{"id":898,"date":"2026-10-05T08:49:00","date_gmt":"2026-10-05T08:49:00","guid":{"rendered":"https:\/\/lsja.pl\/?p=898"},"modified":"2026-09-23T05:49:56","modified_gmt":"2026-09-23T05:49:56","slug":"psy-i-koty-jesienia-czego-potrzebuja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lsja.pl\/en\/psy-i-koty-jesienia-czego-potrzebuja\/","title":{"rendered":"Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105?"},"content":{"rendered":"<p><!DOCTYPE html><br \/>\n<html lang=\"pl\"><br \/>\n<head><br \/>\n    <meta charset=\"UTF-8\"><br \/>\n    <meta name=\"viewport\" content=\"width=device-width, initial-scale=1.0\"><br \/>\n    <meta name=\"description\" content=\"Poradnik naukowy o potrzebach ps\u00f3w i kot\u00f3w jesieni\u0105: zmiany apetytu i fotoperiodu, zagro\u017cenia sezonowe (glikol etylenowy, grzyby), piel\u0119gnacja sier\u015bci i stawy. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"><br \/>\n    <meta name=\"keywords\" content=\"psy jesieni\u0105, koty jesieni\u0105, opieka nad zwierz\u0119tami jesieni\u0105, glikol etylenowy, zatrucie grzybami u ps\u00f3w, fotoperiod koty, artroza u ps\u00f3w zim\u0105, sier\u015b\u0107 jesienna, linienie kota, bezpiecze\u0144stwo zwierz\u0105t jesie\u0144\"><br \/>\n    <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"><br \/>\n    <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta property=\"og:title\" content=\"Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105? Poradnik naukowy\"><br \/>\n    <meta property=\"og:description\" content=\"Sezonowe zmiany apetytu, aktywno\u015bci i sier\u015bci u ps\u00f3w i kot\u00f3w oraz jesienne zagro\u017cenia zdrowotne \u2013 kompleksowy przewodnik oparty na badaniach.\"><br \/>\n    <meta property=\"og:type\" content=\"article\"><br \/>\n    <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"><br \/>\n    <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/psy-koty-jesien.jpg\"><br \/>\n    <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:title\" content=\"Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105?\"><br \/>\n    <meta name=\"twitter:description\" content=\"Poradnik naukowy o sezonowych potrzebach ps\u00f3w i kot\u00f3w: \u017cywienie, piel\u0119gnacja, zagro\u017cenia i profilaktyka jesieni\u0105.\"><br \/>\n    <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"><br \/>\n    <meta name=\"language\" content=\"Polish\"><br \/>\n    <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\"><\/p>\n<p>    <!-- Schema.org Structured Data dla Google Scholar --><br \/>\n    <script type=\"application\/ld+json\">\n    {\n        \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n        \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n        \"headline\": \"Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105?\",\n        \"description\": \"Kompleksowe om\u00f3wienie sezonowych zmian fizjologicznych i behawioralnych u ps\u00f3w i kot\u00f3w jesieni\u0105 oraz zwi\u0105zanych z tym zagro\u017ce\u0144 zdrowotnych i zasad profilaktyki\",\n        \"author\": {\n            \"@type\": \"Person\",\n            \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n            \"affiliation\": {\n                \"@type\": \"Organization\",\n                \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n                \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n            }\n        },\n        \"datePublished\": \"2026-09-23\",\n        \"dateModified\": \"2026-09-23\",\n        \"isAccessibleForFree\": true,\n        \"keywords\": [\"opieka jesienna nad zwierz\u0119tami\", \"fotoperiod\", \"glikol etylenowy\", \"zatrucia grzybami\", \"artroza\", \"psy\", \"koty\"],\n        \"articleSection\": \"Poradnik naukowy\",\n        \"publisher\": {\n            \"@type\": \"Organization\",\n            \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n            \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n            \"logo\": {\n                \"@type\": \"ImageObject\",\n                \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n            }\n        },\n        \"mainEntity\": {\n            \"@type\": \"Thing\",\n            \"name\": \"Sezonowa opieka nad psami i kotami\",\n            \"description\": \"Zmiany fizjologiczne, behawioralne i zagro\u017cenia zdrowotne dotycz\u0105ce ps\u00f3w i kot\u00f3w w okresie jesiennym\"\n        }\n    }\n    <\/script><\/p>\n<p>    <!-- Schema.org Article Schema --><br \/>\n    <script type=\"application\/ld+json\">\n    {\n        \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n        \"@type\": \"Article\",\n        \"headline\": \"Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105?\",\n        \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/psy-koty-jesien.jpg\",\n        \"datePublished\": \"2026-09-23\",\n        \"dateModified\": \"2026-09-23\",\n        \"author\": {\n            \"@type\": \"Person\",\n            \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n        },\n        \"publisher\": {\n            \"@type\": \"Organization\",\n            \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n            \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n        },\n        \"description\": \"Poradnik naukowy o potrzebach ps\u00f3w i kot\u00f3w jesieni\u0105: \u017cywienie, piel\u0119gnacja, zagro\u017cenia sezonowe i profilaktyka zdrowotna\"\n    }\n    <\/script><\/p>\n<p>    <title>Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105? | LSJA<\/title><br \/>\n<\/head><br \/>\n<body><\/p>\n<p><!-- Pocz\u0105tek wpisu WordPress --><\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n<p>  <!-- Nag\u0142\u00f3wek \/ Boks wprowadzaj\u0105cy --><\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\n<p style=\"margin: 0 0 8px 0; font-size: 13px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 1px; color: #4a5568; font-weight: 700;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\n<p style=\"margin: 0; font-style: italic; color: #718096; font-size: 15px;\">Autor: <strong>mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105?<\/h2>\n<p class=\"has-drop-cap\">Wraz ze skracaniem dnia, spadkiem temperatury i zwi\u0119kszon\u0105 wilgotno\u015bci\u0105 jesie\u0144 wywo\u0142uje u ps\u00f3w i kot\u00f3w szereg mierzalnych zmian fizjologicznych i behawioralnych \u2013 od modyfikacji apetytu i aktywno\u015bci ruchowej, przez intensywniejsze linienie, po zwi\u0119kszon\u0105 ekspozycj\u0119 na swoiste dla tej pory roku zagro\u017cenia toksykologiczne. Niniejszy artyku\u0142, przygotowany na podstawie aktualnej literatury weterynaryjnej, przedstawia mechanizmy tych zmian oraz praktyczne zasady opieki, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 ograniczy\u0107 zwi\u0105zane z nimi ryzyko zdrowotne.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Fotoperiod a apetyt i aktywno\u015b\u0107<\/h2>\n<p>Skracaj\u0105cy si\u0119 dzie\u0144 nie pozostaje bez wp\u0142ywu na metabolizm zwierz\u0105t domowych. Badania eksperymentalne z zastosowaniem kontrolowanego fotoperiodu wykaza\u0142y, \u017ce u kot\u00f3w kr\u00f3tszy dzie\u0144 (8 godzin \u015bwiat\u0142a wobec 16 godzin ciemno\u015bci) wi\u0105\u017ce si\u0119 z ni\u017csz\u0105 aktywno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105, ni\u017cszym tempem metabolizmu spoczynkowego oraz zmienionym zapotrzebowaniem energetycznym w por\u00f3wnaniu z d\u0142u\u017cszym dniem \u2013 efekt ten wi\u0105zano ze zmianami st\u0119\u017cenia leptyny i greliny we krwi zwierz\u0105t eksponowanych na r\u00f3\u017cne d\u0142ugo\u015bci fotoperiodu. Mechanizm ten potwierdzono r\u00f3wnie\u017c na poziomie molekularnym: analiza transkryptomu tkanki t\u0142uszczowej kot\u00f3w wykaza\u0142a, \u017ce d\u0142ugo\u015b\u0107 dnia istotnie zmienia ekspresj\u0119 gen\u00f3w zwi\u0105zanych z gospodark\u0105 energetyczn\u0105<sup>[1,2]<\/sup>.<\/p>\n<p>Sze\u015bcioletnia obserwacja kot\u00f3w \u017cywionych metod\u0105 swobodnego dost\u0119pu do pokarmu (ad libitum) wykaza\u0142a powtarzalny wzorzec sezonowy: najni\u017csze spo\u017cycie pokarmu odnotowywano w miesi\u0105cach letnich (czerwiec\u2013sierpie\u0144), umiarkowane wiosn\u0105 i we wrze\u015bniu, a najwy\u017csze w okresie od pa\u017adziernika do lutego. Co istotne, wzorzec ten utrzymuje si\u0119 tak\u017ce u kot\u00f3w przebywaj\u0105cych wy\u0142\u0105cznie w pomieszczeniach \u2013 \u015bwiat\u0142o dzienne przenikaj\u0105ce przez okna wystarcza do wywo\u0142ania odpowiedzi neuroendokrynnej reguluj\u0105cej \u0142aknienie<sup>[3]<\/sup>. U ps\u00f3w systematycznych bada\u0144 tej kwestii jest znacznie mniej, jednak obserwacje kliniczne wskazuj\u0105 na analogiczny mechanizm ewolucyjny \u2013 gromadzenie rezerw energetycznych przed okresem ch\u0142od\u00f3w, obecne u przodk\u00f3w obu gatunk\u00f3w<sup>[4]<\/sup>.<\/p>\n<p>Aktywno\u015b\u0107 ruchowa zmienia si\u0119 w przeciwnym kierunku u obu gatunk\u00f3w: koty wykazuj\u0105 zwi\u0119kszon\u0105 aktywno\u015b\u0107 wraz ze spadkiem temperatury jesieni\u0105, przy czym \u2013 jako zwierz\u0119ta o szczytach aktywno\u015bci o \u015bwicie i zmierzchu \u2013 przesuwaj\u0105 te okresy wraz ze skracaniem dnia, natomiast psy bywaj\u0105 mniej aktywne z uwagi na skr\u00f3cony czas dost\u0119pnego naturalnego \u015bwiat\u0142a na spacery. Z punktu widzenia praktycznego oznacza to konieczno\u015b\u0107 indywidualnego dostosowania porcji pokarmowych do rzeczywistego zu\u017cycia energii, a nie utrzymywania sta\u0142ej racji przez ca\u0142y rok.<\/p>\n<p>  <!-- Wyr\u00f3\u017cniony boks informacyjny --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Praktyczna wskaz\u00f3wka \u017cywieniowa<\/h3>\n<p style=\"margin: 0; color: #2b6cb0;\"><strong>Nie zmieniaj diety gwa\u0142townie.<\/strong> Ewentualne korekty porcji wprowadzaj stopniowo w ci\u0105gu 1\u20132 tygodni, obserwuj\u0105c kondycj\u0119 cia\u0142a, poziom energii i jako\u015b\u0107 okrywy w\u0142osowej zwierz\u0119cia, a w razie w\u0105tpliwo\u015bci skonsultuj si\u0119 z weterynarzem.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Piel\u0119gnacja okrywy w\u0142osowej<\/h2>\n<p>Jesie\u0144 to okres intensywnego linienia sezonowego \u2013 zwierz\u0119ta wymieniaj\u0105 letni\u0105, cie\u0144sz\u0105 sier\u015b\u0107 na g\u0119stszy, izolacyjny podszerstek zimowy. Regularne szczotkowanie (dostosowane do d\u0142ugo\u015bci i g\u0119sto\u015bci okrywy w\u0142osowej danej rasy) ogranicza ryzyko powstawania ko\u0142tun\u00f3w, wspomaga usuwanie martwego w\u0142osa oraz umo\u017cliwia wczesn\u0105 obserwacj\u0119 sk\u00f3ry pod k\u0105tem paso\u017cyt\u00f3w zewn\u0119trznych, kt\u00f3rych aktywno\u015b\u0107 w wielu regionach klimatu umiarkowanego utrzymuje si\u0119 jeszcze przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jesieni. U zwierz\u0105t sp\u0119dzaj\u0105cych czas na zewn\u0105trz warto zwraca\u0107 uwag\u0119 na wilgotno\u015b\u0107 sier\u015bci po spacerach \u2013 d\u0142ugotrwa\u0142e utrzymywanie si\u0119 wilgoci sprzyja podra\u017cnieniom sk\u00f3ry i infekcjom grzybiczym.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Stawy i uk\u0142ad ruchu u zwierz\u0105t starszych<\/h2>\n<p>Zwi\u0105zek mi\u0119dzy ni\u017csz\u0105 temperatur\u0105 a nasileniem dolegliwo\u015bci stawowych u zwierz\u0105t ze zmianami zwyrodnieniowymi pozostaje przedmiotem dyskusji naukowej. Systematyczny przegl\u0105d i metaanaliza obejmuj\u0105ca 14 bada\u0144 obserwacyjnych u ludzi wykaza\u0142y, \u017ce ci\u015bnienie barometryczne oraz wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna koreluj\u0105 dodatnio z nat\u0119\u017ceniem b\u00f3lu w chorobie zwyrodnieniowej staw\u00f3w, podczas gdy temperatura koreluje z nim ujemnie, cho\u0107 autorzy podkre\u015blaj\u0105 potrzeb\u0119 dalszych bada\u0144 prowadzonych w sp\u00f3jnej metodologii. Nowsza analiza narracyjna z 2024 roku doprecyzowuje ten obraz: spo\u015br\u00f3d czynnik\u00f3w meteorologicznych to temperatura wykazuje najbardziej sp\u00f3jny zwi\u0105zek z objawami \u2013 ch\u0142odniejsze i bardziej zmienne warunki wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z nasileniem b\u00f3lu i sztywno\u015bci, podczas gdy warunki cieplejsze i stabilne sprzyjaj\u0105 wi\u0119kszej mobilno\u015bci, a sami autorzy konkluduj\u0105, \u017ce pogoda dzia\u0142a raczej jako modyfikator kontekstowy ni\u017c g\u0142\u00f3wny czynnik sprawczy objaw\u00f3w.<\/p>\n<p>Dane weterynaryjne s\u0105 znacznie skromniejsze ni\u017c dane z medycyny cz\u0142owieka, jednak nie s\u0105 nieobecne. Jedno z bada\u0144 z zastosowaniem monitor\u00f3w aktywno\u015bci u ps\u00f3w z chorob\u0105 zwyrodnieniow\u0105 staw\u00f3w wykaza\u0142o nieznaczny spadek aktywno\u015bci ruchowej w ch\u0142odniejsze, ciemniejsze dni, bez istotnej statystycznie zmiany w skalach b\u00f3lu ocenianych przez opiekun\u00f3w \u2013 co sugeruje, \u017ce efekt populacyjny jest niewielki, cho\u0107 u pojedynczych osobnik\u00f3w reakcja na zmiany pogody mo\u017ce by\u0107 wyra\u017aniejsza<sup>[5]<\/sup>. Niezale\u017cnie od si\u0142y tego zwi\u0105zku, mechanizmy fizjologiczne pozostaj\u0105 wiarygodne: obni\u017cona temperatura zwi\u0119ksza lepko\u015b\u0107 p\u0142ynu mazi\u00f3wkowego i sztywno\u015b\u0107 tkanek oko\u0142ostawowych, a skr\u00f3cenie i skr\u00f3cenie ekspozycji na naturalny ruch sprzyja dodatkowo dekondycji mi\u0119\u015bniowej<sup>[6]<\/sup>. U ps\u00f3w i kot\u00f3w senior\u00f3w zasadne jest zatem utrzymywanie regularnej, umiarkowanej aktywno\u015bci ruchowej przez ca\u0142y sezon jesienny oraz zapewnienie ciep\u0142ego, os\u0142oni\u0119tego od przeci\u0105g\u00f3w miejsca odpoczynku.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Zatrucie glikolem etylenowym<\/h2>\n<p>Jesie\u0144, wraz z przygotowaniami samochod\u00f3w do sezonu zimowego, to okres zwi\u0119kszonej ekspozycji zwierz\u0105t domowych na p\u0142yny ch\u0142odnicze zawieraj\u0105ce glikol etylenowy. Substancja ta charakteryzuje si\u0119 s\u0142odkim smakiem, co czyni j\u0105 szczeg\u00f3lnie atrakcyjn\u0105 \u2013 i niebezpieczn\u0105 \u2013 dla ps\u00f3w i kot\u00f3w. Zatrucia glikolem etylenowym u zwierz\u0105t w klimacie umiarkowanym i ch\u0142odnym maj\u0105 charakter sezonowy, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w notuje si\u0119 jesieni\u0105, zim\u0105 oraz wczesn\u0105 wiosn\u0105, w okresach uzupe\u0142niania lub wymiany p\u0142ynu ch\u0142odniczego. Toksyczno\u015b\u0107 tej substancji wynika z jej metabolit\u00f3w \u2013 skutki og\u00f3lnoustrojowe obejmuj\u0105 kwasic\u0119 metaboliczn\u0105, podra\u017cnienie przewodu pokarmowego, wczesn\u0105 depresj\u0119 o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego oraz obrz\u0119k m\u00f3zgu, post\u0119puj\u0105ce do nieodwracalnej ostrej niewydolno\u015bci nerek.<\/p>\n<p>Dawka \u015bmiertelna jest zatrwa\u017caj\u0105co niska: zalecenia kliniczne obejmuj\u0105 wdro\u017cenie leczenia po spo\u017cyciu jakiejkolwiek ilo\u015bci substancji przez kota, a w przypadku ps\u00f3w ju\u017c przy dawce 2 ml\/kg masy cia\u0142a. Ryzyko dla kot\u00f3w jest dodatkowo zwi\u0119kszone przez ich zwyczaje piel\u0119gnacyjne \u2013 zwierz\u0119 mo\u017ce wch\u0142on\u0105\u0107 trucizn\u0119, wylizuj\u0105c ska\u017con\u0105 sier\u015b\u0107 lub \u0142apy po kontakcie z wyciekiem na pod\u0142odze gara\u017cu. Skuteczno\u015b\u0107 leczenia (podanie fomepizolu lub etanolu blokuj\u0105cych dehydrogenaz\u0119 alkoholow\u0105) zale\u017cy krytycznie od czasu reakcji \u2013 u kot\u00f3w antidotum musi zosta\u0107 podane w ci\u0105gu trzech godzin od spo\u017cycia, po tym czasie zatrucie glikolem etylenowym jest niemal w stu procentach \u015bmiertelne bez zastosowania hemodializy. Z tego wzgl\u0119du ka\u017cdy kontakt zwierz\u0119cia z p\u0142ynem ch\u0142odniczym lub podejrzenie jego spo\u017cycia wymaga natychmiastowej interwencji weterynaryjnej, bez oczekiwania na rozwini\u0119cie si\u0119 objaw\u00f3w klinicznych.<\/p>\n<p>  <!-- Boks profilaktyki --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Zasady bezpiecze\u0144stwa dotycz\u0105ce p\u0142yn\u00f3w ch\u0142odniczych<\/h3>\n<p style=\"margin: 0; color: #2b6cb0;\">Przechowuj p\u0142yn ch\u0142odniczy w szczelnie zamkni\u0119tych, oznakowanych pojemnikach, poza zasi\u0119giem zwierz\u0105t. Niezw\u0142ocznie usuwaj wszelkie wycieki, a miejsce po nich posyp piaskiem, trocinami lub innym materia\u0142em ch\u0142onnym. Rozwa\u017c produkty zawieraj\u0105ce glikol propylenowy zamiast etylenowego \u2013 s\u0105 znacznie mniej toksyczne. Ka\u017cde podejrzenie kontaktu zwierz\u0119cia z p\u0142ynem ch\u0142odniczym traktuj jako stan nag\u0142y.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Zatrucia grzybami podczas spacer\u00f3w<\/h2>\n<p>Wilgotna, ch\u0142odna pogoda jesienna sprzyja intensywnemu wzrostowi grzyb\u00f3w wielkoowocnikowych, co bezpo\u015brednio przek\u0142ada si\u0119 na sezonowo\u015b\u0107 zatru\u0107 u ps\u00f3w. Do zatrucia grzybami u ps\u00f3w mo\u017ce doj\u015b\u0107 przez ca\u0142y rok, jednak najcz\u0119\u015bciej zg\u0142aszane jest we wrze\u015bniu i pa\u017adzierniku, gdy wiele gatunk\u00f3w grzyb\u00f3w intensywnie owocuje. Ze wzgl\u0119du na eksploracyjny spos\u00f3b od\u017cywiania ps\u00f3w \u2013 w przeciwie\u0144stwie do kot\u00f3w, rzadziej nara\u017conych na ten rodzaj zatrucia \u2013 ryzyko przypadkowego spo\u017cycia toksycznego gatunku podczas spaceru w lesie lub parku jest realne, a identyfikacja gatunku bywa trudna nawet dla specjalist\u00f3w.<\/p>\n<p>Objawy kliniczne mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 ju\u017c po 15\u201330 minutach od spo\u017cycia, ale bywaj\u0105 op\u00f3\u017anione nawet do 24 godzin, natomiast pe\u0142ny obraz niewydolno\u015bci w\u0105troby lub nerek mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 dopiero po 2\u20133 dniach<sup>[7]<\/sup>. Z tego powodu ka\u017cde spo\u017cycie nieznanego grzyba przez psa powinno by\u0107 traktowane jako stan nag\u0142y niezale\u017cnie od aktualnego samopoczucia zwierz\u0119cia. Najbardziej niebezpieczne dla ps\u00f3w s\u0105 gatunki z rodzaj\u00f3w <em>Amanita<\/em>, <em>Galerina<\/em> i <em>Lepiota<\/em><sup>[8]<\/sup> \u2013 \u015bmiertelno\u015b\u0107 po spo\u017cyciu muchomora sromotnikowego (<em>Amanita phalloides<\/em>) si\u0119ga u ps\u00f3w oko\u0142o 80%<sup>[9]<\/sup>. W praktyce zaleca si\u0119 zachowanie kawa\u0142ka spo\u017cytego grzyba lub wykonanie jego fotografii, co u\u0142atwia identyfikacj\u0119 i dob\u00f3r odpowiedniego post\u0119powania terapeutycznego.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bezpiecze\u0144stwo podczas skr\u00f3conego dnia<\/h2>\n<p>Skr\u00f3cenie dnia oznacza, \u017ce coraz wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 spacer\u00f3w i aktywno\u015bci na zewn\u0105trz przypada na godziny zmierzchu lub ciemno\u015bci. W praktyce przek\u0142ada si\u0119 to na konieczno\u015b\u0107 stosowania element\u00f3w odblaskowych na obro\u017cach, szelkach i smyczach oraz zachowania szczeg\u00f3lnej ostro\u017cno\u015bci przy drogach o ograniczonej widoczno\u015bci. Ni\u017csze temperatury i kr\u00f3tsze dni sprzyjaj\u0105 te\u017c ograniczeniu aktywno\u015bci fizycznej zwierz\u0105t, co \u2013 w po\u0142\u0105czeniu z opisan\u0105 wcze\u015bniej sezonow\u0105 zmian\u0105 apetytu \u2013 mo\u017ce prowadzi\u0107 do stopniowego przybierania na wadze, je\u015bli racja pokarmowa nie zostanie odpowiednio skorygowana.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Podsumowanie<\/h2>\n<p>Jesie\u0144 wprowadza u ps\u00f3w i kot\u00f3w mierzalne zmiany fizjologiczne \u2013 w apetycie, aktywno\u015bci ruchowej i strukturze okrywy w\u0142osowej \u2013 kt\u00f3re maj\u0105 pod\u0142o\u017ce neuroendokrynne zwi\u0105zane ze skracaniem fotoperiodu. R\u00f3wnolegle sezon ten wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zwi\u0119kszonym ryzykiem konkretnych zagro\u017ce\u0144 zdrowotnych: zatru\u0107 glikolem etylenowym pochodz\u0105cym z p\u0142yn\u00f3w ch\u0142odniczych oraz zatru\u0107 grzybami podczas spacer\u00f3w w terenach zielonych. Odpowiedzialna opieka jesienna obejmuje zatem stopniowe dostosowanie diety do rzeczywistego zapotrzebowania energetycznego zwierz\u0119cia, regularn\u0105 piel\u0119gnacj\u0119 sier\u015bci, uwa\u017cn\u0105 obserwacj\u0119 zwierz\u0105t starszych pod k\u0105tem dolegliwo\u015bci stawowych oraz konsekwentne eliminowanie dost\u0119pu do znanych \u017ar\u00f3de\u0142 toksyn sezonowych.<\/p>\n<p>Ta obserwacja jest zgodna z tym, co na co dzie\u0144 widzimy w pracy Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka. Nasze do\u015bwiadczenia potwierdzaj\u0105, \u017ce skuteczna opieka nad zwierz\u0119tami wymaga jednoczesnego dzia\u0142ania na kilku poziomach:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li><strong>wsparcia dora\u017anego<\/strong> \u2013 dostarczania pomocy zwierz\u0119tom, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w potrzebie,<\/li>\n<li><strong>edukacji<\/strong> \u2013 budowania \u015bwiadomo\u015bci w\u0142a\u015bcicieli na temat prawid\u0142owej, sezonowej opieki,<\/li>\n<li><strong>profilaktyki zdrowotnej<\/strong> \u2013 regularnych bada\u0144, szczepie\u0144 i czujno\u015bci wobec sezonowych zagro\u017ce\u0144,<\/li>\n<li><strong>ochrony \u015brodowiska<\/strong> \u2013 poniewa\u017c dobrostan zwierz\u0105t i stan \u015brodowiska naturalnego s\u0105 ze sob\u0105 \u015bci\u015ble powi\u0105zane.<\/li>\n<\/ul>\n<p>  <!-- Przycisk do zrzutki - PRZED BIBLIOGRAFI\u0104 --><\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n    <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 &#8211; Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n  <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Kappen, K. L., Garner, L. M., Kerr, K. R., &#038; Swanson, K. S. (2014). Effects of photoperiod on food intake, activity and metabolic rate in adult neutered male cats. <em>Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition<\/em>, 98(5), 941\u2013947. https:\/\/doi.org\/10.1111\/jpn.12147<\/li>\n<li>Kelley, R. L., et al. (2013). Effect of photoperiod on the feline adipose transcriptome as assessed by RNA sequencing. <em>BMC Veterinary Research<\/em>, 10, 146. https:\/\/doi.org\/10.1186\/1746-6148-10-146<\/li>\n<li>Serisier, S., Feugier, A., Delmotte, S., Biourge, V., &#038; German, A. J. (2014). Seasonal Variation in the Voluntary Food Intake of Domesticated Cats (Felis Catus). <em>PLOS ONE<\/em>, 9(4), e96071. https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0096071<\/li>\n<li>Bermingham, E. N., Weidgraaf, K., Hekman, M., Roy, N. C., Tavendale, M. H., &#038; Thomas, D. G. (2013). Seasonal and age effects on energy requirements in domestic short-hair cats in a temperate environment. <em>Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition<\/em>, 97(3), 522\u2013530. https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1439-0396.2012.01293.x<\/li>\n<li>Alcorn, J., et al. (2023). Weather-related variation in activity and pain scores in dogs with osteoarthritis: an accelerometry study. <em>Veterinary Record<\/em> (streszczenie w: Pawsitive Relief, 2025, dost\u0119p online).<\/li>\n<li>Hunt, J. R., Goff, M., Jenkins, H., Harris, J., Knowles, T. G., Lascelles, B. D. X., &#038; Enomoto, M. (2022). Environmental and pharmacological modulation of canine osteoarthritis pain: mechanistic review. <em>Frontiers in Veterinary Science<\/em>, 9, 1030322.<\/li>\n<li>Puschner, B., Rose, H. H., &#038; Filigenzi, M. S. (2007). Diagnosis of Amanita toxicosis in a dog with acute hepatic necrosis. <em>Journal of Veterinary Diagnostic Investigation<\/em>, 19(3), 312\u2013317. https:\/\/doi.org\/10.1177\/104063870701900316<\/li>\n<li>Puschner, B. (2002). Mushroom poisoning in dogs. <em>Veterinary Medicine<\/em>, 97(5), 335\u2013343.<\/li>\n<li>Vetmed UC Davis School of Veterinary Medicine (2023). Mushroom Poisoning Has Unreported Consequence for Dog: Addison&#8217;s Disease Following Amanita phalloides Ingestion. UC Davis, School of Veterinary Medicine News.<\/li>\n<li>Robin, C., Barfield, D., Tolhurst, S., Newton, R., &#038; Cardwell, J. (2013). Mushroom toxicosis: cause or confounder in seasonal canine illness? <em>Journal of Small Animal Practice<\/em>, 54(9), 449\u2013450. https:\/\/doi.org\/10.1111\/jsap.12057<\/li>\n<li>Merck\/MSD Veterinary Manual. (2024). Ethylene Glycol Toxicosis in Animals. <em>MSD Veterinary Manual<\/em>, dzia\u0142 Toxicology.<\/li>\n<li>Veterinary Poisons Information Service (VPIS). (2022). Antifreeze and ethylene glycol \u2013 seasonal poisoning patterns in companion animals.<\/li>\n<li>Xu, Y., et al. (2024). The Influence of Meteorological Factors on Osteoarthritis Symptoms and Physical Activity: A Narrative Review. <em>PMC<\/em>. https:\/\/doi.org\/10.3390\/jcm13154519<\/li>\n<li>Fu, K., Robbins, S. R., &#038; McDougall, J. J. (2023). Associations between weather conditions and osteoarthritis pain: a systematic review and meta-analysis. <em>Rheumatology<\/em>, 62(3), 1013\u20131023. https:\/\/doi.org\/10.1093\/rheumatology\/keac405<\/li>\n<li>Case, L. P., Daristotle, L., Hayek, M. G., &#038; Raasch, M. F. (2010). <em>Canine and Feline Nutrition<\/em> (3rd ed.). Mosby Elsevier.<\/li>\n<li>International Cat Care. (2023). Seasonal behaviour and welfare in domestic cats. International Cat Care.<\/li>\n<\/ol>\n<p>  <!-- Boks stopki z informacj\u0105 o fundacji i wezwaniem do dzia\u0142ania --><\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\n<p style=\"margin: 0 0 12px 0; font-size: 14px; color: #cbd5e0;\">KRS: 0001156897<\/p>\n<p>    <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n  <\/div>\n<p>  <!-- Informacja o 1,5% podatku --><\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\">Je\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania edukacyjne i opiek\u0119 nad zwierz\u0119tami.<\/p>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\"><strong>KRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\n<p style=\"margin: 8px 0; color: #2b6cb0;\"><strong>Cel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<p style=\"font-style: italic; color: #718096; margin-top: 30px; font-size: 14px;\"><em>Artyku\u0142 ma charakter edukacyjny. W przypadku podejrzenia zatrucia lub niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w u zwierz\u0119cia niezw\u0142ocznie skontaktuj si\u0119 z lekarzem weterynarii.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p><!-- Koniec wpisu WordPress --><br \/>\n<\/body><br \/>\n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105? | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Psy i koty jesieni\u0105 \u2013 czego potrzebuj\u0105? Wraz ze skracaniem dnia, spadkiem temperatury i zwi\u0119kszon\u0105 wilgotno\u015bci\u0105 jesie\u0144 wywo\u0142uje u ps\u00f3w i kot\u00f3w szereg mierzalnych zmian fizjologicznych i behawioralnych \u2013 od modyfikacji apetytu i aktywno\u015bci ruchowej, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[21,4],"tags":[54,32,46,34],"class_list":["post-898","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul","category-filar-ii-ochrona-srodowiska-oraz-pomoc-zwierzetom","tag-edukacja","tag-filar-2","tag-kot","tag-pies"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/898","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=898"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/898\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":901,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/898\/revisions\/901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}