894"},"modified":"2026-09-23T05:45:17","modified_gmt":"2026-09-23T05:45:17","slug":"ochrona-srodowiska-jesienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lsja.pl\/en\/ochrona-srodowiska-jesienia\/","title":{"rendered":"Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105"},"content":{"rendered":"<p><!DOCTYPE html><br \/>\n<html lang=\"pl\"><br \/>\n<head><br \/>\n    <meta charset=\"UTF-8\"><br \/>\n    <meta name=\"viewport\" content=\"width=device-width, initial-scale=1.0\"><br \/>\n    <meta name=\"description\" content=\"Poradnik naukowy o ochronie \u015brodowiska jesieni\u0105: gospodarka li\u015b\u0107mi, zimowanie je\u017cy i owad\u00f3w, jako\u015b\u0107 powietrza w sezonie grzewczym oraz praktyczne dzia\u0142ania w ogrodzie. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"><br \/>\n    <meta name=\"keywords\" content=\"ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105, li\u015bcie jesienne, zimowanie je\u017cy, sezon grzewczy, smog jesieni\u0105, zapylacze jesieni\u0105, ekologia ogrodu, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"><br \/>\n    <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta property=\"og:title\" content=\"Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105 \u2013 poradnik naukowy\"><br \/>\n    <meta property=\"og:description\" content=\"Jak wspiera\u0107 bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 powietrza jesieni\u0105: li\u015bcie, zimuj\u0105ce zwierz\u0119ta, zapylacze i sezon grzewczy. Poradnik autorstwa mgr in\u017c. Jakuba Adamczyka.\"><br \/>\n    <meta property=\"og:type\" content=\"article\"><br \/>\n    <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"><br \/>\n    <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/ochrona-srodowiska-jesienia.jpg\"><br \/>\n    <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:title\" content=\"Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105 \u2013 poradnik naukowy\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:description\" content=\"Li\u015bcie, zimuj\u0105ce zwierz\u0119ta, zapylacze i jako\u015b\u0107 powietrza \u2013 jak dba\u0107 o \u015brodowisko jesieni\u0105.\"><br \/>\n    <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"><br \/>\n    <meta name=\"language\" content=\"Polish\"><br \/>\n    <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\"><\/p>\n<p>    <!-- Schema.org Structured Data dla Google Scholar --><br \/>\n    <script type=\"application\/ld+json\">\n    {\n        \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n        \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n        \"headline\": \"Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105 \u2013 poradnik naukowy\",\n        \"description\": \"Kompleksowe wytyczne dotycz\u0105ce ochrony \u015brodowiska jesieni\u0105: gospodarka li\u015b\u0107mi, zimowanie zwierz\u0105t, zapylacze oraz jako\u015b\u0107 powietrza w sezonie grzewczym\",\n        \"author\": {\n            \"@type\": \"Person\",\n            \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n            \"affiliation\": {\n                \"@type\": \"Organization\",\n                \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n                \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n            }\n        },\n        \"datePublished\": \"2026-09-23\",\n        \"dateModified\": \"2026-09-23\",\n        \"isAccessibleForFree\": true,\n        \"keywords\": [\"ochrona \u015brodowiska\", \"jesie\u0144\", \"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107\", \"jako\u015b\u0107 powietrza\", \"zimowanie zwierz\u0105t\", \"zapylacze\"],\n        \"articleSection\": \"Poradnik naukowy\",\n        \"publisher\": {\n            \"@type\": \"Organization\",\n            \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n            \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n            \"logo\": {\n                \"@type\": \"ImageObject\",\n                \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n            }\n        },\n        \"mainEntity\": {\n            \"@type\": \"Thing\",\n            \"name\": \"Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105\",\n            \"description\": \"Zestaw praktyk ekologicznych wspieraj\u0105cych bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 powietrza w okresie jesiennym\"\n        }\n    }\n    <\/script><\/p>\n<p>    <!-- Schema.org Article Schema --><br \/>\n    <script type=\"application\/ld+json\">\n    {\n        \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n        \"@type\": \"Article\",\n        \"headline\": \"Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105 \u2013 poradnik naukowy\",\n        \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/ochrona-srodowiska-jesienia.jpg\",\n        \"datePublished\": \"2026-09-23\",\n        \"dateModified\": \"2026-09-23\",\n        \"author\": {\n            \"@type\": \"Person\",\n            \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n        },\n        \"publisher\": {\n            \"@type\": \"Organization\",\n            \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n            \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n        },\n        \"description\": \"Poradnik naukowy o ochronie \u015brodowiska jesieni\u0105: li\u015bcie, zimuj\u0105ce zwierz\u0119ta, zapylacze i jako\u015b\u0107 powietrza\"\n    }\n    <\/script><\/p>\n<p>    <title>Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105 \u2013 poradnik naukowy | LSJA<\/title><br \/>\n<\/head><br \/>\n<body><\/p>\n<p><!-- Pocz\u0105tek wpisu WordPress --><\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n<p>  <!-- Nag\u0142\u00f3wek \/ Boks wprowadzaj\u0105cy --><\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\n<p style=\"margin: 0 0 8px 0; font-size: 13px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 1px; color: #4a5568; font-weight: 700;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\n<p style=\"margin: 0; font-style: italic; color: #718096; font-size: 15px;\">Autor: <strong>mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105<\/h2>\n<p class=\"has-drop-cap\">Jesie\u0144 to okres przej\u015bciowy, w kt\u00f3rym przyroda intensywnie przygotowuje si\u0119 do zimy \u2013 drzewa zrzucaj\u0105 li\u015bcie, owady i drobne kr\u0119gowce szukaj\u0105 schronienia, a gospodarstwa domowe rozpoczynaj\u0105 sezon grzewczy. To w\u0142a\u015bnie te trzy procesy \u2013 obieg materii organicznej, zimowanie zwierz\u0105t oraz emisje zwi\u0105zane z ogrzewaniem \u2013 w najwi\u0119kszym stopniu decyduj\u0105 o stanie \u015brodowiska w kolejnych miesi\u0105cach. Niniejszy artyku\u0142 przedstawia, w oparciu o aktualne badania ekologiczne oraz dane instytucji monitoruj\u0105cych jako\u015b\u0107 powietrza, praktyczne i naukowo uzasadnione dzia\u0142ania, kt\u00f3re ka\u017cdy mo\u017ce podj\u0105\u0107 jesieni\u0105 na rzecz ochrony przyrody.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Li\u015bcie jesienne jako element obiegu materii<\/h2>\n<p>Opadaj\u0105ce li\u015bcie od dekad usuwane s\u0105 z ogrod\u00f3w i teren\u00f3w zieleni jako element estetycznego porz\u0105dkowania przestrzeni, jednak badania nad funkcjonowaniem gleb miejskich pokazuj\u0105, \u017ce praktyka ta ma wymierne konsekwencje ekologiczne. Wieloletnia analiza podmiejskich trawnik\u00f3w wykaza\u0142a, \u017ce regularne usuwanie \u015bci\u00f3\u0142ki li\u015bciowej trwale obni\u017ca tempo rozk\u0142adu materii organicznej oraz ilo\u015b\u0107 w\u0119gla magazynowanego w glebie, a nawet dwuletnie przywr\u00f3cenie li\u015bci w miejscu, z kt\u00f3rego wcze\u015bniej je usuwano, nie wystarcza, aby odtworzy\u0107 wcze\u015bniejsze tempo rozk\u0142adu i zasoby w\u0119gla glebowego.<\/p>\n<p>Podobne wnioski p\u0142yn\u0105 z bada\u0144 nad ekosystemami le\u015bnymi w miastach \u2013 tempo rozk\u0142adu \u015bci\u00f3\u0142ki zale\u017cy nie tylko od gatunku drzewa i warunk\u00f3w klimatycznych, lecz r\u00f3wnie\u017c od poziomu antropogenicznych zaburze\u0144, takich jak sprz\u0105tanie li\u015bci czy usuwanie martwego drewna, co bezpo\u015brednio wp\u0142ywa na kr\u0105\u017cenie w\u0119gla i sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych w mie\u015bcie. Dlatego pozostawienie cz\u0119\u015bci li\u015bci pod krzewami i drzewami, zamiast ich ca\u0142kowitego wygrabiania, wspiera naturalne procesy u\u017cy\u017aniania gleby, poprawia jej zdolno\u015b\u0107 zatrzymywania wody i sprzyja r\u00f3\u017cnorodno\u015bci organizm\u00f3w glebowych.<\/p>\n<p>  <!-- Wyr\u00f3\u017cniony boks informacyjny --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Praktyczna wskaz\u00f3wka<\/h3>\n<p style=\"margin: 0; color: #2b6cb0;\"><strong>Nie trzeba usuwa\u0107 wszystkich li\u015bci.<\/strong> Warto pozostawi\u0107 je pod \u017cywop\u0142otami, w rabatach bylinowych oraz w mniej eksponowanych cz\u0119\u015bciach ogrodu \u2013 pos\u0142u\u017c\u0105 jako naturalna \u015bci\u00f3\u0142ka, izolacja przed mrozem i \u017ar\u00f3d\u0142o pokarmu dla organizm\u00f3w glebowych.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Zimowanie je\u017cy i drobnych zwierz\u0105t<\/h2>\n<p>Sterty li\u015bci i ga\u0142\u0119zi pe\u0142ni\u0105 jesieni\u0105 funkcj\u0119 kluczow\u0105 dla przetrwania wielu gatunk\u00f3w. Je\u017ce, gdy temperatura otoczenia utrzymuje si\u0119 przez kilka dni na poziomie oko\u0142o 10\u201315\u00b0C, rozpoczynaj\u0105 poszukiwanie miejsca do hibernacji, a stosy li\u015bci zgromadzone w spokojnej cz\u0119\u015bci ogrodu, najlepiej w pobli\u017cu kompostownika, stanowi\u0105 dla nich naturalne i bezpieczne schronienie. Regionalne dyrekcje ochrony \u015brodowiska zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce grabienie li\u015bci dopiero po kilku tygodniach od ich zgromadzenia w sterty mo\u017ce by\u0107 dla je\u017cy \u015bmiertelnie niebezpieczne \u2013 zwierz\u0119 obudzone z rozpocz\u0119tej ju\u017c hibernacji cz\u0119sto nie znajduje ju\u017c czasu ani zapas\u00f3w energii, by przygotowa\u0107 nowe schronienie przed nadej\u015bciem mroz\u00f3w. Oba krajowe gatunki je\u017ca \u2013 wschodni i zachodni \u2013 obj\u0119te s\u0105 w Polsce cz\u0119\u015bciow\u0105 ochron\u0105 gatunkow\u0105.<\/p>\n<p>Sterty li\u015bci i ga\u0142\u0119zi, a tak\u017ce opuszczone nory ssak\u00f3w, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c miejscem zimowania znacznie liczniejszej grupy zwierz\u0105t \u2013 bezkr\u0119gowc\u00f3w. Badania prowadzone przez zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, przy wsp\u00f3\u0142pracy z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza, Uniwersytetem Szczeci\u0144skim oraz Instytutem Ewolucji i Systematyki PAN, z wykorzystaniem pu\u0142apek umieszczonych w opuszczonych norach lis\u00f3w i borsuk\u00f3w, pozwoli\u0142y zebra\u0107 niemal 4,5 tysi\u0105ca osobnik\u00f3w nale\u017c\u0105cych do 91 gatunk\u00f3w bezkr\u0119gowc\u00f3w zimuj\u0105cych w takich mikrosiedliskach, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych dominowa\u0142y komary z gatunku Culex pipiens, obok chrz\u0105szczy, b\u0142onk\u00f3wek, pluskwiak\u00f3w, motyli i paj\u0119czak\u00f3w. Wyniki te potwierdzaj\u0105, \u017ce naturalne kryj\u00f3wki \u2013 w tym sterty li\u015bci i ga\u0142\u0119zi pozostawione w ogrodach \u2013 odgrywaj\u0105 istotn\u0105 rol\u0119 w podtrzymaniu lokalnej bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci w okresie zimowym.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Zapylacze i owady po\u017cyteczne<\/h2>\n<p>Wraz ze spadkiem temperatury aktywno\u015b\u0107 owad\u00f3w gwa\u0142townie maleje, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w przechodzi w stan diapauzy, chowaj\u0105c si\u0119 do gleby, wn\u0119trza ro\u015blin lub naturalnych i sztucznych kryj\u00f3wek, do kt\u00f3rych ma dost\u0119p powietrze atmosferyczne. Pozostawienie nieskoszonych \u0142odyg bylin, nieuprz\u0105tni\u0119tych zak\u0105tk\u00f3w trawnika oraz naturalnych stos\u00f3w ro\u015blinnych szcz\u0105tk\u00f3w zwi\u0119ksza dost\u0119pno\u015b\u0107 takich mikrosiedlisk i wspiera przetrwanie populacji zapylaczy oraz drapie\u017cnych owad\u00f3w ograniczaj\u0105cych liczebno\u015b\u0107 szkodnik\u00f3w w kolejnym sezonie wegetacyjnym. Jest to dzia\u0142anie szczeg\u00f3lnie warto\u015bciowe w miastach, gdzie powierzchnia teren\u00f3w naturalnych i tak jest mocno ograniczona.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Jako\u015b\u0107 powietrza w sezonie grzewczym<\/h2>\n<p>Jesie\u0144 oznacza w Polsce tak\u017ce rozpocz\u0119cie sezonu grzewczego, kt\u00f3ry pozostaje g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em zanieczyszczenia powietrza py\u0142em zawieszonym oraz rakotw\u00f3rczym benzo(a)pirenem, pochodz\u0105cym przede wszystkim ze spalania paliw sta\u0142ych w indywidualnych gospodarstwach domowych. Dane G\u0142\u00f3wnego Inspektoratu Ochrony \u015arodowiska za 2024 rok wskazuj\u0105 na wzrost \u015bredniorocznego st\u0119\u017cenia py\u0142u PM10 w skali kraju o oko\u0142o 7% w por\u00f3wnaniu z rokiem poprzednim, przy jednoczesnej poprawie w zakresie st\u0119\u017ce\u0144 dwutlenku azotu zwi\u0105zanego g\u0142\u00f3wnie z ruchem drogowym. Jak zaznacza Polski Alarm Smogowy, trudno jednoznacznie rozstrzygn\u0105\u0107, czy wzrost ten wynika z warunk\u00f3w meteorologicznych, czy z zahamowania tempa wymiany przestarza\u0142ych \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a na paliwa sta\u0142e.<\/p>\n<p>Z drugiej strony przyk\u0142ad Krakowa pokazuje, \u017ce konsekwentne dzia\u0142ania \u2013 uchwa\u0142a antysmogowa i wymiana nieefektywnych piec\u00f3w \u2013 przynosz\u0105 wymierne efekty: w 2024 roku po raz pierwszy \u017cadna stacja pomiarowa w mie\u015bcie nie odnotowa\u0142a przekroczenia dopuszczalnego poziomu benzo(a)pirenu, a st\u0119\u017cenie tego zwi\u0105zku spad\u0142o w ci\u0105gu dekady ponad siedmiokrotnie. Badania opinii spo\u0142ecznej przeprowadzone wiosn\u0105 2024 roku przez Fundacj\u0119 More in Common Polska wraz z Polskim Alarmem Smogowym pokazuj\u0105, \u017ce mimo tych post\u0119p\u00f3w Polki i Polacy nadal oczekuj\u0105 wi\u0119kszego wsparcia pa\u0144stwa w termomodernizacji budynk\u00f3w oraz wymianie \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a.<\/p>\n<p>  <!-- Boks profilaktyki --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Co mo\u017cemy zrobi\u0107 indywidualnie?<\/h3>\n<p style=\"margin: 0; color: #2b6cb0;\">Regularny przegl\u0105d i konserwacja instalacji grzewczej, palenie wy\u0142\u0105cznie paliwem o odpowiedniej jako\u015bci, ograniczanie zb\u0119dnych przejazd\u00f3w samochodem w dni o podwy\u017cszonym st\u0119\u017ceniu zanieczyszcze\u0144 oraz \u015bledzenie lokalnych indeks\u00f3w jako\u015bci powietrza pomagaj\u0105 ograniczy\u0107 w\u0142asny wp\u0142yw na sezonowy smog i chroni\u0107 zdrowie najbli\u017cszych.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Gospodarka wod\u0105 i odpadami jesieni\u0105<\/h2>\n<p>Jesienne prace porz\u0105dkowe w ogrodzie to r\u00f3wnie\u017c dobry moment na racjonaln\u0105 gospodark\u0119 zasobami. Wed\u0142ug danych G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Statystycznego za 2024 rok, w Polsce odnotowano wzrost poboru wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludno\u015bci o oko\u0142o 2% oraz spadek og\u00f3lnej ilo\u015bci wytworzonych odpad\u00f3w o oko\u0142o 5% w por\u00f3wnaniu z rokiem poprzednim, przy jednoczesnym wzro\u015bcie selektywnej zbi\u00f3rki odpad\u00f3w komunalnych o niemal 9%. Kompostowanie li\u015bci i resztek ro\u015blinnych zamiast ich wyrzucania ogranicza ilo\u015b\u0107 odpad\u00f3w biodegradowalnych trafiaj\u0105cych do systemu komunalnego, a jednocze\u015bnie \u2013 jak wskazano wcze\u015bniej \u2013 wspiera lokaln\u0105 bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 glebow\u0105.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Podsumowanie<\/h2>\n<p>Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105 nie wymaga spektakularnych dzia\u0142a\u0144 \u2013 opiera si\u0119 przede wszystkim na \u015bwiadomych, drobnych decyzjach: pozostawieniu cz\u0119\u015bci li\u015bci jako naturalnej \u015bci\u00f3\u0142ki, zachowaniu stert ga\u0142\u0119zi jako schronienia dla je\u017cy i owad\u00f3w, ograniczeniu koszenia i grabienia w mniej eksponowanych zak\u0105tkach ogrodu oraz dba\u0142o\u015bci o efektywno\u015b\u0107 w\u0142asnej instalacji grzewczej. Skumulowany efekt takich dzia\u0142a\u0144, powtarzanych w skali wielu gospodarstw domowych, realnie wp\u0142ywa zar\u00f3wno na lokaln\u0105 bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, jak i na jako\u015b\u0107 powietrza w sezonie jesienno-zimowym.<\/p>\n<p>Te obserwacje s\u0105 zgodne z tym, co na co dzie\u0144 widzimy w pracy Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka. Nasze do\u015bwiadczenia potwierdzaj\u0105, \u017ce skuteczna ochrona \u015brodowiska wymaga jednoczesnego dzia\u0142ania na kilku poziomach:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li><strong>wsparcia bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci lokalnej<\/strong> \u2013 pozostawiania naturalnych schronie\u0144 dla zwierz\u0105t i owad\u00f3w,<\/li>\n<li><strong>edukacji<\/strong> \u2013 budowania \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej w\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bcicieli ogrod\u00f3w i dzia\u0142ek,<\/li>\n<li><strong>ograniczania emisji<\/strong> \u2013 promowania efektywnych i czystych \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a,<\/li>\n<li><strong>racjonalnej gospodarki zasobami<\/strong> \u2013 kompostowania i selektywnej zbi\u00f3rki odpad\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n<p>  <!-- Przycisk do zrzutki - PRZED BIBLIOGRAFI\u0104 --><\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n    <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 &#8211; Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n  <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Ferlauto, A. i in. (2024). Legacy effects of long-term autumn leaf litter removal slow decomposition rates and reduce soil carbon in suburban yards. Plants, People, Planet. https:\/\/doi.org\/10.1002\/ppp3.10499<\/li>\n<li>De Pauw, K., Depauw, L., Cousins, S. A. O. i in. (2024). The urban heat island accelerates litter decomposition through microclimatic warming in temperate urban forests. Urban Ecosystems, 27, 909\u2013926. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11252-023-01486-x<\/li>\n<li>Joly, F. X., Scherer-Lorenzen, M., H\u00e4ttenschwiler, S. (2023). Resolving the intricate role of climate in litter decomposition. Nature Ecology &#038; Evolution, 7, 214\u2013223. https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41559-022-01948-z<\/li>\n<li>Xu, F., Zhao, S., Li, S. (2024). Dynamic responses of soil organic carbon to urbanization: A global perspective. Global Change Biology, 30, e17573. https:\/\/doi.org\/10.1111\/gcb.17573<\/li>\n<li>Yao, H., Li, Z., Geisen, S. i in. (2023). Degree of urbanization and vegetation type shape soil biodiversity in city parks. Science of the Total Environment, 899, 166437. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.scitotenv.2023.166437<\/li>\n<li>Bertoli, M., Renzi, M., Pastorino, P. i in. (2023). Microplastics and leaf litter decomposition dynamics: New insights from a lotic ecosystem (Northeastern Italy). Ecological Indicators, 147, 109995. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.ecolind.2023.109995<\/li>\n<li>Tagliaferro, M., Albari\u00f1o, R., Giorgi, A. (2025). Assessment of leaf litter decomposition for biomonitoring in urban watercourses under contrasting thermal conditions. Environmental Monitoring and Assessment, 197, 549. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10661-025-14004-7<\/li>\n<li>Lamano Ferreira, M., De Souza, L., Conti, D. i in. (2018). Soil biodiversity in urban forests as a consequence of litterfall management: Implications for S\u00e3o Paulo&#8217;s ecosystem services. Sustainability, 10(3), 684. https:\/\/doi.org\/10.3390\/su10030684<\/li>\n<li>Sienkiewicz, P. i in., Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Uniwersytet Szczeci\u0144ski, Instytut Ewolucji i Systematyki PAN (2024). Gdzie si\u0119 podzia\u0142y komary? Badania nad zimowaniem bezkr\u0119gowc\u00f3w w norach ssak\u00f3w. Biuro Prasowe UP w Poznaniu.<\/li>\n<li>Regionalna Dyrekcja Ochrony \u015arodowiska w Katowicach (2023). Uwaga na je\u017ce. Portal Gov.pl.<\/li>\n<li>Melska, A., Polski Zwi\u0105zek Dzia\u0142kowc\u00f3w we Wroc\u0142awiu (2023). Je\u017c w ogrodzie to skarb. Jak przygotowa\u0107 ogr\u00f3d, by je\u017c bezpiecznie prze\u017cy\u0142 zim\u0119? Wroclaw.pl.<\/li>\n<li>G\u0142\u00f3wny Inspektorat Ochrony \u015arodowiska (2025). Raport o jako\u015bci powietrza w Polsce za 2024 rok. GIO\u015a.<\/li>\n<li>Polski Alarm Smogowy (2025). Ranking smogowych rekordzist\u00f3w 2024. Raport PAS na podstawie danych GIO\u015a.<\/li>\n<li>Fundacja More in Common Polska, Polski Alarm Smogowy, Profeina (2024). Polki i Polacy o smogu i jako\u015bci powietrza. Raport z bada\u0144 ilo\u015bciowych i jako\u015bciowych.<\/li>\n<li>G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny (2025). Ochrona \u015brodowiska w 2024 r. Informacja sygnalna. Stat.gov.pl.<\/li>\n<\/ol>\n<p>  <!-- Boks stopki z informacj\u0105 o fundacji i wezwaniem do dzia\u0142ania --><\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\n<p style=\"margin: 0 0 12px 0; font-size: 14px; color: #cbd5e0;\">KRS: 0001156897<\/p>\n<p>    <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n  <\/div>\n<p>  <!-- Informacja o 1,5% podatku --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\">Je\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania edukacyjne i ochron\u0119 \u015brodowiska.<\/p>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\"><strong>KRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\"><strong>Cel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<p style=\"font-style: italic; color: #718096; margin-top: 30px; font-size: 14px;\"><em>Artyku\u0142 ma charakter edukacyjny. W sprawach dotycz\u0105cych zdrowia zwierz\u0105t dziko \u017cyj\u0105cych skonsultuj si\u0119 z lokalnym o\u015brodkiem rehabilitacji dzikich zwierz\u0105t lub Regionaln\u0105 Dyrekcj\u0105 Ochrony \u015arodowiska.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p><!-- Koniec wpisu WordPress --><br \/>\n<\/body><br \/>\n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105 \u2013 poradnik naukowy | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Ochrona \u015brodowiska jesieni\u0105 Jesie\u0144 to okres przej\u015bciowy, w kt\u00f3rym przyroda intensywnie przygotowuje si\u0119 do zimy \u2013 drzewa zrzucaj\u0105 li\u015bcie, owady i drobne kr\u0119gowce szukaj\u0105 schronienia, a gospodarstwa domowe rozpoczynaj\u0105 sezon grzewczy. To w\u0142a\u015bnie te trzy procesy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[21,4],"tags":[54,51,32],"class_list":["post-894","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul","category-filar-ii-ochrona-srodowiska-oraz-pomoc-zwierzetom","tag-edukacja","tag-ekologia","tag-filar-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/894","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=894"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":897,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/894\/revisions\/897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}