Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania | LSJA<\/title> \n <meta name=\"description\" content=\"Jak chroni\u0107 zapylacze w mie\u015bcie? Przegl\u0105d bada\u0144 o \u0142\u0105kach kwietnych, koszeniu, zielonych dachach i pszczo\u0142ach miodnych. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta name=\"keywords\" content=\"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie, zapylacze, dzikie pszczo\u0142y, \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy, koszenie trawnik\u00f3w, pszczo\u0142a miodna, ochrona \u015brodowiska, ziele\u0144 miejska, rozporz\u0105dzenie o odbudowie zasob\u00f3w przyrody\"> \n <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"> \n <meta name=\"language\" content=\"Polish\"> \n <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\">\n <link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/lsja.pl\">\n  \n <meta property=\"og:title\" content=\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\"> \n <meta property=\"og:description\" content=\"Co naprawd\u0119 pomaga zapylaczom w miastach? Przegl\u0105d bada\u0144 z Polski i Europy: \u0142\u0105ki kwietne, koszenie, zielone dachy, pszczo\u0142y miodne i nowe prawo UE.\"> \n <meta property=\"og:type\" content=\"article\"> \n <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"> \n <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/bioroznorodnosc-w-miescie.jpg\"> \n <meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\"> \n <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta property=\"article:author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-06\"> \n <meta property=\"article:section\" content=\"Ochrona \u015brodowiska\"> \n <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"> \n <meta name=\"twitter:title\" content=\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy\"> \n <meta name=\"twitter:description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o ochronie zapylaczy w miastach: \u0142\u0105ki kwietne, koszenie, zielone dachy i pszczo\u0142y miodne.\"> \n <meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/bioroznorodnosc-w-miescie.jpg\"><\/p>\n  \n <meta name=\"citation_title\" content=\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\"> \n <meta name=\"citation_author\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"citation_author_institution\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_publication_date\" content=\"2026\/10\/06\"> \n <meta name=\"citation_online_date\" content=\"2026\/10\/06\"> \n <meta name=\"citation_publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"citation_keywords\" content=\"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 miejska; zapylacze; dzikie pszczo\u0142y; \u0142\u0105ki kwietne; zielone dachy; koszenie; pszczo\u0142a miodna\"> \n <meta name=\"citation_abstract_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"> \n <meta name=\"citation_fulltext_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"><\/p>\n  \n <meta name=\"DC.title\" content=\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\"> \n <meta name=\"DC.creator\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"DC.publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.date\" content=\"2026-10-06\"> \n <meta name=\"DC.language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"DC.subject\" content=\"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107; zapylacze; ziele\u0144 miejska; ochrona \u015brodowiska\"> \n <meta name=\"DC.type\" content=\"Text\"><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n {\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"headline\": \"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\",\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 dotycz\u0105cych ochrony zapylaczy w miastach: \u0142\u0105ki kwietne, koszenie, zielone dachy, konkurencja pszczo\u0142y miodnej z dzikimi zapylaczami oraz ramy prawne UE.\",\n \"inLanguage\": \"pl\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n \"affiliation\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n }\n },\n \"datePublished\": \"2026-10-06\",\n \"dateModified\": \"2026-10-06\",\n \"isAccessibleForFree\": true,\n \"keywords\": [\"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 miejska\", \"zapylacze\", \"dzikie pszczo\u0142y\", \"\u0142\u0105ki kwietne\", \"zielone dachy\", \"koszenie\", \"pszczo\u0142a miodna\"],\n \"articleSection\": \"Ochrona \u015brodowiska\",\n \"mainEntityOfPage\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n \"logo\": {\n \"@type\": \"ImageObject\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n }\n },\n \"mainEntity\": {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Zapylacze w ekosystemach miejskich\",\n \"description\": \"Dzikie pszczo\u0142y, trzmiele, bzygowate i motyle wyst\u0119puj\u0105ce w miastach oraz czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na ich liczebno\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107\"\n },\n \"citation\": [\n {\"@type\": \"ScholarlyArticle\", \"name\": \"Pollinator-promoting interventions in European urban habitats \u2013 a synthesis\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1111\/ele.70189\"},\n {\"@type\": \"ScholarlyArticle\", \"name\": \"Sown wildflower meadows: Can they replace natural meadows in urban spaces for bees, butterflies and hoverflies?\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1111\/een.13396\"},\n {\"@type\": \"ScholarlyArticle\", \"name\": \"To mow or to mow less: lawn mowing frequency affects bee abundance and diversity in suburban yards\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.biocon.2018.01.025\"},\n {\"@type\": \"ScholarlyArticle\", \"name\": \"Wild pollinator activity negatively related to honey bee colony densities in urban context\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0222316\"}\n ]\n }\n <\/script><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n {\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"Article\",\n \"headline\": \"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\",\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/bioroznorodnosc-w-miescie.jpg\",\n \"datePublished\": \"2026-10-06\",\n \"dateModified\": \"2026-10-06\",\n \"inLanguage\": \"pl\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n },\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n },\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o ochronie zapylaczy i bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci w miastach.\"\n }\n <\/script> \n<\/head> \n<body><\/p>\n<\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\nFundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\nAutor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania<\/h2>\nMiasta kojarz\u0105 si\u0119 zwykle z betonem i asfaltem, a nie z miejscami ochrony przyrody. Tymczasem coraz wi\u0119cej bada\u0144 pokazuje, \u017ce odpowiednio zarz\u0105dzane tereny zielone \u2013 parki, \u0142\u0105ki, nieu\u017cytki, ogrody, a nawet dachy \u2013 mog\u0105 stanowi\u0107 wa\u017cne schronienie dla owad\u00f3w zapylaj\u0105cych: dzikich pszcz\u00f3\u0142, trzmieli, bzygowatych i motyli. Ma to znaczenie praktyczne, poniewa\u017c zapylacze s\u0105 jednym z fundament\u00f3w funkcjonowania ekosystem\u00f3w i produkcji \u017cywno\u015bci, a ich liczebno\u015b\u0107 w wielu regionach \u015bwiata maleje <a href=\"#ref-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[4]<\/a><a href=\"#ref-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[5]<\/a><a href=\"#ref-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[9]<\/a><a href=\"#ref-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[11]<\/a><\/sup>. Niniejszy tekst przedstawia stan wiedzy o tym, kt\u00f3re rozwi\u0105zania s\u0142u\u017c\u0105ce bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci w mie\u015bcie maj\u0105 solidne podstawy empiryczne, a kt\u00f3re pozostaj\u0105 na poziomie hipotez, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem bada\u0144 prowadzonych w Polsce.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Dlaczego zapylacze maj\u0105 znaczenie<\/h2>\nZapylanie przez zwierz\u0119ta dotyczy oko\u0142o 88% gatunk\u00f3w ro\u015blin okrytonasiennych na \u015bwiecie <a href=\"#ref-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[9]<\/a><\/sup>. Analiza upraw \u015bwiatowych wykaza\u0142a, \u017ce spo\u015br\u00f3d 115 najwa\u017cniejszych ro\u015blin uprawnych 87 w pewnym stopniu zale\u017cy od zapylania przez zwierz\u0119ta, a uprawy te odpowiadaj\u0105 za oko\u0142o 35% \u015bwiatowej produkcji \u017cywno\u015bci w uj\u0119ciu wolumenowym <a href=\"#ref-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[5]<\/a><\/sup>.<\/p>\nJednocze\u015bnie dost\u0119pne dane wskazuj\u0105 na powa\u017cny spadek liczebno\u015bci owad\u00f3w. D\u0142ugoterminowe badania prowadzone w obszarach chronionych w Niemczech wykaza\u0142y spadek biomasy owad\u00f3w lataj\u0105cych o ponad 75% w ci\u0105gu 27 lat <a href=\"#ref-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[4]<\/a><\/sup>. Mi\u0119dzynarodowa ocena stanu zapylaczy wskazuje jako g\u0142\u00f3wne czynniki zagro\u017ce\u0144 zmiany u\u017cytkowania terenu, intensywne rolnictwo wraz ze stosowaniem pestycyd\u00f3w, patogeny oraz zmiany klimatu <a href=\"#ref-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[11]<\/a><\/sup>. W tym kontek\u015bcie pytanie o rol\u0119 miast \u2013 kt\u00f3re same s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 problemu, ale zajmuj\u0105 coraz wi\u0119ksz\u0105 powierzchni\u0119 \u2013 jest w pe\u0142ni uzasadnione.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Czy miasto mo\u017ce by\u0107 refugium dla zapylaczy?<\/h2>\nOdpowiedzi dostarczaj\u0105 mi\u0119dzy innymi badania z Poznania. Zesp\u00f3\u0142 Weroniki Banaszak-Cibickiej por\u00f3wna\u0142 zgrupowania pszcz\u00f3\u0142 w Parku Cytadela, w ogrodzie botanicznym oraz w Wielkopolskim Parku Narodowym, po\u0142o\u017conym oko\u0142o 15 km od miasta. \u015arednia liczba gatunk\u00f3w pszcz\u00f3\u0142 i ich liczebno\u015b\u0107 by\u0142y we wszystkich trzech miejscach zbli\u017cone: w Parku Cytadela od\u0142owiono 2799 osobnik\u00f3w nale\u017c\u0105cych do 118 gatunk\u00f3w, a w ogrodzie botanicznym 2812 osobnik\u00f3w ze 101 gatunk\u00f3w. R\u00f3\u017cnice dotyczy\u0142y struktury funkcjonalnej \u2013 w mie\u015bcie wyst\u0119powa\u0142o wi\u0119cej gatunk\u00f3w pszcz\u00f3\u0142 spo\u0142ecznych <a href=\"#ref-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[1]<\/a><\/sup>. Autorzy podkre\u015blali przy tym, \u017ce spos\u00f3b zarz\u0105dzania zieleni\u0105, na przyk\u0142ad ograniczenie koszenia w okresie kwitnienia ro\u015blin, mo\u017ce dodatkowo zwi\u0119kszy\u0107 warto\u015b\u0107 miejskich park\u00f3w dla pszcz\u00f3\u0142.<\/p>\nWniosek ten wymaga jednak ostro\u017cno\u015bci. Analiza z tego samego regionu pokaza\u0142a, \u017ce ocena, czy miasta s\u0105 \u201ehotspotami\u201d dla pszcz\u00f3\u0142, zale\u017cy od skali przestrzennej: r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 lokalna i regionalna prowadz\u0105 do odmiennych konkluzji <a href=\"#ref-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[2]<\/a><\/sup>. Innymi s\u0142owy, pojedynczy bogaty w gatunki park nie oznacza jeszcze, \u017ce miasto jako ca\u0142o\u015b\u0107 sprzyja zapylaczom.<\/p>\nIstotne jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce nie wszystkie tereny zielone s\u0105 r\u00f3wnie warto\u015bciowe. W badaniu w Poznaniu por\u00f3wnano trzy typy teren\u00f3w: murawy i \u0142\u0105ki miejskie, parki oraz ziele\u0144 osiedlow\u0105. \u0141\u0105czna liczebno\u015b\u0107 zapylaczy by\u0142a najwy\u017csza na \u0142\u0105kach miejskich, a sk\u0142ad gatunkowy r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy typami siedlisk. R\u00f3\u017cnice w liczbie gatunk\u00f3w i liczebno\u015bci wyst\u0119powa\u0142y u motyli, natomiast nie wykazano ich u dzikich pszcz\u00f3\u0142 i bzygowatych. Znaczenie mia\u0142y pokrycie zieleni\u0105, struktura ro\u015blinno\u015bci i wysoko\u015b\u0107 ro\u015blin, przy czym ich wp\u0142yw zale\u017ca\u0142 od typu siedliska <a href=\"#ref-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[3]<\/a><\/sup>.<\/p>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Wa\u017cna informacja: jako\u015b\u0107 wa\u017cna jak powierzchnia<\/h3>\nSama ilo\u015b\u0107 zieleni nie gwarantuje wysokiej warto\u015bci przyrodniczej.<\/strong> Badania z Poznania pokazuj\u0105, \u017ce intensywnie piel\u0119gnowane tereny zielone wspieraj\u0105 zapylacze s\u0142abiej ni\u017c \u0142\u0105ki miejskie. Dlatego ochrona istniej\u0105cych, warto\u015bciowych siedlisk i poprawa sposobu zarz\u0105dzania zieleni\u0105 powinny i\u015b\u0107 w parze <a href=\"#ref-3\" style=\"color: #1a365d; text-decoration: none;\">[3]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">\u0141\u0105ki kwietne w mie\u015bcie: wyniki z Warszawy<\/h2>\nW centrach miast ziele\u0144 zajmuje zwykle niewielkie, rozdrobnione powierzchnie, dlatego cz\u0119sto stosuje si\u0119 tam wysiewane \u0142\u0105ki kwietne. Czy mog\u0105 one zast\u0105pi\u0107 wi\u0119ksze, naturalne \u0142\u0105ki? Odpowiedzi pr\u00f3bowali udzieli\u0107 Zajdel i wsp\u00f3\u0142pracownicy, kt\u00f3rzy w latach 2017\u20132018 por\u00f3wnali zgrupowania dzikich pszcz\u00f3\u0142, motyli i bzygowatych na \u0142\u0105kach naturalnych i wysiewanych w Warszawie. \u0141\u0105ki naturalne mia\u0142y od 0,25 do 2,13 ha, a wysiewane od 0,02 do 0,27 ha <a href=\"#ref-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[16]<\/a><\/sup>.<\/p>\nNie stwierdzono r\u00f3\u017cnic w sk\u0142adzie ro\u015blin owadopylnych ani w bogactwie gatunkowym motyli, pszcz\u00f3\u0142 i bzygowatych mi\u0119dzy oboma typami \u0142\u0105k. R\u00f3\u017cnica pojawi\u0142a si\u0119 w liczebno\u015bci motyli: by\u0142a ona oko\u0142o dwukrotnie wy\u017csza na \u0142\u0105kach naturalnych, natomiast w przypadku pszcz\u00f3\u0142 i bzygowatych takiej r\u00f3\u017cnicy nie zaobserwowano. Na \u0142\u0105kach naturalnych odnotowano 52 gatunki motyli, na wysiewanych \u2013 34, przy czym tak\u017ce te drugie go\u015bci\u0142y gatunki rzadkie, takie jak czerwo\u0144czyk nieparek (Lycaena dispar<\/em>) i \u017ceglarz podarnik (Iphiclides podalirius<\/em>) <a href=\"#ref-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[16]<\/a><\/sup>. Autorzy konkluduj\u0105, \u017ce odpowiednio piel\u0119gnowane \u0142\u0105ki wysiewane mog\u0105 cz\u0119\u015bciowo kompensowa\u0107 brak du\u017cych \u0142\u0105k naturalnych w rozdrobnionym krajobrazie miejskim, ale nie zast\u0119puj\u0105 ich w pe\u0142ni, zw\u0142aszcza w odniesieniu do motyli.<\/p>\nDo podobnych, ale szerszych wniosk\u00f3w prowadzi europejska synteza obejmuj\u0105ca 1051 punkt\u00f3w badawczych z 28 zbior\u00f3w danych. Por\u00f3wnano w niej tereny obj\u0119te dzia\u0142aniami na rzecz zapylaczy (zaniechanie koszenia, ekstensywne koszenie, wysiew kwiat\u00f3w oraz praktyki \u0142\u0105czone) z terenami zarz\u0105dzanymi konwencjonalnie. \u0141\u0105czne analizy wykaza\u0142y efekty g\u0142\u00f3wnie dodatnie i nigdy ujemne, przy czym wielko\u015b\u0107 efektu zale\u017ca\u0142a od grupy owad\u00f3w, rodzaju interwencji, typu siedliska oraz czasu i miejsca. Najwi\u0119ksze korzy\u015bci odnotowano u trzmieli i motyli <a href=\"#ref-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[14]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Koszenie: najta\u0144sza interwencja<\/h2>\nZmiana cz\u0119stotliwo\u015bci koszenia jest jedn\u0105 z najprostszych i najta\u0144szych metod wspierania zapylaczy, poniewa\u017c nie wymaga zak\u0142adania nowych nasadze\u0144. W eksperymencie przeprowadzonym na 16 podmiejskich trawnikach w Massachusetts, wolnych od herbicyd\u00f3w, trawniki koszone co 1, 2 lub 3 tygodnie por\u00f3wnano pod wzgl\u0119dem kwiat\u00f3w i pszcz\u00f3\u0142. Trawniki koszone co trzy tygodnie mia\u0142y nawet 2,5 raza wi\u0119cej kwiat\u00f3w i wi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 gatunkow\u0105 pszcz\u00f3\u0142, natomiast najwi\u0119ksz\u0105 liczebno\u015b\u0107 pszcz\u00f3\u0142 odnotowano przy koszeniu co dwa tygodnie, kiedy kwiaty by\u0142y \u0142atwiej dost\u0119pne w ni\u017cszej trawie <a href=\"#ref-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[6]<\/a><\/sup>.<\/p>\nWynik ten dobrze ilustruje, \u017ce \u201eim rzadziej, tym lepiej\u201d nie jest regu\u0142\u0105 bezwarunkow\u0105: r\u00f3\u017cne miary (liczebno\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107) mog\u0105 wskazywa\u0107 na r\u00f3\u017cne optimum. Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce badanie dotyczy\u0142o warunk\u00f3w ameryka\u0144skich i niewielkiej pr\u00f3by trawnik\u00f3w, wi\u0119c przeniesienie dok\u0142adnych warto\u015bci na polskie warunki wymaga\u0142oby lokalnych test\u00f3w. Kierunek zale\u017cno\u015bci jest jednak zgodny z wynikami europejskiej syntezy, w kt\u00f3rej ekstensywne koszenie nale\u017cy do interwencji o korzystnym wp\u0142ywie na zapylacze <a href=\"#ref-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[14]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Zielone dachy i \u015bciany: obietnice i ograniczenia<\/h2>\nTam, gdzie brakuje miejsca na tereny zielone na gruncie, rozwa\u017ca si\u0119 zazielenianie dach\u00f3w i \u015bcian. W badaniu przeprowadzonym w Nowym Jorku zar\u00f3wno ptaki, jak i stawonogi (wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o pokarmu dla ptak\u00f3w) by\u0142y liczniejsze i bardziej zr\u00f3\u017cnicowane na zielonych dachach ni\u017c na por\u00f3wnywalnych dachach konwencjonalnych. Zielone dachy go\u015bci\u0142y te\u017c wi\u0119cej gatunk\u00f3w ptak\u00f3w unikaj\u0105cych miasta lub tylko cz\u0119\u015bciowo z niego korzystaj\u0105cych, a ptaki wykorzystywa\u0142y je jako miejsca odpoczynku podczas w\u0119dr\u00f3wek <a href=\"#ref-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[10]<\/a><\/sup>.<\/p>\nPrzegl\u0105d systematyczny literatury dotycz\u0105cej stawonog\u00f3w, nietoperzy i ptak\u00f3w potwierdza, \u017ce zielone dachy i \u015bciany tworz\u0105 dodatkowe siedliska i zwi\u0119kszaj\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 przestrzenn\u0105, ale jednocze\u015bnie podkre\u015bla, \u017ce ich rzeczywista warto\u015b\u0107 dla bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci miast pozostaje niejasna, mimo powszechnego przekonania o korzy\u015bciach <a href=\"#ref-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[15]<\/a><\/sup>. Rozs\u0105dnym wnioskiem jest wi\u0119c traktowanie zielonych dach\u00f3w jako uzupe\u0142nienia, a nie zamiennika dla ochrony i tworzenia teren\u00f3w zielonych na gruncie.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Pszczo\u0142a miodna nie zast\u0119puje dzikich zapylaczy<\/h2>\nPopularno\u015b\u0107 pasiek miejskich bywa przedstawiana jako spos\u00f3b ratowania pszcz\u00f3\u0142. Tymczasem pszczo\u0142a miodna (Apis mellifera<\/em>) jest gatunkiem hodowlanym, a nie zagro\u017conym dzikim zapylaczem, a jej kolonie korzystaj\u0105 z tych samych zasob\u00f3w py\u0142ku i nektaru co dzikie gatunki. Dowody dotycz\u0105ce konkurencji nie s\u0105 jednoznaczne i zale\u017c\u0105 od g\u0119sto\u015bci uli oraz dost\u0119pno\u015bci kwiat\u00f3w.<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Pary\u017c:<\/strong> aktywno\u015b\u0107 dzikich zapylaczy na kwiatach by\u0142a tym ni\u017csza, im wi\u0119ksza by\u0142a g\u0119sto\u015b\u0107 rodzin pszczo\u0142y miodnej w promieniu 500 i 1000 m; dotyczy\u0142o to zw\u0142aszcza du\u017cych pszcz\u00f3\u0142 samotnych i trzmieli <a href=\"#ref-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[12]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>Montreal:<\/strong> stwierdzono ujemny zwi\u0105zek mi\u0119dzy intensywno\u015bci\u0105 pszczelarstwa miejskiego, dost\u0119pno\u015bci\u0105 py\u0142ku i bogactwem gatunkowym dzikich pszcz\u00f3\u0142, najsilniejszy w przypadku gatunk\u00f3w ma\u0142ych <a href=\"#ref-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[7]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>wcze\u015bniejsze badanie z Montrealu:<\/strong> na 25 stanowiskach miejskich nie znaleziono dowod\u00f3w konkurencji, a autorzy uznali, \u017ce wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie pasiek i dzikich pszcz\u00f3\u0142 jest mo\u017cliwe przy umiarkowanej g\u0119sto\u015bci uli, cho\u0107 pr\u00f3g, powy\u017cej kt\u00f3rego konkurencja si\u0119 pojawia, pozostaje nieznany <a href=\"#ref-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[8]<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Wniosek praktyczny<\/h3>\nPostawienie ula w mie\u015bcie nie jest dzia\u0142aniem na rzecz ochrony dzikich zapylaczy. Znacznie skuteczniejsze \u2013 i pozbawione ryzyka konkurencji \u2013 jest zwi\u0119kszanie bazy pokarmowej i miejsc gniazdowania w postaci kwitn\u0105cych \u0142\u0105k oraz mniej intensywnie koszonych teren\u00f3w zielonych.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ramy prawne: rozporz\u0105dzenie UE o odbudowie zasob\u00f3w przyrody<\/h2>\nOchrona przyrody w miastach zyska\u0142a w ostatnich latach podstaw\u0119 prawn\u0105 na poziomie unijnym. Rozporz\u0105dzenie (UE) 2024\/1991 w sprawie odbudowy zasob\u00f3w przyrody wesz\u0142o w \u017cycie 18 sierpnia 2024 r. Zgodnie z jego art. 8 pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie maj\u0105 zapewni\u0107, \u017ce do 31 grudnia 2030 r. nie nast\u0105pi spadek \u0142\u0105cznej krajowej powierzchni miejskich teren\u00f3w zielonych ani pokrycia terenu koronami drzew w obszarach ekosystem\u00f3w miejskich, a po tej dacie powierzchnia ta ma wykazywa\u0107 tendencj\u0119 wzrostow\u0105 <a href=\"#ref-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[13]<\/a><\/sup>. Odr\u0119bny przepis dotyczy populacji zapylaczy, kt\u00f3rych spadkowy trend ma zosta\u0107 odwr\u00f3cony do 2030 r. <a href=\"#ref-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[13]<\/a><\/sup>.<\/p>\nPoniewa\u017c przepisy o ekosystemach miejskich odnosz\u0105 si\u0119 przede wszystkim do powierzchni zieleni, wyniki bada\u0144 o zr\u00f3\u017cnicowanej warto\u015bci siedlisk <a href=\"#ref-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[3]<\/a><\/sup> pozwalaj\u0105 wnioskowa\u0107, \u017ce wype\u0142nienie wymog\u00f3w ilo\u015bciowych powinno by\u0107 uzupe\u0142nione dba\u0142o\u015bci\u0105 o jako\u015b\u0107 teren\u00f3w zielonych. Jest to wniosek interpretacyjny autora, a nie ustalenie wynikaj\u0105ce wprost z przywo\u0142anych przepis\u00f3w.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Co wynika z bada\u0144 dla praktyki<\/h2>\nNa podstawie przedstawionych wynik\u00f3w mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 kilka wskaz\u00f3wek, kt\u00f3re maj\u0105 mocne lub przynajmniej umiarkowane podstawy empiryczne:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>chroni\u0107 istniej\u0105ce \u0142\u0105ki i murawy<\/strong> \u2013 w badaniach z Poznania to w\u0142a\u015bnie one wspiera\u0142y najwi\u0119ksz\u0105 liczebno\u015b\u0107 zapylaczy <a href=\"#ref-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[3]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>ogranicza\u0107 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 koszenia<\/strong> na wybranych powierzchniach, zw\u0142aszcza w okresie kwitnienia, co jest rozwi\u0105zaniem tanim i \u0142atwym do wdro\u017cenia <a href=\"#ref-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[1]<\/a><a href=\"#ref-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[6]<\/a><a href=\"#ref-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[14]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>zak\u0142ada\u0107 \u0142\u0105ki kwietne tak\u017ce na ma\u0142ych powierzchniach<\/strong> i zapewnia\u0107 im odpowiedni\u0105 piel\u0119gnacj\u0119 \u2013 nawet kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w kwadratowych mo\u017ce mie\u0107 warto\u015b\u0107 dla pszcz\u00f3\u0142 i bzygowatych <a href=\"#ref-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[16]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>planowa\u0107 ziele\u0144 z my\u015bl\u0105 o ca\u0142ym sezonie wegetacyjnym<\/strong>, tak aby zapylacze mia\u0142y po\u017cytek od wiosny do jesieni <a href=\"#ref-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[1]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>kontrolowa\u0107 g\u0119sto\u015b\u0107 pasiek miejskich<\/strong> i dostosowywa\u0107 j\u0105 do zasob\u00f3w kwiatowych okolicy <a href=\"#ref-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[7]<\/a><a href=\"#ref-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[8]<\/a><a href=\"#ref-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[12]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>traktowa\u0107 zielone dachy jako uzupe\u0142nienie<\/strong>, a nie zast\u0119pstwo teren\u00f3w zielonych na gruncie <a href=\"#ref-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[10]<\/a><a href=\"#ref-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[15]<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ograniczenia i luki w wiedzy<\/h2>\nObraz, kt\u00f3ry wy\u0142ania si\u0119 z literatury, ma kilka istotnych ogranicze\u0144. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144 dotyczy dzikich pszcz\u00f3\u0142, bzygowatych i motyli, a znacznie mniej wiadomo o innych grupach zapylaczy, takich jak chrz\u0105szcze czy much\u00f3wki inne ni\u017c bzygowate. Efekty interwencji r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od grupy owad\u00f3w, siedliska oraz czasu i miejsca <a href=\"#ref-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[14]<\/a><\/sup>, wi\u0119c wyniki z jednego miasta nie musz\u0105 si\u0119 powtarza\u0107 w innym. Liczebno\u015b\u0107 owad\u00f3w nie jest te\u017c to\u017csama z warto\u015bci\u0105 ochronn\u0105: miejskie siedliska mog\u0105 sprzyja\u0107 gatunkom pospolitym i tolerancyjnym, a nie gatunkom wyspecjalizowanych. Wreszcie, rzeczywista warto\u015b\u0107 zielonych dach\u00f3w i \u015bcian oraz pr\u00f3g g\u0119sto\u015bci uli, powy\u017cej kt\u00f3rego pojawia si\u0119 konkurencja, wymagaj\u0105 dalszych bada\u0144 <a href=\"#ref-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[8]<\/a><a href=\"#ref-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[15]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Podsumowanie<\/h2>\nDost\u0119pne dane pozwalaj\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce miasta mog\u0105 by\u0107 warto\u015bciowym siedliskiem dla zapylaczy, pod warunkiem \u017ce ziele\u0144 jest r\u00f3\u017cnorodna i m\u0105drze zarz\u0105dzana. Najlepiej udokumentowane dzia\u0142ania to ochrona istniej\u0105cych \u0142\u0105k, ograniczanie intensywno\u015bci koszenia i zak\u0142adanie \u0142\u0105k kwietnych, tak\u017ce na ma\u0142ych powierzchniach. Rozwi\u0105zania takie jak zielone dachy mog\u0105 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105c\u0105, a pasieki miejskie nie powinny by\u0107 uto\u017csamiane z ochron\u0105 dzikich zapylaczy. Nowe ramy prawne UE zwi\u0119kszaj\u0105 znaczenie tych zagadnie\u0144 dla gmin, ale o rzeczywistym efekcie zdecyduj\u0105 jako\u015b\u0107 zieleni i konsekwencja w jej utrzymaniu.<\/p>\nTe wnioski wpisuj\u0105 si\u0119 w misj\u0119 Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, kt\u00f3ra w ramach swojej dzia\u0142alno\u015bci anga\u017cuje si\u0119 w ochron\u0119 \u015brodowiska, pomoc zwierz\u0119tom oraz promowanie zr\u00f3wnowa\u017conego stylu \u017cycia. Skuteczna ochrona bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci w miastach wymaga dzia\u0142ania na kilku poziomach jednocze\u015bnie:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>edukacji<\/strong> \u2013 upowszechniania wiedzy opartej na dowodach, tak aby decyzje o zieleni opiera\u0142y si\u0119 na faktach, a nie na modach,<\/li>\n<li>lokalnych dzia\u0142a\u0144<\/strong> \u2013 wspierania inicjatyw sprzyjaj\u0105cych przyrodzie w najbli\u017cszym otoczeniu mieszka\u0144c\u00f3w,<\/li>\n<li>zr\u00f3wnowa\u017conego stylu \u017cycia<\/strong> \u2013 zach\u0119cania do prostych zmian, takich jak mniej intensywne koszenie czy sadzenie ro\u015blin kwitn\u0105cych,<\/li>\n<li>wsp\u00f3\u0142pracy<\/strong> \u2013 \u0142\u0105czenia wysi\u0142k\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w, organizacji pozarz\u0105dowych i samorz\u0105d\u00f3w na rzecz wsp\u00f3lnej przestrzeni.<\/li>\n<\/ul>\n <\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 – Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li id=\"ref-1\">Banaszak-Cibicka, W., Twerd, L., Fliszkiewicz, M., Giejdasz, K., & Langowska, A. (2018). City parks vs. natural areas \u2013 is it possible to preserve a natural level of bee richness and abundance in a city park? Urban Ecosystems<\/em>, 21. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11252-018-0756-8\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1007\/s11252-018-0756-8<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-2\">Banaszak-Cibicka, W., & \u017bmihorski, M. (2020). Are cities hotspots for bees? Local and regional diversity patterns lead to different conclusions. Urban Ecosystems<\/em>, 23. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11252-020-00972-w\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1007\/s11252-020-00972-w<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-3\">Dylewski, \u0141., Ma\u0107kowiak, \u0141., & Banaszak-Cibicka, W. (2019). Are all urban green spaces a favourable habitat for pollinator communities? Bees, butterflies and hover flies in different urban green areas. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.besnet.world\/library\/are-all-urban-green-spaces-a-favourable-habitat-for-pollinator-communities-bees-butterflies-and-hover-flies-in-different-urban-green-areas\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">besnet.world<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-4\">Hallmann, C. A., Sorg, M., Jongejans, E., et al. (2017). More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas. PLoS ONE<\/em>, 12(10), e0185809. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0185809\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1371\/journal.pone.0185809<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-5\">Klein, A.-M., Vaissi\u00e8re, B. E., Cane, J. H., et al. (2007). Importance of pollinators in changing landscapes for world crops. Proceedings of the Royal Society B<\/em>, 274(1608), 303\u2013313. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1098\/rspb.2006.3721\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1098\/rspb.2006.3721<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-6\">Lerman, S. B., Contosta, A. R., Milam, J., & Bang, C. (2018). To mow or to mow less: lawn mowing frequency affects bee abundance and diversity in suburban yards. Biological Conservation<\/em>, 221, 160\u2013174. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.biocon.2018.01.025\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.biocon.2018.01.025<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-7\">MacInnis, G., Normandin, E., & Ziter, C. D. (2023). Decline in wild bee species richness associated with honey bee (Apis mellifera<\/em> L.) abundance in an urban ecosystem. PeerJ<\/em>, 11, e14699. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.7717\/peerj.14699\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.7717\/peerj.14699<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-8\">McCune, F., Normandin, \u00c9., Mazerolle, M. J., & Fournier, V. (2020). Response of wild bee communities to beekeeping, urbanization, and flower availability. Urban Ecosystems<\/em>. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/agris.fao.org\/search\/en\/records\/65df182c63b8185d9caab6b1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">agris.fao.org<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-9\">Ollerton, J., Winfree, R., & Tarrant, S. (2011). How many flowering plants are pollinated by animals? Oikos<\/em>, 120(3), 321\u2013326. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1600-0706.2010.18644.x\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1111\/j.1600-0706.2010.18644.x<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-10\">Partridge, D. R., & Clark, J. A. (2018). Urban green roofs provide habitat for migrating and breeding birds and their arthropod prey. PLoS ONE<\/em>, 13(8), e0202298. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0202298\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1371\/journal.pone.0202298<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-11\">Potts, S. G., Imperatriz-Fonseca, V., Ngo, H. T., et al. (2016). Safeguarding pollinators and their values to human well-being. Nature<\/em>, 540, 220\u2013229. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1038\/nature20588\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1038\/nature20588<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-12\">Ropars, L., Dajoz, I., Fontaine, C., Muratet, A., & Geslin, B. (2019). Wild pollinator activity negatively related to honey bee colony densities in urban context. PLoS ONE<\/em>, 14(9), e0222316. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0222316\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1371\/journal.pone.0222316<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-13\">Rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024\/1991 z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasob\u00f3w przyrody oraz zmiany rozporz\u0105dzenia (UE) 2022\/869. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/reg\/2024\/1991\/oj\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">eur-lex.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-14\">S\u00fcle, G., B\u00e1ldi, A., Kleijn, D., Steffan-Dewenter, I., et al. (2025). Pollinator-promoting interventions in European urban habitats \u2013 a synthesis. Ecology Letters<\/em>, 28(8), e70189. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/ele.70189\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1111\/ele.70189<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-15\">Tiago, P., Leal, A. I., & Matos Silva, C. (2024). Assessing ecological gains: a review of how arthropods, bats and birds benefit from green roofs and walls. Environments<\/em>, 11(4), 76. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.3390\/environments11040076\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.3390\/environments11040076<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-16\">Zajdel, B., Dylewski, \u0141., Jojczyk, A., Banaszak-Cibicka, W., Kucharska, K., Bora\u0144ski, M., & G\u0105bka, J. (2025). Sown wildflower meadows: Can they replace natural meadows in urban spaces for bees, butterflies and hoverflies? Ecological Entomology<\/em>. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/een.13396\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1111\/een.13396<\/a><\/li>\n<\/ol>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\nKRS: 0001156897<\/p>\n <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n <\/div>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\nJe\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania na rzecz ochrony \u015brodowiska, edukacji i pomocy zwierz\u0119tom.<\/p>\nKRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\nCel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\nArtyku\u0142 ma charakter edukacyjny i nie zast\u0119puje opinii specjalist\u00f3w (ekologa, entomologa, architekta krajobrazu). Przed zmian\u0105 sposobu koszenia lub za\u0142o\u017ceniem \u0142\u0105ki na terenie wsp\u00f3lnym uzyskaj zgod\u0119 jego zarz\u0105dcy.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/p>\n<\/body> \n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania Miasta kojarz\u0105 si\u0119 zwykle z betonem i asfaltem, a nie z miejscami ochrony przyrody. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[21,4],"tags":[51,32,48],"class_list":["post-970","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul","category-filar-ii-ochrona-srodowiska-oraz-pomoc-zwierzetom","tag-ekologia","tag-filar-2","tag-lsja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=970"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":973,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions\/973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

{"id":970,"date":"2026-10-20T08:41:00","date_gmt":"2026-10-20T08:41:00","guid":{"rendered":"https:\/\/lsja.pl\/?p=970"},"modified":"2026-10-06T05:41:52","modified_gmt":"2026-10-06T05:41:52","slug":"bioroznorodnosc-w-miescie-laki-kwietne-zielone-dachy-i-ochrona-zapylaczy-co-mowia-badania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lsja.pl\/en\/bioroznorodnosc-w-miescie-laki-kwietne-zielone-dachy-i-ochrona-zapylaczy-co-mowia-badania\/","title":{"rendered":"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania"},"content":{"rendered":"

\n
\n
\n
\n
\n Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania | LSJA<\/title> \n <meta name=\"description\" content=\"Jak chroni\u0107 zapylacze w mie\u015bcie? Przegl\u0105d bada\u0144 o \u0142\u0105kach kwietnych, koszeniu, zielonych dachach i pszczo\u0142ach miodnych. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta name=\"keywords\" content=\"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie, zapylacze, dzikie pszczo\u0142y, \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy, koszenie trawnik\u00f3w, pszczo\u0142a miodna, ochrona \u015brodowiska, ziele\u0144 miejska, rozporz\u0105dzenie o odbudowie zasob\u00f3w przyrody\"> \n <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"> \n <meta name=\"language\" content=\"Polish\"> \n <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\">\n <link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/lsja.pl\">\n  \n <meta property=\"og:title\" content=\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\"> \n <meta property=\"og:description\" content=\"Co naprawd\u0119 pomaga zapylaczom w miastach? Przegl\u0105d bada\u0144 z Polski i Europy: \u0142\u0105ki kwietne, koszenie, zielone dachy, pszczo\u0142y miodne i nowe prawo UE.\"> \n <meta property=\"og:type\" content=\"article\"> \n <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"> \n <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/bioroznorodnosc-w-miescie.jpg\"> \n <meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\"> \n <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta property=\"article:author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-06\"> \n <meta property=\"article:section\" content=\"Ochrona \u015brodowiska\"> \n <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"> \n <meta name=\"twitter:title\" content=\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy\"> \n <meta name=\"twitter:description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o ochronie zapylaczy w miastach: \u0142\u0105ki kwietne, koszenie, zielone dachy i pszczo\u0142y miodne.\"> \n <meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/bioroznorodnosc-w-miescie.jpg\"><\/p>\n  \n <meta name=\"citation_title\" content=\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\"> \n <meta name=\"citation_author\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"citation_author_institution\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_publication_date\" content=\"2026\/10\/06\"> \n <meta name=\"citation_online_date\" content=\"2026\/10\/06\"> \n <meta name=\"citation_publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"citation_keywords\" content=\"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 miejska; zapylacze; dzikie pszczo\u0142y; \u0142\u0105ki kwietne; zielone dachy; koszenie; pszczo\u0142a miodna\"> \n <meta name=\"citation_abstract_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"> \n <meta name=\"citation_fulltext_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\"><\/p>\n  \n <meta name=\"DC.title\" content=\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\"> \n <meta name=\"DC.creator\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"DC.publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.date\" content=\"2026-10-06\"> \n <meta name=\"DC.language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"DC.subject\" content=\"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107; zapylacze; ziele\u0144 miejska; ochrona \u015brodowiska\"> \n <meta name=\"DC.type\" content=\"Text\"><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n {\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"headline\": \"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\",\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 dotycz\u0105cych ochrony zapylaczy w miastach: \u0142\u0105ki kwietne, koszenie, zielone dachy, konkurencja pszczo\u0142y miodnej z dzikimi zapylaczami oraz ramy prawne UE.\",\n \"inLanguage\": \"pl\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n \"affiliation\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n }\n },\n \"datePublished\": \"2026-10-06\",\n \"dateModified\": \"2026-10-06\",\n \"isAccessibleForFree\": true,\n \"keywords\": [\"bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 miejska\", \"zapylacze\", \"dzikie pszczo\u0142y\", \"\u0142\u0105ki kwietne\", \"zielone dachy\", \"koszenie\", \"pszczo\u0142a miodna\"],\n \"articleSection\": \"Ochrona \u015brodowiska\",\n \"mainEntityOfPage\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n \"logo\": {\n \"@type\": \"ImageObject\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n }\n },\n \"mainEntity\": {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Zapylacze w ekosystemach miejskich\",\n \"description\": \"Dzikie pszczo\u0142y, trzmiele, bzygowate i motyle wyst\u0119puj\u0105ce w miastach oraz czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na ich liczebno\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107\"\n },\n \"citation\": [\n {\"@type\": \"ScholarlyArticle\", \"name\": \"Pollinator-promoting interventions in European urban habitats \u2013 a synthesis\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1111\/ele.70189\"},\n {\"@type\": \"ScholarlyArticle\", \"name\": \"Sown wildflower meadows: Can they replace natural meadows in urban spaces for bees, butterflies and hoverflies?\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1111\/een.13396\"},\n {\"@type\": \"ScholarlyArticle\", \"name\": \"To mow or to mow less: lawn mowing frequency affects bee abundance and diversity in suburban yards\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.biocon.2018.01.025\"},\n {\"@type\": \"ScholarlyArticle\", \"name\": \"Wild pollinator activity negatively related to honey bee colony densities in urban context\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0222316\"}\n ]\n }\n <\/script><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n {\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"Article\",\n \"headline\": \"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania\",\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/bioroznorodnosc-w-miescie.jpg\",\n \"datePublished\": \"2026-10-06\",\n \"dateModified\": \"2026-10-06\",\n \"inLanguage\": \"pl\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n },\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n },\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o ochronie zapylaczy i bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci w miastach.\"\n }\n <\/script> \n<\/head> \n<body><\/p>\n<\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\nFundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\nAutor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania<\/h2>\nMiasta kojarz\u0105 si\u0119 zwykle z betonem i asfaltem, a nie z miejscami ochrony przyrody. Tymczasem coraz wi\u0119cej bada\u0144 pokazuje, \u017ce odpowiednio zarz\u0105dzane tereny zielone \u2013 parki, \u0142\u0105ki, nieu\u017cytki, ogrody, a nawet dachy \u2013 mog\u0105 stanowi\u0107 wa\u017cne schronienie dla owad\u00f3w zapylaj\u0105cych: dzikich pszcz\u00f3\u0142, trzmieli, bzygowatych i motyli. Ma to znaczenie praktyczne, poniewa\u017c zapylacze s\u0105 jednym z fundament\u00f3w funkcjonowania ekosystem\u00f3w i produkcji \u017cywno\u015bci, a ich liczebno\u015b\u0107 w wielu regionach \u015bwiata maleje <a href=\"#ref-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[4]<\/a><a href=\"#ref-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[5]<\/a><a href=\"#ref-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[9]<\/a><a href=\"#ref-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[11]<\/a><\/sup>. Niniejszy tekst przedstawia stan wiedzy o tym, kt\u00f3re rozwi\u0105zania s\u0142u\u017c\u0105ce bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci w mie\u015bcie maj\u0105 solidne podstawy empiryczne, a kt\u00f3re pozostaj\u0105 na poziomie hipotez, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem bada\u0144 prowadzonych w Polsce.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Dlaczego zapylacze maj\u0105 znaczenie<\/h2>\nZapylanie przez zwierz\u0119ta dotyczy oko\u0142o 88% gatunk\u00f3w ro\u015blin okrytonasiennych na \u015bwiecie <a href=\"#ref-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[9]<\/a><\/sup>. Analiza upraw \u015bwiatowych wykaza\u0142a, \u017ce spo\u015br\u00f3d 115 najwa\u017cniejszych ro\u015blin uprawnych 87 w pewnym stopniu zale\u017cy od zapylania przez zwierz\u0119ta, a uprawy te odpowiadaj\u0105 za oko\u0142o 35% \u015bwiatowej produkcji \u017cywno\u015bci w uj\u0119ciu wolumenowym <a href=\"#ref-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[5]<\/a><\/sup>.<\/p>\nJednocze\u015bnie dost\u0119pne dane wskazuj\u0105 na powa\u017cny spadek liczebno\u015bci owad\u00f3w. D\u0142ugoterminowe badania prowadzone w obszarach chronionych w Niemczech wykaza\u0142y spadek biomasy owad\u00f3w lataj\u0105cych o ponad 75% w ci\u0105gu 27 lat <a href=\"#ref-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[4]<\/a><\/sup>. Mi\u0119dzynarodowa ocena stanu zapylaczy wskazuje jako g\u0142\u00f3wne czynniki zagro\u017ce\u0144 zmiany u\u017cytkowania terenu, intensywne rolnictwo wraz ze stosowaniem pestycyd\u00f3w, patogeny oraz zmiany klimatu <a href=\"#ref-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[11]<\/a><\/sup>. W tym kontek\u015bcie pytanie o rol\u0119 miast \u2013 kt\u00f3re same s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 problemu, ale zajmuj\u0105 coraz wi\u0119ksz\u0105 powierzchni\u0119 \u2013 jest w pe\u0142ni uzasadnione.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Czy miasto mo\u017ce by\u0107 refugium dla zapylaczy?<\/h2>\nOdpowiedzi dostarczaj\u0105 mi\u0119dzy innymi badania z Poznania. Zesp\u00f3\u0142 Weroniki Banaszak-Cibickiej por\u00f3wna\u0142 zgrupowania pszcz\u00f3\u0142 w Parku Cytadela, w ogrodzie botanicznym oraz w Wielkopolskim Parku Narodowym, po\u0142o\u017conym oko\u0142o 15 km od miasta. \u015arednia liczba gatunk\u00f3w pszcz\u00f3\u0142 i ich liczebno\u015b\u0107 by\u0142y we wszystkich trzech miejscach zbli\u017cone: w Parku Cytadela od\u0142owiono 2799 osobnik\u00f3w nale\u017c\u0105cych do 118 gatunk\u00f3w, a w ogrodzie botanicznym 2812 osobnik\u00f3w ze 101 gatunk\u00f3w. R\u00f3\u017cnice dotyczy\u0142y struktury funkcjonalnej \u2013 w mie\u015bcie wyst\u0119powa\u0142o wi\u0119cej gatunk\u00f3w pszcz\u00f3\u0142 spo\u0142ecznych <a href=\"#ref-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[1]<\/a><\/sup>. Autorzy podkre\u015blali przy tym, \u017ce spos\u00f3b zarz\u0105dzania zieleni\u0105, na przyk\u0142ad ograniczenie koszenia w okresie kwitnienia ro\u015blin, mo\u017ce dodatkowo zwi\u0119kszy\u0107 warto\u015b\u0107 miejskich park\u00f3w dla pszcz\u00f3\u0142.<\/p>\nWniosek ten wymaga jednak ostro\u017cno\u015bci. Analiza z tego samego regionu pokaza\u0142a, \u017ce ocena, czy miasta s\u0105 \u201ehotspotami\u201d dla pszcz\u00f3\u0142, zale\u017cy od skali przestrzennej: r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 lokalna i regionalna prowadz\u0105 do odmiennych konkluzji <a href=\"#ref-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[2]<\/a><\/sup>. Innymi s\u0142owy, pojedynczy bogaty w gatunki park nie oznacza jeszcze, \u017ce miasto jako ca\u0142o\u015b\u0107 sprzyja zapylaczom.<\/p>\nIstotne jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce nie wszystkie tereny zielone s\u0105 r\u00f3wnie warto\u015bciowe. W badaniu w Poznaniu por\u00f3wnano trzy typy teren\u00f3w: murawy i \u0142\u0105ki miejskie, parki oraz ziele\u0144 osiedlow\u0105. \u0141\u0105czna liczebno\u015b\u0107 zapylaczy by\u0142a najwy\u017csza na \u0142\u0105kach miejskich, a sk\u0142ad gatunkowy r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy typami siedlisk. R\u00f3\u017cnice w liczbie gatunk\u00f3w i liczebno\u015bci wyst\u0119powa\u0142y u motyli, natomiast nie wykazano ich u dzikich pszcz\u00f3\u0142 i bzygowatych. Znaczenie mia\u0142y pokrycie zieleni\u0105, struktura ro\u015blinno\u015bci i wysoko\u015b\u0107 ro\u015blin, przy czym ich wp\u0142yw zale\u017ca\u0142 od typu siedliska <a href=\"#ref-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[3]<\/a><\/sup>.<\/p>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Wa\u017cna informacja: jako\u015b\u0107 wa\u017cna jak powierzchnia<\/h3>\nSama ilo\u015b\u0107 zieleni nie gwarantuje wysokiej warto\u015bci przyrodniczej.<\/strong> Badania z Poznania pokazuj\u0105, \u017ce intensywnie piel\u0119gnowane tereny zielone wspieraj\u0105 zapylacze s\u0142abiej ni\u017c \u0142\u0105ki miejskie. Dlatego ochrona istniej\u0105cych, warto\u015bciowych siedlisk i poprawa sposobu zarz\u0105dzania zieleni\u0105 powinny i\u015b\u0107 w parze <a href=\"#ref-3\" style=\"color: #1a365d; text-decoration: none;\">[3]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">\u0141\u0105ki kwietne w mie\u015bcie: wyniki z Warszawy<\/h2>\nW centrach miast ziele\u0144 zajmuje zwykle niewielkie, rozdrobnione powierzchnie, dlatego cz\u0119sto stosuje si\u0119 tam wysiewane \u0142\u0105ki kwietne. Czy mog\u0105 one zast\u0105pi\u0107 wi\u0119ksze, naturalne \u0142\u0105ki? Odpowiedzi pr\u00f3bowali udzieli\u0107 Zajdel i wsp\u00f3\u0142pracownicy, kt\u00f3rzy w latach 2017\u20132018 por\u00f3wnali zgrupowania dzikich pszcz\u00f3\u0142, motyli i bzygowatych na \u0142\u0105kach naturalnych i wysiewanych w Warszawie. \u0141\u0105ki naturalne mia\u0142y od 0,25 do 2,13 ha, a wysiewane od 0,02 do 0,27 ha <a href=\"#ref-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[16]<\/a><\/sup>.<\/p>\nNie stwierdzono r\u00f3\u017cnic w sk\u0142adzie ro\u015blin owadopylnych ani w bogactwie gatunkowym motyli, pszcz\u00f3\u0142 i bzygowatych mi\u0119dzy oboma typami \u0142\u0105k. R\u00f3\u017cnica pojawi\u0142a si\u0119 w liczebno\u015bci motyli: by\u0142a ona oko\u0142o dwukrotnie wy\u017csza na \u0142\u0105kach naturalnych, natomiast w przypadku pszcz\u00f3\u0142 i bzygowatych takiej r\u00f3\u017cnicy nie zaobserwowano. Na \u0142\u0105kach naturalnych odnotowano 52 gatunki motyli, na wysiewanych \u2013 34, przy czym tak\u017ce te drugie go\u015bci\u0142y gatunki rzadkie, takie jak czerwo\u0144czyk nieparek (Lycaena dispar<\/em>) i \u017ceglarz podarnik (Iphiclides podalirius<\/em>) <a href=\"#ref-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[16]<\/a><\/sup>. Autorzy konkluduj\u0105, \u017ce odpowiednio piel\u0119gnowane \u0142\u0105ki wysiewane mog\u0105 cz\u0119\u015bciowo kompensowa\u0107 brak du\u017cych \u0142\u0105k naturalnych w rozdrobnionym krajobrazie miejskim, ale nie zast\u0119puj\u0105 ich w pe\u0142ni, zw\u0142aszcza w odniesieniu do motyli.<\/p>\nDo podobnych, ale szerszych wniosk\u00f3w prowadzi europejska synteza obejmuj\u0105ca 1051 punkt\u00f3w badawczych z 28 zbior\u00f3w danych. Por\u00f3wnano w niej tereny obj\u0119te dzia\u0142aniami na rzecz zapylaczy (zaniechanie koszenia, ekstensywne koszenie, wysiew kwiat\u00f3w oraz praktyki \u0142\u0105czone) z terenami zarz\u0105dzanymi konwencjonalnie. \u0141\u0105czne analizy wykaza\u0142y efekty g\u0142\u00f3wnie dodatnie i nigdy ujemne, przy czym wielko\u015b\u0107 efektu zale\u017ca\u0142a od grupy owad\u00f3w, rodzaju interwencji, typu siedliska oraz czasu i miejsca. Najwi\u0119ksze korzy\u015bci odnotowano u trzmieli i motyli <a href=\"#ref-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[14]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Koszenie: najta\u0144sza interwencja<\/h2>\nZmiana cz\u0119stotliwo\u015bci koszenia jest jedn\u0105 z najprostszych i najta\u0144szych metod wspierania zapylaczy, poniewa\u017c nie wymaga zak\u0142adania nowych nasadze\u0144. W eksperymencie przeprowadzonym na 16 podmiejskich trawnikach w Massachusetts, wolnych od herbicyd\u00f3w, trawniki koszone co 1, 2 lub 3 tygodnie por\u00f3wnano pod wzgl\u0119dem kwiat\u00f3w i pszcz\u00f3\u0142. Trawniki koszone co trzy tygodnie mia\u0142y nawet 2,5 raza wi\u0119cej kwiat\u00f3w i wi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 gatunkow\u0105 pszcz\u00f3\u0142, natomiast najwi\u0119ksz\u0105 liczebno\u015b\u0107 pszcz\u00f3\u0142 odnotowano przy koszeniu co dwa tygodnie, kiedy kwiaty by\u0142y \u0142atwiej dost\u0119pne w ni\u017cszej trawie <a href=\"#ref-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[6]<\/a><\/sup>.<\/p>\nWynik ten dobrze ilustruje, \u017ce \u201eim rzadziej, tym lepiej\u201d nie jest regu\u0142\u0105 bezwarunkow\u0105: r\u00f3\u017cne miary (liczebno\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107) mog\u0105 wskazywa\u0107 na r\u00f3\u017cne optimum. Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce badanie dotyczy\u0142o warunk\u00f3w ameryka\u0144skich i niewielkiej pr\u00f3by trawnik\u00f3w, wi\u0119c przeniesienie dok\u0142adnych warto\u015bci na polskie warunki wymaga\u0142oby lokalnych test\u00f3w. Kierunek zale\u017cno\u015bci jest jednak zgodny z wynikami europejskiej syntezy, w kt\u00f3rej ekstensywne koszenie nale\u017cy do interwencji o korzystnym wp\u0142ywie na zapylacze <a href=\"#ref-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[14]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Zielone dachy i \u015bciany: obietnice i ograniczenia<\/h2>\nTam, gdzie brakuje miejsca na tereny zielone na gruncie, rozwa\u017ca si\u0119 zazielenianie dach\u00f3w i \u015bcian. W badaniu przeprowadzonym w Nowym Jorku zar\u00f3wno ptaki, jak i stawonogi (wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o pokarmu dla ptak\u00f3w) by\u0142y liczniejsze i bardziej zr\u00f3\u017cnicowane na zielonych dachach ni\u017c na por\u00f3wnywalnych dachach konwencjonalnych. Zielone dachy go\u015bci\u0142y te\u017c wi\u0119cej gatunk\u00f3w ptak\u00f3w unikaj\u0105cych miasta lub tylko cz\u0119\u015bciowo z niego korzystaj\u0105cych, a ptaki wykorzystywa\u0142y je jako miejsca odpoczynku podczas w\u0119dr\u00f3wek <a href=\"#ref-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[10]<\/a><\/sup>.<\/p>\nPrzegl\u0105d systematyczny literatury dotycz\u0105cej stawonog\u00f3w, nietoperzy i ptak\u00f3w potwierdza, \u017ce zielone dachy i \u015bciany tworz\u0105 dodatkowe siedliska i zwi\u0119kszaj\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 przestrzenn\u0105, ale jednocze\u015bnie podkre\u015bla, \u017ce ich rzeczywista warto\u015b\u0107 dla bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci miast pozostaje niejasna, mimo powszechnego przekonania o korzy\u015bciach <a href=\"#ref-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[15]<\/a><\/sup>. Rozs\u0105dnym wnioskiem jest wi\u0119c traktowanie zielonych dach\u00f3w jako uzupe\u0142nienia, a nie zamiennika dla ochrony i tworzenia teren\u00f3w zielonych na gruncie.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Pszczo\u0142a miodna nie zast\u0119puje dzikich zapylaczy<\/h2>\nPopularno\u015b\u0107 pasiek miejskich bywa przedstawiana jako spos\u00f3b ratowania pszcz\u00f3\u0142. Tymczasem pszczo\u0142a miodna (Apis mellifera<\/em>) jest gatunkiem hodowlanym, a nie zagro\u017conym dzikim zapylaczem, a jej kolonie korzystaj\u0105 z tych samych zasob\u00f3w py\u0142ku i nektaru co dzikie gatunki. Dowody dotycz\u0105ce konkurencji nie s\u0105 jednoznaczne i zale\u017c\u0105 od g\u0119sto\u015bci uli oraz dost\u0119pno\u015bci kwiat\u00f3w.<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Pary\u017c:<\/strong> aktywno\u015b\u0107 dzikich zapylaczy na kwiatach by\u0142a tym ni\u017csza, im wi\u0119ksza by\u0142a g\u0119sto\u015b\u0107 rodzin pszczo\u0142y miodnej w promieniu 500 i 1000 m; dotyczy\u0142o to zw\u0142aszcza du\u017cych pszcz\u00f3\u0142 samotnych i trzmieli <a href=\"#ref-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[12]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>Montreal:<\/strong> stwierdzono ujemny zwi\u0105zek mi\u0119dzy intensywno\u015bci\u0105 pszczelarstwa miejskiego, dost\u0119pno\u015bci\u0105 py\u0142ku i bogactwem gatunkowym dzikich pszcz\u00f3\u0142, najsilniejszy w przypadku gatunk\u00f3w ma\u0142ych <a href=\"#ref-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[7]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>wcze\u015bniejsze badanie z Montrealu:<\/strong> na 25 stanowiskach miejskich nie znaleziono dowod\u00f3w konkurencji, a autorzy uznali, \u017ce wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie pasiek i dzikich pszcz\u00f3\u0142 jest mo\u017cliwe przy umiarkowanej g\u0119sto\u015bci uli, cho\u0107 pr\u00f3g, powy\u017cej kt\u00f3rego konkurencja si\u0119 pojawia, pozostaje nieznany <a href=\"#ref-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[8]<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Wniosek praktyczny<\/h3>\nPostawienie ula w mie\u015bcie nie jest dzia\u0142aniem na rzecz ochrony dzikich zapylaczy. Znacznie skuteczniejsze \u2013 i pozbawione ryzyka konkurencji \u2013 jest zwi\u0119kszanie bazy pokarmowej i miejsc gniazdowania w postaci kwitn\u0105cych \u0142\u0105k oraz mniej intensywnie koszonych teren\u00f3w zielonych.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ramy prawne: rozporz\u0105dzenie UE o odbudowie zasob\u00f3w przyrody<\/h2>\nOchrona przyrody w miastach zyska\u0142a w ostatnich latach podstaw\u0119 prawn\u0105 na poziomie unijnym. Rozporz\u0105dzenie (UE) 2024\/1991 w sprawie odbudowy zasob\u00f3w przyrody wesz\u0142o w \u017cycie 18 sierpnia 2024 r. Zgodnie z jego art. 8 pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie maj\u0105 zapewni\u0107, \u017ce do 31 grudnia 2030 r. nie nast\u0105pi spadek \u0142\u0105cznej krajowej powierzchni miejskich teren\u00f3w zielonych ani pokrycia terenu koronami drzew w obszarach ekosystem\u00f3w miejskich, a po tej dacie powierzchnia ta ma wykazywa\u0107 tendencj\u0119 wzrostow\u0105 <a href=\"#ref-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[13]<\/a><\/sup>. Odr\u0119bny przepis dotyczy populacji zapylaczy, kt\u00f3rych spadkowy trend ma zosta\u0107 odwr\u00f3cony do 2030 r. <a href=\"#ref-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[13]<\/a><\/sup>.<\/p>\nPoniewa\u017c przepisy o ekosystemach miejskich odnosz\u0105 si\u0119 przede wszystkim do powierzchni zieleni, wyniki bada\u0144 o zr\u00f3\u017cnicowanej warto\u015bci siedlisk <a href=\"#ref-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[3]<\/a><\/sup> pozwalaj\u0105 wnioskowa\u0107, \u017ce wype\u0142nienie wymog\u00f3w ilo\u015bciowych powinno by\u0107 uzupe\u0142nione dba\u0142o\u015bci\u0105 o jako\u015b\u0107 teren\u00f3w zielonych. Jest to wniosek interpretacyjny autora, a nie ustalenie wynikaj\u0105ce wprost z przywo\u0142anych przepis\u00f3w.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Co wynika z bada\u0144 dla praktyki<\/h2>\nNa podstawie przedstawionych wynik\u00f3w mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 kilka wskaz\u00f3wek, kt\u00f3re maj\u0105 mocne lub przynajmniej umiarkowane podstawy empiryczne:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>chroni\u0107 istniej\u0105ce \u0142\u0105ki i murawy<\/strong> \u2013 w badaniach z Poznania to w\u0142a\u015bnie one wspiera\u0142y najwi\u0119ksz\u0105 liczebno\u015b\u0107 zapylaczy <a href=\"#ref-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[3]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>ogranicza\u0107 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 koszenia<\/strong> na wybranych powierzchniach, zw\u0142aszcza w okresie kwitnienia, co jest rozwi\u0105zaniem tanim i \u0142atwym do wdro\u017cenia <a href=\"#ref-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[1]<\/a><a href=\"#ref-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[6]<\/a><a href=\"#ref-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[14]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>zak\u0142ada\u0107 \u0142\u0105ki kwietne tak\u017ce na ma\u0142ych powierzchniach<\/strong> i zapewnia\u0107 im odpowiedni\u0105 piel\u0119gnacj\u0119 \u2013 nawet kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w kwadratowych mo\u017ce mie\u0107 warto\u015b\u0107 dla pszcz\u00f3\u0142 i bzygowatych <a href=\"#ref-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[16]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>planowa\u0107 ziele\u0144 z my\u015bl\u0105 o ca\u0142ym sezonie wegetacyjnym<\/strong>, tak aby zapylacze mia\u0142y po\u017cytek od wiosny do jesieni <a href=\"#ref-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[1]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>kontrolowa\u0107 g\u0119sto\u015b\u0107 pasiek miejskich<\/strong> i dostosowywa\u0107 j\u0105 do zasob\u00f3w kwiatowych okolicy <a href=\"#ref-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[7]<\/a><a href=\"#ref-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[8]<\/a><a href=\"#ref-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[12]<\/a><\/sup>,<\/li>\n<li>traktowa\u0107 zielone dachy jako uzupe\u0142nienie<\/strong>, a nie zast\u0119pstwo teren\u00f3w zielonych na gruncie <a href=\"#ref-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[10]<\/a><a href=\"#ref-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[15]<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ograniczenia i luki w wiedzy<\/h2>\nObraz, kt\u00f3ry wy\u0142ania si\u0119 z literatury, ma kilka istotnych ogranicze\u0144. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144 dotyczy dzikich pszcz\u00f3\u0142, bzygowatych i motyli, a znacznie mniej wiadomo o innych grupach zapylaczy, takich jak chrz\u0105szcze czy much\u00f3wki inne ni\u017c bzygowate. Efekty interwencji r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od grupy owad\u00f3w, siedliska oraz czasu i miejsca <a href=\"#ref-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[14]<\/a><\/sup>, wi\u0119c wyniki z jednego miasta nie musz\u0105 si\u0119 powtarza\u0107 w innym. Liczebno\u015b\u0107 owad\u00f3w nie jest te\u017c to\u017csama z warto\u015bci\u0105 ochronn\u0105: miejskie siedliska mog\u0105 sprzyja\u0107 gatunkom pospolitym i tolerancyjnym, a nie gatunkom wyspecjalizowanych. Wreszcie, rzeczywista warto\u015b\u0107 zielonych dach\u00f3w i \u015bcian oraz pr\u00f3g g\u0119sto\u015bci uli, powy\u017cej kt\u00f3rego pojawia si\u0119 konkurencja, wymagaj\u0105 dalszych bada\u0144 <a href=\"#ref-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[8]<\/a><a href=\"#ref-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none;\">[15]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Podsumowanie<\/h2>\nDost\u0119pne dane pozwalaj\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce miasta mog\u0105 by\u0107 warto\u015bciowym siedliskiem dla zapylaczy, pod warunkiem \u017ce ziele\u0144 jest r\u00f3\u017cnorodna i m\u0105drze zarz\u0105dzana. Najlepiej udokumentowane dzia\u0142ania to ochrona istniej\u0105cych \u0142\u0105k, ograniczanie intensywno\u015bci koszenia i zak\u0142adanie \u0142\u0105k kwietnych, tak\u017ce na ma\u0142ych powierzchniach. Rozwi\u0105zania takie jak zielone dachy mog\u0105 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105c\u0105, a pasieki miejskie nie powinny by\u0107 uto\u017csamiane z ochron\u0105 dzikich zapylaczy. Nowe ramy prawne UE zwi\u0119kszaj\u0105 znaczenie tych zagadnie\u0144 dla gmin, ale o rzeczywistym efekcie zdecyduj\u0105 jako\u015b\u0107 zieleni i konsekwencja w jej utrzymaniu.<\/p>\nTe wnioski wpisuj\u0105 si\u0119 w misj\u0119 Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, kt\u00f3ra w ramach swojej dzia\u0142alno\u015bci anga\u017cuje si\u0119 w ochron\u0119 \u015brodowiska, pomoc zwierz\u0119tom oraz promowanie zr\u00f3wnowa\u017conego stylu \u017cycia. Skuteczna ochrona bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci w miastach wymaga dzia\u0142ania na kilku poziomach jednocze\u015bnie:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>edukacji<\/strong> \u2013 upowszechniania wiedzy opartej na dowodach, tak aby decyzje o zieleni opiera\u0142y si\u0119 na faktach, a nie na modach,<\/li>\n<li>lokalnych dzia\u0142a\u0144<\/strong> \u2013 wspierania inicjatyw sprzyjaj\u0105cych przyrodzie w najbli\u017cszym otoczeniu mieszka\u0144c\u00f3w,<\/li>\n<li>zr\u00f3wnowa\u017conego stylu \u017cycia<\/strong> \u2013 zach\u0119cania do prostych zmian, takich jak mniej intensywne koszenie czy sadzenie ro\u015blin kwitn\u0105cych,<\/li>\n<li>wsp\u00f3\u0142pracy<\/strong> \u2013 \u0142\u0105czenia wysi\u0142k\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w, organizacji pozarz\u0105dowych i samorz\u0105d\u00f3w na rzecz wsp\u00f3lnej przestrzeni.<\/li>\n<\/ul>\n <\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 – Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li id=\"ref-1\">Banaszak-Cibicka, W., Twerd, L., Fliszkiewicz, M., Giejdasz, K., & Langowska, A. (2018). City parks vs. natural areas \u2013 is it possible to preserve a natural level of bee richness and abundance in a city park? Urban Ecosystems<\/em>, 21. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11252-018-0756-8\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1007\/s11252-018-0756-8<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-2\">Banaszak-Cibicka, W., & \u017bmihorski, M. (2020). Are cities hotspots for bees? Local and regional diversity patterns lead to different conclusions. Urban Ecosystems<\/em>, 23. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11252-020-00972-w\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1007\/s11252-020-00972-w<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-3\">Dylewski, \u0141., Ma\u0107kowiak, \u0141., & Banaszak-Cibicka, W. (2019). Are all urban green spaces a favourable habitat for pollinator communities? Bees, butterflies and hover flies in different urban green areas. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.besnet.world\/library\/are-all-urban-green-spaces-a-favourable-habitat-for-pollinator-communities-bees-butterflies-and-hover-flies-in-different-urban-green-areas\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">besnet.world<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-4\">Hallmann, C. A., Sorg, M., Jongejans, E., et al. (2017). More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas. PLoS ONE<\/em>, 12(10), e0185809. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0185809\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1371\/journal.pone.0185809<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-5\">Klein, A.-M., Vaissi\u00e8re, B. E., Cane, J. H., et al. (2007). Importance of pollinators in changing landscapes for world crops. Proceedings of the Royal Society B<\/em>, 274(1608), 303\u2013313. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1098\/rspb.2006.3721\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1098\/rspb.2006.3721<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-6\">Lerman, S. B., Contosta, A. R., Milam, J., & Bang, C. (2018). To mow or to mow less: lawn mowing frequency affects bee abundance and diversity in suburban yards. Biological Conservation<\/em>, 221, 160\u2013174. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.biocon.2018.01.025\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.biocon.2018.01.025<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-7\">MacInnis, G., Normandin, E., & Ziter, C. D. (2023). Decline in wild bee species richness associated with honey bee (Apis mellifera<\/em> L.) abundance in an urban ecosystem. PeerJ<\/em>, 11, e14699. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.7717\/peerj.14699\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.7717\/peerj.14699<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-8\">McCune, F., Normandin, \u00c9., Mazerolle, M. J., & Fournier, V. (2020). Response of wild bee communities to beekeeping, urbanization, and flower availability. Urban Ecosystems<\/em>. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/agris.fao.org\/search\/en\/records\/65df182c63b8185d9caab6b1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">agris.fao.org<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-9\">Ollerton, J., Winfree, R., & Tarrant, S. (2011). How many flowering plants are pollinated by animals? Oikos<\/em>, 120(3), 321\u2013326. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1600-0706.2010.18644.x\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1111\/j.1600-0706.2010.18644.x<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-10\">Partridge, D. R., & Clark, J. A. (2018). Urban green roofs provide habitat for migrating and breeding birds and their arthropod prey. PLoS ONE<\/em>, 13(8), e0202298. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0202298\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1371\/journal.pone.0202298<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-11\">Potts, S. G., Imperatriz-Fonseca, V., Ngo, H. T., et al. (2016). Safeguarding pollinators and their values to human well-being. Nature<\/em>, 540, 220\u2013229. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1038\/nature20588\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1038\/nature20588<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-12\">Ropars, L., Dajoz, I., Fontaine, C., Muratet, A., & Geslin, B. (2019). Wild pollinator activity negatively related to honey bee colony densities in urban context. PLoS ONE<\/em>, 14(9), e0222316. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0222316\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1371\/journal.pone.0222316<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-13\">Rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024\/1991 z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasob\u00f3w przyrody oraz zmiany rozporz\u0105dzenia (UE) 2022\/869. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/reg\/2024\/1991\/oj\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">eur-lex.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-14\">S\u00fcle, G., B\u00e1ldi, A., Kleijn, D., Steffan-Dewenter, I., et al. (2025). Pollinator-promoting interventions in European urban habitats \u2013 a synthesis. Ecology Letters<\/em>, 28(8), e70189. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/ele.70189\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1111\/ele.70189<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-15\">Tiago, P., Leal, A. I., & Matos Silva, C. (2024). Assessing ecological gains: a review of how arthropods, bats and birds benefit from green roofs and walls. Environments<\/em>, 11(4), 76. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.3390\/environments11040076\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.3390\/environments11040076<\/a><\/li>\n<li id=\"ref-16\">Zajdel, B., Dylewski, \u0141., Jojczyk, A., Banaszak-Cibicka, W., Kucharska, K., Bora\u0144ski, M., & G\u0105bka, J. (2025). Sown wildflower meadows: Can they replace natural meadows in urban spaces for bees, butterflies and hoverflies? Ecological Entomology<\/em>. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1111\/een.13396\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1111\/een.13396<\/a><\/li>\n<\/ol>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\nKRS: 0001156897<\/p>\n <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n <\/div>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\nJe\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania na rzecz ochrony \u015brodowiska, edukacji i pomocy zwierz\u0119tom.<\/p>\nKRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\nCel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\nArtyku\u0142 ma charakter edukacyjny i nie zast\u0119puje opinii specjalist\u00f3w (ekologa, entomologa, architekta krajobrazu). Przed zmian\u0105 sposobu koszenia lub za\u0142o\u017ceniem \u0142\u0105ki na terenie wsp\u00f3lnym uzyskaj zgod\u0119 jego zarz\u0105dcy.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/p>\n<\/body> \n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w mie\u015bcie: \u0142\u0105ki kwietne, zielone dachy i ochrona zapylaczy \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania Miasta kojarz\u0105 si\u0119 zwykle z betonem i asfaltem, a nie z miejscami ochrony przyrody. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[21,4],"tags":[51,32,48],"class_list":["post-970","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul","category-filar-ii-ochrona-srodowiska-oraz-pomoc-zwierzetom","tag-ekologia","tag-filar-2","tag-lsja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=970"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":973,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions\/973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}