Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach | LSJA<\/title> \n <meta name=\"description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie psychiczne, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia oraz skali wolontariatu w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta name=\"keywords\" content=\"wolontariat, zdrowie wolontariuszy, dobrostan psychiczny, \u015bmiertelno\u015b\u0107, Experience Corps, seniorzy, aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna, wolontariat w Polsce, zdrowie publiczne, organizacje pozarz\u0105dowe, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\">\n <link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\">\n <meta property=\"og:title\" content=\"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\"> \n <meta property=\"og:description\" content=\"Co m\u00f3wi\u0105 badania o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia? Przegl\u0105d dowod\u00f3w i dane o wolontariacie w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta property=\"og:type\" content=\"article\"> \n <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"> \n <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/wolontariat-zdrowie-dobrostan.jpg\"> \n <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\"> \n <meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta property=\"article:author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta property=\"article:section\" content=\"Wsparcie dla os\u00f3b w trudnej sytuacji \u017cyciowej\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"wolontariat\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"zdrowie publiczne\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"dobrostan\"> \n <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"> \n <meta name=\"twitter:title\" content=\"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\"> \n <meta name=\"twitter:description\" content=\"Wolontariat a zdrowie, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia: przegl\u0105d bada\u0144 i dane o wolontariacie w Polsce.\"> \n <meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/wolontariat-zdrowie-dobrostan.jpg\"> \n <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"> \n <meta name=\"language\" content=\"Polish\"> \n <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\"><\/p>\n  \n <meta name=\"citation_title\" content=\"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\"> \n <meta name=\"citation_author\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"citation_author_institution\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_publication_date\" content=\"2026\/10\/09\"> \n <meta name=\"citation_online_date\" content=\"2026\/10\/09\"> \n <meta name=\"citation_publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"citation_keywords\" content=\"wolontariat; zdrowie wolontariuszy; dobrostan psychiczny; \u015bmiertelno\u015b\u0107; Experience Corps; seniorzy; aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna; wolontariat w Polsce; zdrowie publiczne; organizacje pozarz\u0105dowe; Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_abstract_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"> \n <meta name=\"citation_fulltext_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers; citation_author=Jenkinson; citation_publication_date=2013; citation_journal_title=BMC Public Health; citation_doi=10.1186\/1471-2458-13-773\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=The benefits associated with volunteering among seniors: A critical review and recommendations for future research; citation_author=Anderson; citation_publication_date=2014; citation_journal_title=Psychological Bulletin; citation_doi=10.1037\/a0037610\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Volunteering by older adults and risk of mortality: A meta-analysis; citation_author=Okun; citation_publication_date=2013; citation_journal_title=Psychology and Aging; citation_doi=10.1037\/a0031519\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Experience Corps: A dual trial to promote the health of older adults and children's academic success; citation_author=Fried; citation_publication_date=2013; citation_journal_title=Contemporary Clinical Trials; citation_doi=10.1016\/j.cct.2013.05.003\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Impact of the Baltimore Experience Corps Trial on cortical and hippocampal volumes; citation_author=Carlson; citation_publication_date=2015; citation_journal_title=Alzheimer's & Dementia; citation_doi=10.1016\/j.jalz.2014.12.005\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=A social model for health promotion for an aging population: Initial evidence on the Experience Corps model; citation_author=Fried; citation_publication_date=2004; citation_journal_title=Journal of Urban Health; citation_doi=10.1093\/jurban\/jth094\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Motives for volunteering are associated with mortality risk in older adults; citation_author=Konrath; citation_publication_date=2012; citation_journal_title=Health Psychology; citation_doi=10.1037\/a0025226\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Effects of volunteering on the well-being of older adults; citation_author=Morrow-Howell; citation_publication_date=2003; citation_journal_title=Journals of Gerontology Series B; citation_doi=10.1093\/geronb\/58.3.S137\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach; citation_author=Clary; citation_publication_date=1998; citation_journal_title=Journal of Personality and Social Psychology; citation_doi=10.1037\/0022-3514.74.6.1516\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Volunteering; citation_author=Wilson; citation_publication_date=2000; citation_journal_title=Annual Review of Sociology; citation_doi=10.1146\/annurev.soc.26.1.215\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Volunteers: A Social Profile; citation_author=Musick; citation_publication_date=2008; citation_journal_title=Indiana University Press\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Rewarding volunteering & enhancing psychological meaningfulness in volunteer roles boost late-life well-being; citation_author=Lu; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=Innovation in Aging; citation_doi=10.1093\/geroni\/igaf122.3496\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Volunteering and well-being in older adulthood: Contextual and psychological influences; citation_author=Harvey; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=Flinders University\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Wolontariat i aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna w Polsce 2020\u20132024. Synteza bada\u0144; citation_author=Domaradzka; citation_publication_date=2026; citation_journal_title=NIW-CRSO\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Ufamy, ale\u2026 Polki i Polacy o organizacjach pozarz\u0105dowych. Raport z bada\u0144; citation_author=Charycka; citation_publication_date=2023; citation_journal_title=Stowarzyszenie Klon\/Jawor\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Unleashing the potential of volunteering for local development; citation_author=OECD; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=OECD Publishing\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Badanie kondycji wolontariatu w ma\u0142opolskich organizacjach pozarz\u0105dowych; citation_author=D\u0105browski; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=Raport z bada\u0144\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Potencja\u0142 wolontarystyczny w Tr\u00f3jmie\u015bcie; citation_author=Buczy\u0144ska; citation_publication_date=2009; citation_journal_title=Raport z bada\u0144\"><\/p>\n  \n <meta name=\"DC.title\" content=\"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\"> \n <meta name=\"DC.creator\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"DC.publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.date\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta name=\"DC.language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"DC.type\" content=\"Text\"> \n <meta name=\"DC.subject\" content=\"wolontariat, zdrowie wolontariuszy, dobrostan psychiczny, \u015bmiertelno\u015b\u0107, Experience Corps, seniorzy, aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna, wolontariat w Polsce, zdrowie publiczne, organizacje pozarz\u0105dowe, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie psychiczne, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia oraz skali wolontariatu w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n{\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"headline\": \"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\",\n \"name\": \"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\",\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie psychiczne, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia oraz skali wolontariatu w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\",\n \"inLanguage\": \"pl-PL\",\n \"mainEntityOfPage\": {\n \"@type\": \"WebPage\",\n \"@id\": \"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"\n },\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n \"affiliation\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n }\n },\n \"datePublished\": \"2026-10-09\",\n \"dateModified\": \"2026-10-09\",\n \"isAccessibleForFree\": true,\n \"keywords\": [\n \"wolontariat\",\n \"zdrowie wolontariuszy\",\n \"dobrostan psychiczny\",\n \"\u015bmiertelno\u015b\u0107\",\n \"Experience Corps\",\n \"seniorzy\",\n \"aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna\",\n \"wolontariat w Polsce\",\n \"zdrowie publiczne\",\n \"organizacje pozarz\u0105dowe\",\n \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"\n ],\n \"articleSection\": \"Przegl\u0105d literatury\",\n \"wordCount\": 3654,\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/wolontariat-zdrowie-dobrostan.jpg\",\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n \"logo\": {\n \"@type\": \"ImageObject\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n }\n },\n \"about\": [\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Wolontariat\"\n },\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Zdrowie publiczne\"\n },\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Dobrostan psychiczny\"\n }\n ],\n \"citation\": [\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers\",\n \"datePublished\": \"2013\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1186\/1471-2458-13-773\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"The benefits associated with volunteering among seniors: A critical review and recommendations for future research\",\n \"datePublished\": \"2014\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0037610\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Volunteering by older adults and risk of mortality: A meta-analysis\",\n \"datePublished\": \"2013\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0031519\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Experience Corps: A dual trial to promote the health of older adults and children's academic success\",\n \"datePublished\": \"2013\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.cct.2013.05.003\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Impact of the Baltimore Experience Corps Trial on cortical and hippocampal volumes\",\n \"datePublished\": \"2015\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jalz.2014.12.005\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"A social model for health promotion for an aging population: Initial evidence on the Experience Corps model\",\n \"datePublished\": \"2004\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1093\/jurban\/jth094\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Motives for volunteering are associated with mortality risk in older adults\",\n \"datePublished\": \"2012\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0025226\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Effects of volunteering on the well-being of older adults\",\n \"datePublished\": \"2003\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1093\/geronb\/58.3.S137\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach\",\n \"datePublished\": \"1998\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1037\/0022-3514.74.6.1516\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Volunteering\",\n \"datePublished\": \"2000\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1146\/annurev.soc.26.1.215\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Volunteers: A Social Profile\",\n \"datePublished\": \"2008\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Rewarding volunteering & enhancing psychological meaningfulness in volunteer roles boost late-life well-being\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1093\/geroni\/igaf122.3496\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Volunteering and well-being in older adulthood: Contextual and psychological influences\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"url\": \"https:\/\/theses.flinders.edu.au\/view\/e800b8c1-ddca-4af2-b836-b171be554c75\/1\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Wolontariat i aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna w Polsce 2020\u20132024. Synteza bada\u0144\",\n \"datePublished\": \"2026\",\n \"url\": \"https:\/\/niw.gov.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Wolontariat-i-aktywnosc-spoleczna-w-Polsce-2020-2024.pdf\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Ufamy, ale\u2026 Polki i Polacy o organizacjach pozarz\u0105dowych. Raport z bada\u0144\",\n \"datePublished\": \"2023\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Unleashing the potential of volunteering for local development\",\n \"datePublished\": \"2024\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Badanie kondycji wolontariatu w ma\u0142opolskich organizacjach pozarz\u0105dowych\",\n \"datePublished\": \"2024\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Potencja\u0142 wolontarystyczny w Tr\u00f3jmie\u015bcie\",\n \"datePublished\": \"2009\"\n }\n ]\n}\n <\/script><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n{\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"Article\",\n \"headline\": \"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\",\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/wolontariat-zdrowie-dobrostan.jpg\",\n \"datePublished\": \"2026-10-09\",\n \"dateModified\": \"2026-10-09\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n },\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n },\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie psychiczne, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia oraz skali wolontariatu w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\",\n \"inLanguage\": \"pl-PL\",\n \"mainEntityOfPage\": \"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"\n}\n <\/script> \n<\/head> \n<body><\/p>\n<\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\nFundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\nAutor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci<\/h2>\nDobrowolna i nieodp\u0142atna praca na rzecz innych od dawna interesuje nie tylko socjolog\u00f3w i organizacje pozarz\u0105dowe, ale tak\u017ce badaczy zdrowia publicznego. W literaturze coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 pytanie, czy wolontariat \u2013 poza oczywist\u0105 warto\u015bci\u0105 dla os\u00f3b i spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rym s\u0142u\u017cy \u2013 mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c czynnikiem sprzyjaj\u0105cym zdrowiu samych wolontariuszy [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>. Odpowied\u017a ma znaczenie praktyczne. Je\u017celi zwi\u0105zek jest realny i przyczynowy, wolontariat m\u00f3g\u0142by uzupe\u0142nia\u0107 klasyczne dzia\u0142ania profilaktyczne, zw\u0142aszcza w starzej\u0105cych si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwach. Je\u017celi natomiast wynika g\u0142\u00f3wnie z tego, \u017ce do wolontariatu cz\u0119\u015bciej trafiaj\u0105 osoby zdrowsze, lepiej wykszta\u0142cone i zamo\u017cniejsze, jego rola prozdrowotna by\u0142aby znacznie skromniejsza.<\/p>\nTemat zyska\u0142 dodatkow\u0105 aktualno\u015b\u0107 w 2026 roku, kt\u00f3ry Zgromadzenie Og\u00f3lne Narod\u00f3w Zjednoczonych og\u0142osi\u0142o Mi\u0119dzynarodowym Rokiem Wolontariatu na rzecz Zr\u00f3wnowa\u017conego Rozwoju; koordynatorem obchod\u00f3w w Polsce jest Narodowy Instytut Wolno\u015bci \u2013 Centrum Rozwoju Spo\u0142ecze\u0144stwa Obywatelskiego (NIW-CRSO) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Niniejszy artyku\u0142 jest przegl\u0105dem narracyjnym. Priorytet nadano przegl\u0105dom systematycznym, metaanalizom i badaniom z randomizacj\u0105, a wyniki bada\u0144 obserwacyjnych opatrzono zastrze\u017ceniami dotycz\u0105cymi mo\u017cliwych czynnik\u00f3w zak\u0142\u00f3caj\u0105cych. Uzupe\u0142niono je najnowszymi danymi o skali i uwarunkowaniach wolontariatu w Polsce.<\/p>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Najwa\u017cniejsze ustalenia<\/h3>\n<ul style=\"margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.8; color: #2b6cb0;\">\n<li>W metaanalizie pi\u0119ciu bada\u0144 kohortowych wolontariusze mieli ni\u017csze ryzyko zgonu (RR = 0,78; 95% CI: 0,66\u20130,90) [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>; w metaanalizie dotycz\u0105cej os\u00f3b starszych redukcja ryzyka po uwzgl\u0119dnieniu zmiennych zak\u0142\u00f3caj\u0105cych wynios\u0142a 24% [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Najsp\u00f3jniej opisywane s\u0105 korzy\u015bci dla zdrowia psychicznego (depresja, satysfakcja z \u017cycia, dobrostan); zwi\u0105zek ze zdrowiem fizycznym jest s\u0142abiej udokumentowany [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Przyczynowo\u015b\u0107 nie jest ostatecznie wykazana. Dowod\u00f3w eksperymentalnych jest niewiele, a najwa\u017cniejsze pochodz\u0105 z bada\u0144 programu Experience Corps [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Formalny wolontariat w Polsce nale\u017cy do najni\u017cszych w krajach OECD (5,64%), a dominuje pomoc nieformalna [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Korzy\u015bci zale\u017c\u0105 od jako\u015bci do\u015bwiadczenia: dopasowania roli, poczucia sensu i wsparcia; z\u0142e do\u015bwiadczenia s\u0105 jedn\u0105 z przyczyn rezygnacji [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Czym jest wolontariat i dlaczego trudno go zmierzy\u0107<\/h2>\nW badaniach naukowych i w statystyce publicznej wolontariat nie jest definiowany jednolicie. G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny (GUS) przyjmuje definicj\u0119 szerok\u0105, obejmuj\u0105c\u0105 zar\u00f3wno prac\u0119 wykonywan\u0105 w ramach organizacji i instytucji (wolontariat organizacyjny, formalny), jak i pomoc udzielan\u0105 bezpo\u015brednio innym osobom poza strukturami organizacyjnymi, na przyk\u0142ad s\u0105siadom, znajomym lub nieznajomym (wolontariat indywidualny, nieformalny) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Centrum Badania Opinii Spo\u0142ecznej (CBOS) koncentruje si\u0119 na aktywno\u015bci w organizacjach obywatelskich oraz nieodp\u0142atnej pracy na rzecz spo\u0142eczno\u015bci lokalnej i os\u00f3b potrzebuj\u0105cych, a Stowarzyszenie Klon\/Jawor bada wolontariat z perspektywy organizacji trzeciego sektora [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nR\u00f3\u017cnice te maj\u0105 znaczenie merytoryczne. Autorki raportu NIW-CRSO zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b wykonuj\u0105cych nieodp\u0142atn\u0105 prac\u0119 spo\u0142eczn\u0105 nie uto\u017csamia si\u0119 z poj\u0119ciem \u201ewolontariusz\u201d, co obni\u017ca deklaracje w badaniach opartych na tym s\u0142owie [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Dla oceny skutk\u00f3w zdrowotnych istotne jest tak\u017ce to, \u017ce przegl\u0105dy systematyczne i metaanalizy dotycz\u0105 przede wszystkim wolontariatu formalnego, czyli organizowanego przez instytucje [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>. Wolontariat jest przy tym zjawiskiem wielowymiarowym, kszta\u0142towanym zar\u00f3wno przez cechy jednostki, jak i przez kontekst spo\u0142eczny [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>, <a href=\"#zrodlo-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">11<\/a>]<\/sup>, wi\u0119c wnioski z jednej grupy badanych nie zawsze daj\u0105 si\u0119 przenie\u015b\u0107 na inn\u0105.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Skala wolontariatu w Polsce<\/h2>\nWska\u017aniki wolontariatu w Polsce r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 wielokrotnie w zale\u017cno\u015bci od \u017ar\u00f3d\u0142a i przyj\u0119tej definicji (tabela 1). Wed\u0142ug GUS w pierwszym kwartale 2022 roku \u015brednio 28,4% mieszka\u0144c\u00f3w w wieku 15\u201389 lat zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 cho\u0107 raz w wolontariat w ci\u0105gu czterech tygodni poprzedzaj\u0105cych badanie, przy czym wolontariat indywidualny (26,5%) by\u0142 pi\u0119ciokrotnie cz\u0119stszy ni\u017c organizacyjny (5%) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Wynik ten nale\u017cy interpretowa\u0107 ostro\u017cnie, poniewa\u017c okres badania obejmowa\u0142 pocz\u0105tek wojny w Ukrainie i zwi\u0105zan\u0105 z nim masow\u0105 mobilizacj\u0119 [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Wed\u0142ug CBOS w 2023 roku 8% doros\u0142ych zadeklarowa\u0142o prac\u0119 jako wolontariusz, natomiast do szerszej grupy \u201espo\u0142ecznik\u00f3w\u201d zaliczono 44% [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Wska\u017anik<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">\u0179r\u00f3d\u0142o i okres<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Wynik<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Wolontariat og\u00f3\u0142em (ostatnie 4 tygodnie, wiek 15\u201389 lat)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">GUS, I kwarta\u0142 2022<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">28,4%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Wolontariat indywidualny \/ organizacyjny<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">GUS, I kwarta\u0142 2022<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">26,5% \/ 5%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Deklaracja pracy jako wolontariusz (ostatnie 12 miesi\u0119cy)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">CBOS, 2023<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">8%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u201eSpo\u0142ecznicy\u201d (praca na rzecz spo\u0142eczno\u015bci lub w organizacjach, 12 miesi\u0119cy)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">CBOS, 2023<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">44%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Wolontariat nieformalny<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">EU-SILC, 2022<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">22,1% (\u015brednia UE: 14,3%)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Wolontariat organizacyjny<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">EU-SILC \/ Eurostat, 2022<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">7,4% (\u015brednia UE: 12,3%)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Wolontariat formalny (ostatni miesi\u0105c, wiek 15+)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">OECD, 2022\u20132023<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">5,64% (\u015brednia OECD: ok. 22%)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Wolontariat os\u00f3b w wieku 50+<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">SHARE, 2020<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">3,4% (\u015brednia kraj\u00f3w badania: 15,5%)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 1. Wska\u017aniki wolontariatu w Polsce wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142. Zestawienie na podstawie [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>; wyniki nie s\u0105 wprost por\u00f3wnywalne ze wzgl\u0119du na odmienne definicje i okresy odniesienia.<\/p>\nObraz wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z tych danych jest sp\u00f3jny: Polska wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 relatywnie wysokim poziomem pomocy nieformalnej (\u00f3sme miejsce w Unii Europejskiej), a jednocze\u015bnie jednym z najni\u017cszych poziom\u00f3w wolontariatu formalnego w\u015br\u00f3d kraj\u00f3w OECD [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. W raporcie NIW-CRSO wskazano, \u017ce ambiwalentne postrzeganie \u201epracy spo\u0142ecznej\u201d, narzucanej w okresie PRL, mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na rozumienie wolontariatu, a do g\u0142\u00f3wnych barier nale\u017c\u0105 brak czasu, obawa przed konieczno\u015bci\u0105 regularnego zaanga\u017cowania oraz brak zainteresowania, kt\u00f3re w Polsce zadeklarowa\u0142o 27% badanych, co jest jednym z najwy\u017cszych odsetk\u00f3w w UE [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Zaufanie do organizacji pozarz\u0105dowych wzros\u0142o do 63% w 2023 roku, przy czym jest wyra\u017anie wy\u017csze w\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re mia\u0142y z nimi osobisty kontakt (75%), ni\u017c w\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych (52%) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">15<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nW kontek\u015bcie zdrowotnym szczeg\u00f3lnie istotne jest to, \u017ce wolontariat os\u00f3b starszych, czyli grupy, dla kt\u00f3rej zgromadzono najwi\u0119cej dowod\u00f3w, jest w Polsce wyj\u0105tkowo rzadki: wed\u0142ug badania SHARE z 2020 roku wolontariuszami by\u0142o zaledwie 3,4% Polak\u00f3w w wieku 50+, wobec \u015brednio 15,5% w badanych krajach europejskich [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wolontariat a zdrowie psychiczne i dobrostan<\/h2>\nNajlepiej udokumentowan\u0105 korzy\u015bci\u0105 jest zwi\u0105zek wolontariatu z lepszym stanem psychicznym. Przegl\u0105d systematyczny z metaanaliz\u0105 Jenkinson i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, obejmuj\u0105cy badania eksperymentalne i kohortowe w doros\u0142ej populacji og\u00f3lnej, wykaza\u0142, \u017ce badania kohortowe wskazuj\u0105 na korzystny zwi\u0105zek wolontariatu z depresj\u0105, satysfakcj\u0105 z \u017cycia i dobrostanem, ale nie ze zdrowiem fizycznym [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>. Autorzy zaznaczyli jednocze\u015bnie, \u017ce nie znaleziono sp\u00f3jnych dowod\u00f3w na wp\u0142yw rodzaju czy intensywno\u015bci wolontariatu, a mechanizmy przyczynowe pozostaj\u0105 niejasne [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nDo podobnych wniosk\u00f3w prowadzi krytyczny przegl\u0105d Anderson i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, po\u015bwi\u0119cony osobom starszym. Spo\u015br\u00f3d 113 zidentyfikowanych prac w\u0142\u0105czono 73; dane z bada\u0144 opisowych, przekrojowych i prospektywnych bada\u0144 kohortowych oraz z jednego badania z randomizacj\u0105 najcz\u0119\u015bciej wskazywa\u0142y na zwi\u0105zek wolontariatu z mniejszym nasileniem objaw\u00f3w depresji, lepsz\u0105 samoocen\u0105 zdrowia, mniejsz\u0105 liczb\u0105 ogranicze\u0144 funkcjonalnych i ni\u017csz\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105 [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>. Wcze\u015bniejsze badania pod\u0142u\u017cne, m.in. Morrow-Howell i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c wskazywa\u0142y na korzystne zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy wolontariatem a dobrostanem os\u00f3b starszych [<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wolontariat a prze\u017cycie i zdrowie fizyczne<\/h2>\nMetaanaliza pi\u0119ciu bada\u0144 kohortowych wykaza\u0142a, \u017ce wolontariusze mieli ni\u017csze ryzyko zgonu (RR = 0,78; 95% CI: 0,66\u20130,90) [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>. Okun i wsp\u00f3\u0142pracownicy, analizuj\u0105c badania nad osobami w wieku co najmniej 55 lat, uzyskali jeszcze wi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119: ryzyko zgonu by\u0142o ni\u017csze o 47% (95% CI: 38\u201355%) w analizach niekorygowanych oraz o 24% (95% CI: 16\u201331%) po uwzgl\u0119dnieniu zmiennych zak\u0142\u00f3caj\u0105cych, takich jak stan zdrowia [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tymi dwiema warto\u015bciami jest pouczaj\u0105ca: efekt zmniejszy\u0142 si\u0119 niemal o po\u0142ow\u0119 po kontroli innych czynnik\u00f3w, co wskazuje, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 surowego zwi\u0105zku mo\u017ce wynika\u0107 z cech odr\u00f3\u017cniaj\u0105cych wolontariuszy od os\u00f3b niezaanga\u017cowanych, a nie z samego wolontariatu.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">\u0179r\u00f3d\u0142o<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Rodzaj dowodu<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">G\u0142\u00f3wny wynik<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Ograniczenia<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Jenkinson i in. (2013) [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d systematyczny z metaanaliz\u0105; pi\u0119\u0107 bada\u0144 kohortowych w analizie \u015bmiertelno\u015bci<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Ryzyko zgonu ni\u017csze u wolontariuszy (RR = 0,78; 95% CI: 0,66\u20130,90); korzystny zwi\u0105zek z depresj\u0105, satysfakcj\u0105 z \u017cycia i dobrostanem; brak zwi\u0105zku ze zdrowiem fizycznym<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Dane obserwacyjne; niejasne mechanizmy; brak sp\u00f3jnych dowod\u00f3w co do wp\u0142ywu rodzaju i intensywno\u015bci wolontariatu<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Okun i in. (2013) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Metaanaliza; osoby w wieku co najmniej 55 lat<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Spadek ryzyka zgonu o 47% (surowy) i o 24% (po uwzgl\u0119dnieniu zmiennych zak\u0142\u00f3caj\u0105cych)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Znaczna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy wynikiem surowym a skorygowanym; badania obserwacyjne<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Anderson i in. (2014) [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d krytyczny; 73 prace, w tym jedno badanie z randomizacj\u0105<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Mniej objaw\u00f3w depresji, lepsza samoocena zdrowia, mniej ogranicze\u0144 funkcjonalnych, ni\u017csza \u015bmiertelno\u015b\u0107<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Potrzeba bardziej obiektywnych miar i bada\u0144 prospektywnych<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Carlson i in. (2015) [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Badanie z randomizacj\u0105 (n = 111), 2 lata<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Wzrost obj\u0119to\u015bci kory m\u00f3zgowej i hipokampa o 0,7\u20131,6% u m\u0119\u017cczyzn w programie; w grupie kontrolnej spadek zwi\u0105zany z wiekiem<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Ma\u0142a pr\u00f3ba; istotno\u015b\u0107 tylko u m\u0119\u017cczyzn; pomiar biomarker\u00f3w, nie rozpozna\u0144 klinicznych<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 2. Zestawienie g\u0142\u00f3wnych dowod\u00f3w dotycz\u0105cych zdrowotnych korelat\u00f3w wolontariatu. Oprac. na podstawie [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Badania z randomizacj\u0105: program Experience Corps<\/h2>\nNajmocniejsze dowody przyczynowe pochodz\u0105 z ocen programu Experience Corps. Program umieszcza osoby w wieku 60+ w znacz\u0105cych rolach w publicznych szko\u0142ach podstawowych, \u0142\u0105cz\u0105c wsparcie uczni\u00f3w z elementami promocji zdrowia senior\u00f3w [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>, <a href=\"#zrodlo-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">6<\/a>]<\/sup>. Badanie Baltimore Experience Corps Trial mia\u0142o dwa r\u00f3wnoleg\u0142e cele: ocen\u0119 wp\u0142ywu programu na osi\u0105gni\u0119cia i zachowanie dzieci oraz na zdrowie wolontariuszy, przy czym g\u0142\u00f3wnym wynikiem po stronie os\u00f3b starszych by\u0142o ograniczenie niesprawno\u015bci w zakresie mobilno\u015bci i z\u0142o\u017conych czynno\u015bci dnia codziennego [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>. Osoby 60+ losowano do programu lub do grupy kontrolnej z typowymi, mniej intensywnymi mo\u017cliwo\u015bciami wolontariatu [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nW badaniu pomocniczym po\u015bwi\u0119conym zdrowiu m\u00f3zgu zrandomizowano 111 os\u00f3b (58 w grupie interwencyjnej, 53 w kontrolnej). Po dw\u00f3ch latach u m\u0119\u017cczyzn uczestnicz\u0105cych w programie odnotowano wzrost obj\u0119to\u015bci kory m\u00f3zgowej i hipokampa o 0,7\u20131,6%, podczas gdy w grupie kontrolnej obserwowano spadek zwi\u0105zany z wiekiem; wyniki by\u0142y istotne statystycznie tylko u m\u0119\u017cczyzn [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>. Autorzy interpretuj\u0105 to jako wskaz\u00f3wk\u0119, \u017ce celowa aktywno\u015b\u0107 osadzona w spo\u0142ecznym programie promocji zdrowia mo\u017ce zatrzyma\u0107, a u m\u0119\u017cczyzn odwr\u00f3ci\u0107 zmiany w obszarach m\u00f3zgu wra\u017cliwych na demencj\u0119 [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nWynik ten nale\u017cy jednak czyta\u0107 z umiarkowanym optymizmem. Pr\u00f3ba by\u0142a niewielka, efekt dotyczy\u0142 biomarker\u00f3w, a nie rozpozna\u0144 klinicznych, a r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy p\u0142ciami nie wyja\u015bniono. Badaczka kieruj\u0105ca zespo\u0142em zaznacza\u0142a te\u017c, \u017ce nie jest jasne, kt\u00f3re elementy programu odpowiadaj\u0105 za popraw\u0119 [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>. Experience Corps jest ponadto programem ustrukturyzowanym i intensywnym, wi\u0119c jego efekty nie musz\u0105 dotyczy\u0107 okazjonalnej pomocy lub jednorazowych akcji.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Efekt zdrowego wolontariusza i inne ograniczenia<\/h2>\nG\u0142\u00f3wn\u0105 trudno\u015bci\u0105 w interpretacji bada\u0144 obserwacyjnych jest selekcja: do wolontariatu cz\u0119\u015bciej trafiaj\u0105 osoby, kt\u00f3re maj\u0105 wi\u0119cej zasob\u00f3w zdrowotnych, edukacyjnych i materialnych. Dane polskie pokazuj\u0105, \u017ce poziom zaanga\u017cowania w wolontariat, zw\u0142aszcza formalny, ro\u015bnie wraz z wykszta\u0142ceniem i dochodem gospodarstwa domowego [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Organizacje maj\u0105 przy tym tendencj\u0119 do kierowania zaprosze\u0144 do os\u00f3b o wysokim \u201epotencjale partycypacyjnym\u201d, czyli ju\u017c aktywnych i dobrze osadzonych w sieciach spo\u0142ecznych (tzw. strukturalny b\u0142\u0105d selekcji) [<a href=\"#zrodlo-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">11<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Badacze warszawskiego badania wolontariatu sami zauwa\u017cyli, \u017ce nie wiadomo, czy wolontariat wzmacnia poczucie sprawczo\u015bci, czy raczej przyci\u0105ga osoby, kt\u00f3re ju\u017c je maj\u0105 [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nDodatkowej ostro\u017cno\u015bci wymagaj\u0105 wyniki dotycz\u0105ce motywacji. W badaniu Konrath i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w osoby anga\u017cuj\u0105ce si\u0119 z motyw\u00f3w zorientowanych na innych mia\u0142y ni\u017csze ryzyko zgonu, natomiast osoby motywowane g\u0142\u00f3wnie w\u0142asnymi korzy\u015bciami mia\u0142y ryzyko zbli\u017cone do os\u00f3b nieb\u0119d\u0105cych wolontariuszami [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup>. Wynik ten wskazuje, \u017ce sam fakt wolontariatu mo\u017ce nie wystarcza\u0107, ale nie rozstrzyga, czy r\u00f3\u017cnic\u0119 powoduje motywacja, czy cechy osobowe i spo\u0142eczne, kt\u00f3re id\u0105 z ni\u0105 w parze. Jenkinson i wsp\u00f3\u0142pracownicy postuluj\u0105 dlatego, by w przysz\u0142o\u015bci cz\u0119\u015bciej stosowa\u0107 pragmatyczne badania z randomizacj\u0105 i wyra\u017anie wi\u0105za\u0107 projekt interwencji z konkretnymi efektami zdrowotnymi [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Korelacja nie oznacza przyczynowo\u015bci<\/h3>\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 dowod\u00f3w o korzy\u015bciach zdrowotnych wolontariatu pochodzi z bada\u0144 obserwacyjnych. Pokazuj\u0105 one, \u017ce wolontariusze s\u0105 przeci\u0119tnie zdrowsi i \u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej, ale nie przes\u0105dzaj\u0105, \u017ce to wolontariat jest przyczyn\u0105. Wiarygodne wnioski o skutkach dla konkretnej osoby wymagaj\u0105 bada\u0144 z randomizacj\u0105, a tych jest wci\u0105\u017c niewiele.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Mo\u017cliwe mechanizmy<\/h2>\nW literaturze proponuje si\u0119 kilka wyja\u015bnie\u0144, z kt\u00f3rych \u017cadne nie zosta\u0142o jeszcze w pe\u0142ni potwierdzone. Model zaproponowany przez Anderson i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w zak\u0142ada, \u017ce wolontariat zwi\u0119ksza aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, fizyczn\u0105 i poznawcz\u0105 (w stopniu zale\u017cnym od charakteru wykonywanej roli), co poprzez mechanizmy biologiczne i psychologiczne prowadzi do poprawy funkcjonowania; autorzy przypuszczaj\u0105, \u017ce mog\u0142oby to wi\u0105za\u0107 si\u0119 tak\u017ce z mniejszym ryzykiem demencji, lecz jest to hipoteza wymagaj\u0105ca sprawdzenia [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nNowsze prace koncentruj\u0105 si\u0119 na jako\u015bci do\u015bwiadczenia wolontariusza. W badaniu przekrojowym 457 wolontariuszy w wieku 55+ z Hongkongu lepszy dobrostan subiektywny wi\u0105za\u0142 si\u0119 z r\u00f3wnowag\u0105 mi\u0119dzy wysi\u0142kiem a nagrod\u0105 w roli wolontariackiej, poczuciem przynale\u017cno\u015bci, poczuciem w\u0142asnej skuteczno\u015bci oraz zaanga\u017cowaniem w wolontariat polegaj\u0105cy na towarzyszeniu innym [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>]<\/sup>. W pracy doktorskiej z 2025 roku wskazano, \u017ce kluczow\u0105 rol\u0119 mog\u0105 odgrywa\u0107 autonomia i poczucie kompetencji, \u017ce negatywne postrzeganie starzenia si\u0119 mo\u017ce utrudnia\u0107 anga\u017cowanie si\u0119, a pilota\u017cowy program mi\u0119dzypokoleniowy okaza\u0142 si\u0119 wykonalny i dla uczestnik\u00f3w wa\u017cny [<a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>. S\u0105 to jednak wyniki przekrojowe lub pilota\u017cowe, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 raczej formu\u0142owaniu hipotez ni\u017c dowodzeniu przyczynowo\u015bci.<\/p>\nSp\u00f3jne z tym s\u0105 klasyczne uj\u0119cia psychologiczne. Podej\u015bcie funkcjonalne zak\u0142ada, \u017ce ludzie anga\u017cuj\u0105 si\u0119, gdy wolontariat zaspokaja ich potrzeby psychologiczne, a trwa\u0142o\u015b\u0107 zaanga\u017cowania zale\u017cy od dopasowania roli do motywacji [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Dobra socjalizacja wolontariusza w organizacji zwi\u0119ksza satysfakcj\u0119 i ch\u0119\u0107 pozostania, natomiast nieudane wprowadzenie mo\u017ce prowadzi\u0107 do stresu i rezygnacji [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Korzy\u015bci dla spo\u0142eczno\u015bci i organizacji<\/h2>\nPrzegl\u0105dy dotycz\u0105ce zdrowia koncentruj\u0105 si\u0119 na skutkach dla samych wolontariuszy [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>, dlatego wiedza o korzy\u015bciach dla odbiorc\u00f3w pomocy i spo\u0142eczno\u015bci jest w tej literaturze drugoplanowa. Projekt badania Experience Corps pokazuje, jak oba wymiary mo\u017cna ocenia\u0107 jednocze\u015bnie: obok zdrowia senior\u00f3w analizowano w nim osi\u0105gni\u0119cia dzieci w szko\u0142ach obj\u0119tych programem w por\u00f3wnaniu ze szko\u0142ami kontrolnymi [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nWymiar spo\u0142eczny wida\u0107 tak\u017ce w danych polskich. Mobilizacja wok\u00f3\u0142 wojny w Ukrainie sprawi\u0142a, \u017ce formalnym wolontariatem zwi\u0105zanym z tym wydarzeniem zajmowa\u0142o si\u0119 20% badanych w Polsce, wi\u0119cej ni\u017c w Czechach, na S\u0142owacji i na W\u0119grzech [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Odsetek os\u00f3b maj\u0105cych w ci\u0105gu roku kontakt z organizacjami pozarz\u0105dowymi wzr\u00f3s\u0142 z 16% (2020) do 24% (2023) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">15<\/a>]<\/sup>, a wy\u017csze zaufanie w\u015br\u00f3d os\u00f3b maj\u0105cych taki kontakt sugeruje, \u017ce osobiste do\u015bwiadczenie wsp\u00f3\u0142pracy z organizacj\u0105 mo\u017ce os\u0142abia\u0107 b\u0142\u0119dne ko\u0142o braku zaufania i braku zaanga\u017cowania [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Organizacje pozarz\u0105dowe w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci korzystaj\u0105 z wolontariuszy (62% w 2024 roku), jednak w oko\u0142o jednej trzeciej organizacji anga\u017cuj\u0105cych wolontariuszy nie ma \u017cadnej osoby wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej regularnie [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ryzyka i bariery: kiedy wolontariat nie pomaga<\/h2>\nKorzy\u015bci zdrowotne nie s\u0105 automatyczne. W badaniu mieszka\u0144c\u00f3w Tr\u00f3jmiasta jako powody rezygnacji z wolontariatu wskazywano nie tylko brak czasu, lecz tak\u017ce potrzeb\u0119 zadbania o w\u0142asne zdrowie i dobrostan, negatywne do\u015bwiadczenia, brak interesuj\u0105cych ofert oraz poczucie, \u017ce nikt nie zaprasza do udzia\u0142u; im d\u0142u\u017cej osoba pozostawa\u0142a nieaktywna, tym mniejsze by\u0142o prawdopodobie\u0144stwo powrotu [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-18\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">18<\/a>]<\/sup>. Badanie ma\u0142opolskich organizacji pozarz\u0105dowych z 2024 roku wykaza\u0142o, \u017ce niemal po\u0142owa organizacji przyzna\u0142a, i\u017c osoby kieruj\u0105ce wolontariatem nie przesz\u0142y \u017cadnego szkolenia, a jako trudno\u015b\u0107 wskazywano szybkie wypalanie si\u0119 wolontariuszy [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-17\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">17<\/a>]<\/sup>. Autorki raportu NIW-CRSO zauwa\u017caj\u0105 zarazem, \u017ce bada\u0144 nad negatywnymi skutkami wolontariatu, takimi jak wypalenie czy zm\u0119czenie fizyczne i psychiczne, jest niewiele [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Wolontariat nie jest terapi\u0105<\/h3>\nDost\u0119pne dowody nie uprawniaj\u0105 do traktowania wolontariatu jako zamiennika leczenia, psychoterapii czy opieki medycznej. Osoby w kryzysie psychicznym lub z powa\u017cnymi problemami zdrowotnymi powinny w pierwszej kolejno\u015bci skorzysta\u0107 z pomocy specjalist\u00f3w; zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne mo\u017ce by\u0107 dla nich uzupe\u0142nieniem, o ile jest dopasowane do ich mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wnioski praktyczne dla organizacji i os\u00f3b rozwa\u017caj\u0105cych wolontariat<\/h2>\nCho\u0107 wiele pyta\u0144 pozostaje otwartych, z przegl\u0105du mo\u017cna wyprowadzi\u0107 ostro\u017cne wskaz\u00f3wki, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 wyniki bada\u0144 zdrowotnych z danymi o barierach wolontariatu w Polsce:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Zapraszaj wprost.<\/strong> Ponad dwie trzecie badanych wskaza\u0142o, \u017ce nie anga\u017cuje si\u0119, bo nikt ich o to nie poprosi\u0142, a 29% nie wie, jak si\u0119 zg\u0142osi\u0107 [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>; ludzie cz\u0119\u015bciej anga\u017cuj\u0105 si\u0119, gdy zostan\u0105 bezpo\u015brednio poproszeni [<a href=\"#zrodlo-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">11<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Dopasuj rol\u0119 do motywacji i mo\u017cliwo\u015bci.<\/strong> R\u00f3wnowaga mi\u0119dzy wysi\u0142kiem a nagrod\u0105, poczucie sensu i skuteczno\u015bci wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z lepszym dobrostanem [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>, <a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Zadbaj o przygotowanie i wsparcie.<\/strong> Brak szkole\u0144 koordynator\u00f3w i s\u0142abe wprowadzenie nowych os\u00f3b to czynniki ryzyka rezygnacji i wypalenia [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-17\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">17<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Zapewnij autonomi\u0119 i poczucie kompetencji.<\/strong> Te czynniki s\u0105 wskazywane jako mo\u017cliwy mechanizm korzy\u015bci dla dobrostanu [<a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Oferuj elastyczno\u015b\u0107.<\/strong> Cz\u0119sta obawa przed obowi\u0105zkiem regularno\u015bci oraz preferowanie zaanga\u017cowania okazjonalnego wskazuj\u0105, \u017ce elastyczne i lokalne formy mog\u0105 obni\u017ca\u0107 pr\u00f3g wej\u015bcia [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Pokazuj efekty pracy.<\/strong> W badaniu w Poznaniu niemal po\u0142owa os\u00f3b niezaanga\u017cowanych chcia\u0142aby mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce ich praca nie p\u00f3jdzie na marne [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Dbaj o r\u00f3wnowag\u0119.<\/strong> Osoby anga\u017cuj\u0105ce si\u0119 powinny uwzgl\u0119dnia\u0107 w\u0142asne ograniczenia czasowe i zdrowotne oraz traktowa\u0107 wolontariat jako uzupe\u0142nienie, a nie zamiennik opieki medycznej.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Luki w wiedzy i kierunki dalszych bada\u0144<\/h2>\nPrzedstawione dowody pochodz\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci z bada\u0144 mi\u0119dzynarodowych [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>, a ich przenoszenie na polskie realia wymaga ostro\u017cno\u015bci. Raport NIW-CRSO podkre\u015bla, \u017ce w Polsce nadal brakuje pe\u0142nych bada\u0144 wolontariatu, a opracowanie ma by\u0107 podstaw\u0105 najwi\u0119kszego dot\u0105d badania w tym obszarze [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Autorzy przegl\u0105d\u00f3w zalecaj\u0105 z kolei zwi\u0119kszenie roli obiektywnych miar funkcjonowania psychospo\u0142ecznego, fizycznego i poznawczego, analiz\u0119 r\u00f3\u017cnic indywidualnych, ocen\u0119 z\u0142o\u017cono\u015bci spo\u0142ecznej, fizycznej i poznawczej konkretnych r\u00f3l wolontariackich oraz zbadanie zwi\u0105zku wolontariatu z ryzykiem demencji [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>. Konieczne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c badania por\u00f3wnuj\u0105ce wolontariat z innymi formami aktywno\u015bci oraz pragmatyczne badania z randomizacj\u0105 [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Podsumowanie<\/h2>\nDost\u0119pne dane pozwalaj\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce wolontariat, zw\u0142aszcza formalny, jest zwi\u0105zany z lepszym dobrostanem psychicznym i ni\u017cszym ryzykiem zgonu, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d os\u00f3b starszych [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>. Jednocze\u015bnie znaczna cz\u0119\u015b\u0107 tej zale\u017cno\u015bci mo\u017ce wynika\u0107 z selekcji, a dowody przyczynowe s\u0105 ograniczone do nielicznych bada\u0144, takich jak ocena programu Experience Corps [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>. Rozs\u0105dnym stanowiskiem jest wi\u0119c traktowanie wolontariatu jako warto\u015bciowej, potencjalnie prozdrowotnej formy aktywno\u015bci, a nie gwarantowanej interwencji zdrowotnej.<\/p>\nZ perspektywy polskiej uderza du\u017ca rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy potencja\u0142em a praktyk\u0105: formalny wolontariat jest rzadki, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d senior\u00f3w, a bariery maj\u0105 w du\u017cej mierze charakter organizacyjny i informacyjny, takie jak brak zaproszenia, wiedzy o ofertach, szkole\u0144 i elastycznych form zaanga\u017cowania [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. To w\u0142a\u015bnie one s\u0105 naj\u0142atwiejsze do usuni\u0119cia przez dobrze prowadzone organizacje.<\/p>\nTen wniosek jest istotny dla Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (KRS 0001156897), kt\u00f3ra dzia\u0142a w trzech obszarach: wspiera osoby w trudnej sytuacji \u017cyciowej, anga\u017cuje si\u0119 w ochron\u0119 \u015brodowiska i pomoc zwierz\u0119tom oraz wspiera rozw\u00f3j edukacji, przedsi\u0119biorczo\u015bci i coachingu. We wszystkich tych obszarach zaanga\u017cowanie ludzi jest podstaw\u0105 skutecznego dzia\u0142ania, a przedstawione dowody wskazuj\u0105, \u017ce warto je projektowa\u0107 \u015bwiadomie, tak aby s\u0142u\u017cy\u0142o zar\u00f3wno osobom potrzebuj\u0105cym, jak i samym zaanga\u017cowanym. W praktyce oznacza to:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>jasno okre\u015blone i sensowne role<\/strong> \u2013 tak, aby osoby anga\u017cuj\u0105ce si\u0119 wiedzia\u0142y, po co dzia\u0142aj\u0105,<\/li>\n<li>przygotowanie i wsparcie<\/strong> \u2013 szkolenia, opiek\u0119 koordynatora i dobre wprowadzenie,<\/li>\n<li>docenianie i informacj\u0119 zwrotn\u0105<\/strong> \u2013 pokazywanie efekt\u00f3w pracy,<\/li>\n<li>szacunek dla ogranicze\u0144<\/strong> \u2013 czasowych, zdrowotnych i rodzinnych,<\/li>\n<li>\u0142\u0105czenie pomocy z edukacj\u0105<\/strong> \u2013 poniewa\u017c wiedza i profilaktyka wzmacniaj\u0105 trwa\u0142y efekt dzia\u0142a\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n <\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 – Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li id=\"zrodlo-1\">Jenkinson, C. E., Dickens, A. P., Jones, K., Thompson-Coon, J., Taylor, R. S., Rogers, M., Bambra, C. L., Lang, I., & Richards, S. H. (2013). Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers. BMC Public Health, 13, 773. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1186\/1471-2458-13-773\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1186\/1471-2458-13-773<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-2\">Anderson, N. D., Damianakis, T., Kr\u00f6ger, E., Wagner, L. M., Dawson, D. R., Binns, M. A., Bernstein, S., Caspi, E., Cook, S. L., & BRAVO Team (2014). The benefits associated with volunteering among seniors: A critical review and recommendations for future research. Psychological Bulletin, 140(6), 1505\u20131533. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0037610\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1037\/a0037610<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-3\">Okun, M. A., Yeung, E. W., & Brown, S. (2013). Volunteering by older adults and risk of mortality: A meta-analysis. Psychology and Aging, 28(2), 564\u2013577. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0031519\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1037\/a0031519<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-4\">Fried, L. P., Carlson, M. C., McGill, S., Seeman, T., Xue, Q.-L., Frick, K., Tan, E., Tanner, E. K., Barron, J., Frangakis, C., Piferi, R., Martinez, I., Gruenewald, T., Martin, B. K., Berry-Vaught, M., & Rebok, G. W. (2013). Experience Corps: A dual trial to promote the health of older adults and children’s academic success. Contemporary Clinical Trials, 36(1), 1\u201313. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.cct.2013.05.003\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.cct.2013.05.003<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-5\">Carlson, M. C., Kuo, J. H., Chuang, Y.-F., Varma, V. R., Harris, G., Albert, M. S., Erickson, K. I., Kramer, A. F., Parisi, J. M., Xue, Q.-L., Tan, E. J., Tanner, E. K., Gross, A. L., Seeman, T. E., Gruenewald, T. L., McGill, S., Rebok, G. W., & Fried, L. P. (2015). Impact of the Baltimore Experience Corps Trial on cortical and hippocampal volumes. Alzheimer’s & Dementia, 11(11), 1340\u20131348. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jalz.2014.12.005\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.jalz.2014.12.005<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-6\">Fried, L. P., Carlson, M. C., Freedman, M., Frick, K. D., Glass, T. A., Hill, J., McGill, S., Rebok, G. W., Seeman, T., Tielsch, J., Wasik, B. A., & Zeger, S. (2004). A social model for health promotion for an aging population: Initial evidence on the Experience Corps model. Journal of Urban Health, 81(1), 64\u201378. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/jurban\/jth094\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1093\/jurban\/jth094<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-7\">Konrath, S., Fuhrel-Forbes, A., Lou, A., & Brown, S. (2012). Motives for volunteering are associated with mortality risk in older adults. Health Psychology, 31(1), 87\u201396. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0025226\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1037\/a0025226<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-8\">Morrow-Howell, N., Hinterlong, J., Rozario, P. A., & Tang, F. (2003). Effects of volunteering on the well-being of older adults. Journals of Gerontology: Series B, 58(3), S137\u2013S145. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/geronb\/58.3.S137\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1093\/geronb\/58.3.S137<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-9\">Clary, E. G., Snyder, M., Ridge, R. D., Copeland, J., Stukas, A. A., Haugen, J., & Miene, P. (1998). Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 74(6), 1516\u20131530. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/0022-3514.74.6.1516\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1037\/0022-3514.74.6.1516<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-10\">Wilson, J. (2000). Volunteering. Annual Review of Sociology, 26, 215\u2013240. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1146\/annurev.soc.26.1.215\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1146\/annurev.soc.26.1.215<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-11\">Musick, M. A., & Wilson, J. (2008). Volunteers: A Social Profile. Bloomington: Indiana University Press.<\/li>\n<li id=\"zrodlo-12\">Lu, S. (2025). Rewarding volunteering & enhancing psychological meaningfulness in volunteer roles boost late-life well-being. Innovation in Aging (abstrakt konferencyjny). DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/geroni\/igaf122.3496\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1093\/geroni\/igaf122.3496<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-13\">Harvey, A. (2025). Volunteering and well-being in older adulthood: Contextual and psychological influences. Praca doktorska, Flinders University, College of Education, Psychology and Social Work. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/theses.flinders.edu.au\/view\/e800b8c1-ddca-4af2-b836-b171be554c75\/1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/theses.flinders.edu.au\/view\/e800b8c1-ddca-4af2-b836-b171be554c75\/1<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-14\">Domaradzka, A., Roszczy\u0144ska-Kurasi\u0144ska, M., & \u017bbikowska, A. (2026). Wolontariat i aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna w Polsce 2020\u20132024. Synteza bada\u0144. Warszawa: Narodowy Instytut Wolno\u015bci \u2013 Centrum Rozwoju Spo\u0142ecze\u0144stwa Obywatelskiego (NIW-CRSO). ISBN 978-83-972960-8-4. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/niw.gov.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Wolontariat-i-aktywnosc-spoleczna-w-Polsce-2020-2024.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/niw.gov.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Wolontariat-i-aktywnosc-spoleczna-w-Polsce-2020-2024.pdf<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-15\">Charycka, B., Bednarek, J., & Gumkowska, M. (2023). Ufamy, ale\u2026 Polki i Polacy o organizacjach pozarz\u0105dowych. Raport z bada\u0144. Warszawa: Stowarzyszenie Klon\/Jawor.<\/li>\n<li id=\"zrodlo-16\">OECD (2024). Unleashing the potential of volunteering for local development. Paris: OECD Publishing (cyt. za: [14]).<\/li>\n<li id=\"zrodlo-17\">D\u0105browski, A., Ja\u015bkiewicz, P., & St\u0119pnik, K. (2024). Badanie kondycji wolontariatu w ma\u0142opolskich organizacjach pozarz\u0105dowych. Krak\u00f3w (cyt. za: [14]).<\/li>\n<li id=\"zrodlo-18\">Buczy\u0144ska, A., Buczy\u0144ski, P., D\u0119bski, M., & Kisiel, B. (2009). Potencja\u0142 wolontarystyczny w Tr\u00f3jmie\u015bcie. Gda\u0144sk: Regionalne Centrum Wolontariatu w Gda\u0144sku (cyt. za: [14]).<\/li>\n<\/ol>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\nKRS: 0001156897<\/p>\n <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n <\/div>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\nJe\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania na rzecz os\u00f3b w trudnej sytuacji \u017cyciowej, zwierz\u0105t, \u015brodowiska i edukacji.<\/p>\nKRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\nCel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\nArtyku\u0142 ma charakter edukacyjny i nie zast\u0119puje porady lekarza ani psychologa. W razie problem\u00f3w ze zdrowiem fizycznym lub psychicznym skonsultuj si\u0119 ze specjalist\u0105.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/p>\n<\/body> \n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci Dobrowolna i nieodp\u0142atna praca na rzecz innych od dawna interesuje nie tylko socjolog\u00f3w i organizacje pozarz\u0105dowe, ale tak\u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[3,4,5],"tags":[54,51,47,32,37,30],"class_list":["post-991","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filar-i-wsparcie-dla-osob-w-trudnej-sytuacji-zyciowej","category-filar-ii-ochrona-srodowiska-oraz-pomoc-zwierzetom","category-filar-iii-rozwoj-edukacji-przedsiebiorczosci-i-coachingu","tag-edukacja","tag-ekologia","tag-filar-1","tag-filar-2","tag-filar-3","tag-pomoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/991","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=991"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/991\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":994,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/991\/revisions\/994"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=991"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=991"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=991"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

{"id":991,"date":"2026-10-25T09:28:00","date_gmt":"2026-10-25T09:28:00","guid":{"rendered":"https:\/\/lsja.pl\/?p=991"},"modified":"2026-10-09T05:29:15","modified_gmt":"2026-10-09T05:29:15","slug":"wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan-co-mowia-badania-o-korzysciach-dla-wolontariuszy-i-spolecznosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan-co-mowia-badania-o-korzysciach-dla-wolontariuszy-i-spolecznosci\/","title":{"rendered":"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci"},"content":{"rendered":"

\n
\n
\n
\n
\n Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach | LSJA<\/title> \n <meta name=\"description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie psychiczne, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia oraz skali wolontariatu w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta name=\"keywords\" content=\"wolontariat, zdrowie wolontariuszy, dobrostan psychiczny, \u015bmiertelno\u015b\u0107, Experience Corps, seniorzy, aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna, wolontariat w Polsce, zdrowie publiczne, organizacje pozarz\u0105dowe, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\">\n <link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\">\n <meta property=\"og:title\" content=\"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\"> \n <meta property=\"og:description\" content=\"Co m\u00f3wi\u0105 badania o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia? Przegl\u0105d dowod\u00f3w i dane o wolontariacie w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta property=\"og:type\" content=\"article\"> \n <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"> \n <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/wolontariat-zdrowie-dobrostan.jpg\"> \n <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\"> \n <meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta property=\"article:author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta property=\"article:section\" content=\"Wsparcie dla os\u00f3b w trudnej sytuacji \u017cyciowej\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"wolontariat\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"zdrowie publiczne\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"dobrostan\"> \n <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"> \n <meta name=\"twitter:title\" content=\"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\"> \n <meta name=\"twitter:description\" content=\"Wolontariat a zdrowie, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia: przegl\u0105d bada\u0144 i dane o wolontariacie w Polsce.\"> \n <meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/wolontariat-zdrowie-dobrostan.jpg\"> \n <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"> \n <meta name=\"language\" content=\"Polish\"> \n <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\"><\/p>\n  \n <meta name=\"citation_title\" content=\"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\"> \n <meta name=\"citation_author\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"citation_author_institution\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_publication_date\" content=\"2026\/10\/09\"> \n <meta name=\"citation_online_date\" content=\"2026\/10\/09\"> \n <meta name=\"citation_publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"citation_keywords\" content=\"wolontariat; zdrowie wolontariuszy; dobrostan psychiczny; \u015bmiertelno\u015b\u0107; Experience Corps; seniorzy; aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna; wolontariat w Polsce; zdrowie publiczne; organizacje pozarz\u0105dowe; Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_abstract_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"> \n <meta name=\"citation_fulltext_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers; citation_author=Jenkinson; citation_publication_date=2013; citation_journal_title=BMC Public Health; citation_doi=10.1186\/1471-2458-13-773\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=The benefits associated with volunteering among seniors: A critical review and recommendations for future research; citation_author=Anderson; citation_publication_date=2014; citation_journal_title=Psychological Bulletin; citation_doi=10.1037\/a0037610\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Volunteering by older adults and risk of mortality: A meta-analysis; citation_author=Okun; citation_publication_date=2013; citation_journal_title=Psychology and Aging; citation_doi=10.1037\/a0031519\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Experience Corps: A dual trial to promote the health of older adults and children's academic success; citation_author=Fried; citation_publication_date=2013; citation_journal_title=Contemporary Clinical Trials; citation_doi=10.1016\/j.cct.2013.05.003\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Impact of the Baltimore Experience Corps Trial on cortical and hippocampal volumes; citation_author=Carlson; citation_publication_date=2015; citation_journal_title=Alzheimer's & Dementia; citation_doi=10.1016\/j.jalz.2014.12.005\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=A social model for health promotion for an aging population: Initial evidence on the Experience Corps model; citation_author=Fried; citation_publication_date=2004; citation_journal_title=Journal of Urban Health; citation_doi=10.1093\/jurban\/jth094\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Motives for volunteering are associated with mortality risk in older adults; citation_author=Konrath; citation_publication_date=2012; citation_journal_title=Health Psychology; citation_doi=10.1037\/a0025226\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Effects of volunteering on the well-being of older adults; citation_author=Morrow-Howell; citation_publication_date=2003; citation_journal_title=Journals of Gerontology Series B; citation_doi=10.1093\/geronb\/58.3.S137\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach; citation_author=Clary; citation_publication_date=1998; citation_journal_title=Journal of Personality and Social Psychology; citation_doi=10.1037\/0022-3514.74.6.1516\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Volunteering; citation_author=Wilson; citation_publication_date=2000; citation_journal_title=Annual Review of Sociology; citation_doi=10.1146\/annurev.soc.26.1.215\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Volunteers: A Social Profile; citation_author=Musick; citation_publication_date=2008; citation_journal_title=Indiana University Press\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Rewarding volunteering & enhancing psychological meaningfulness in volunteer roles boost late-life well-being; citation_author=Lu; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=Innovation in Aging; citation_doi=10.1093\/geroni\/igaf122.3496\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Volunteering and well-being in older adulthood: Contextual and psychological influences; citation_author=Harvey; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=Flinders University\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Wolontariat i aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna w Polsce 2020\u20132024. Synteza bada\u0144; citation_author=Domaradzka; citation_publication_date=2026; citation_journal_title=NIW-CRSO\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Ufamy, ale\u2026 Polki i Polacy o organizacjach pozarz\u0105dowych. Raport z bada\u0144; citation_author=Charycka; citation_publication_date=2023; citation_journal_title=Stowarzyszenie Klon\/Jawor\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Unleashing the potential of volunteering for local development; citation_author=OECD; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=OECD Publishing\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Badanie kondycji wolontariatu w ma\u0142opolskich organizacjach pozarz\u0105dowych; citation_author=D\u0105browski; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=Raport z bada\u0144\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Potencja\u0142 wolontarystyczny w Tr\u00f3jmie\u015bcie; citation_author=Buczy\u0144ska; citation_publication_date=2009; citation_journal_title=Raport z bada\u0144\"><\/p>\n  \n <meta name=\"DC.title\" content=\"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\"> \n <meta name=\"DC.creator\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"DC.publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.date\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta name=\"DC.language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"DC.type\" content=\"Text\"> \n <meta name=\"DC.subject\" content=\"wolontariat, zdrowie wolontariuszy, dobrostan psychiczny, \u015bmiertelno\u015b\u0107, Experience Corps, seniorzy, aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna, wolontariat w Polsce, zdrowie publiczne, organizacje pozarz\u0105dowe, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie psychiczne, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia oraz skali wolontariatu w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n{\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"headline\": \"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\",\n \"name\": \"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\",\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie psychiczne, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia oraz skali wolontariatu w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\",\n \"inLanguage\": \"pl-PL\",\n \"mainEntityOfPage\": {\n \"@type\": \"WebPage\",\n \"@id\": \"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"\n },\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n \"affiliation\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n }\n },\n \"datePublished\": \"2026-10-09\",\n \"dateModified\": \"2026-10-09\",\n \"isAccessibleForFree\": true,\n \"keywords\": [\n \"wolontariat\",\n \"zdrowie wolontariuszy\",\n \"dobrostan psychiczny\",\n \"\u015bmiertelno\u015b\u0107\",\n \"Experience Corps\",\n \"seniorzy\",\n \"aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna\",\n \"wolontariat w Polsce\",\n \"zdrowie publiczne\",\n \"organizacje pozarz\u0105dowe\",\n \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"\n ],\n \"articleSection\": \"Przegl\u0105d literatury\",\n \"wordCount\": 3654,\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/wolontariat-zdrowie-dobrostan.jpg\",\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n \"logo\": {\n \"@type\": \"ImageObject\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n }\n },\n \"about\": [\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Wolontariat\"\n },\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Zdrowie publiczne\"\n },\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Dobrostan psychiczny\"\n }\n ],\n \"citation\": [\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers\",\n \"datePublished\": \"2013\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1186\/1471-2458-13-773\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"The benefits associated with volunteering among seniors: A critical review and recommendations for future research\",\n \"datePublished\": \"2014\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0037610\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Volunteering by older adults and risk of mortality: A meta-analysis\",\n \"datePublished\": \"2013\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0031519\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Experience Corps: A dual trial to promote the health of older adults and children's academic success\",\n \"datePublished\": \"2013\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.cct.2013.05.003\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Impact of the Baltimore Experience Corps Trial on cortical and hippocampal volumes\",\n \"datePublished\": \"2015\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jalz.2014.12.005\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"A social model for health promotion for an aging population: Initial evidence on the Experience Corps model\",\n \"datePublished\": \"2004\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1093\/jurban\/jth094\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Motives for volunteering are associated with mortality risk in older adults\",\n \"datePublished\": \"2012\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0025226\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Effects of volunteering on the well-being of older adults\",\n \"datePublished\": \"2003\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1093\/geronb\/58.3.S137\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach\",\n \"datePublished\": \"1998\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1037\/0022-3514.74.6.1516\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Volunteering\",\n \"datePublished\": \"2000\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1146\/annurev.soc.26.1.215\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Volunteers: A Social Profile\",\n \"datePublished\": \"2008\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Rewarding volunteering & enhancing psychological meaningfulness in volunteer roles boost late-life well-being\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1093\/geroni\/igaf122.3496\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Volunteering and well-being in older adulthood: Contextual and psychological influences\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"url\": \"https:\/\/theses.flinders.edu.au\/view\/e800b8c1-ddca-4af2-b836-b171be554c75\/1\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Wolontariat i aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna w Polsce 2020\u20132024. Synteza bada\u0144\",\n \"datePublished\": \"2026\",\n \"url\": \"https:\/\/niw.gov.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Wolontariat-i-aktywnosc-spoleczna-w-Polsce-2020-2024.pdf\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Ufamy, ale\u2026 Polki i Polacy o organizacjach pozarz\u0105dowych. Raport z bada\u0144\",\n \"datePublished\": \"2023\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Unleashing the potential of volunteering for local development\",\n \"datePublished\": \"2024\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Badanie kondycji wolontariatu w ma\u0142opolskich organizacjach pozarz\u0105dowych\",\n \"datePublished\": \"2024\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Potencja\u0142 wolontarystyczny w Tr\u00f3jmie\u015bcie\",\n \"datePublished\": \"2009\"\n }\n ]\n}\n <\/script><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n{\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"Article\",\n \"headline\": \"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci\",\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/wolontariat-zdrowie-dobrostan.jpg\",\n \"datePublished\": \"2026-10-09\",\n \"dateModified\": \"2026-10-09\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n },\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n },\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie wolontariatu na zdrowie psychiczne, dobrostan i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia oraz skali wolontariatu w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\",\n \"inLanguage\": \"pl-PL\",\n \"mainEntityOfPage\": \"https:\/\/lsja.pl\/wolontariat-a-zdrowie-i-dobrostan\/\"\n}\n <\/script> \n<\/head> \n<body><\/p>\n<\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\nFundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\nAutor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci<\/h2>\nDobrowolna i nieodp\u0142atna praca na rzecz innych od dawna interesuje nie tylko socjolog\u00f3w i organizacje pozarz\u0105dowe, ale tak\u017ce badaczy zdrowia publicznego. W literaturze coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 pytanie, czy wolontariat \u2013 poza oczywist\u0105 warto\u015bci\u0105 dla os\u00f3b i spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rym s\u0142u\u017cy \u2013 mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c czynnikiem sprzyjaj\u0105cym zdrowiu samych wolontariuszy [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>. Odpowied\u017a ma znaczenie praktyczne. Je\u017celi zwi\u0105zek jest realny i przyczynowy, wolontariat m\u00f3g\u0142by uzupe\u0142nia\u0107 klasyczne dzia\u0142ania profilaktyczne, zw\u0142aszcza w starzej\u0105cych si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwach. Je\u017celi natomiast wynika g\u0142\u00f3wnie z tego, \u017ce do wolontariatu cz\u0119\u015bciej trafiaj\u0105 osoby zdrowsze, lepiej wykszta\u0142cone i zamo\u017cniejsze, jego rola prozdrowotna by\u0142aby znacznie skromniejsza.<\/p>\nTemat zyska\u0142 dodatkow\u0105 aktualno\u015b\u0107 w 2026 roku, kt\u00f3ry Zgromadzenie Og\u00f3lne Narod\u00f3w Zjednoczonych og\u0142osi\u0142o Mi\u0119dzynarodowym Rokiem Wolontariatu na rzecz Zr\u00f3wnowa\u017conego Rozwoju; koordynatorem obchod\u00f3w w Polsce jest Narodowy Instytut Wolno\u015bci \u2013 Centrum Rozwoju Spo\u0142ecze\u0144stwa Obywatelskiego (NIW-CRSO) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Niniejszy artyku\u0142 jest przegl\u0105dem narracyjnym. Priorytet nadano przegl\u0105dom systematycznym, metaanalizom i badaniom z randomizacj\u0105, a wyniki bada\u0144 obserwacyjnych opatrzono zastrze\u017ceniami dotycz\u0105cymi mo\u017cliwych czynnik\u00f3w zak\u0142\u00f3caj\u0105cych. Uzupe\u0142niono je najnowszymi danymi o skali i uwarunkowaniach wolontariatu w Polsce.<\/p>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Najwa\u017cniejsze ustalenia<\/h3>\n<ul style=\"margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.8; color: #2b6cb0;\">\n<li>W metaanalizie pi\u0119ciu bada\u0144 kohortowych wolontariusze mieli ni\u017csze ryzyko zgonu (RR = 0,78; 95% CI: 0,66\u20130,90) [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>; w metaanalizie dotycz\u0105cej os\u00f3b starszych redukcja ryzyka po uwzgl\u0119dnieniu zmiennych zak\u0142\u00f3caj\u0105cych wynios\u0142a 24% [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Najsp\u00f3jniej opisywane s\u0105 korzy\u015bci dla zdrowia psychicznego (depresja, satysfakcja z \u017cycia, dobrostan); zwi\u0105zek ze zdrowiem fizycznym jest s\u0142abiej udokumentowany [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Przyczynowo\u015b\u0107 nie jest ostatecznie wykazana. Dowod\u00f3w eksperymentalnych jest niewiele, a najwa\u017cniejsze pochodz\u0105 z bada\u0144 programu Experience Corps [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Formalny wolontariat w Polsce nale\u017cy do najni\u017cszych w krajach OECD (5,64%), a dominuje pomoc nieformalna [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Korzy\u015bci zale\u017c\u0105 od jako\u015bci do\u015bwiadczenia: dopasowania roli, poczucia sensu i wsparcia; z\u0142e do\u015bwiadczenia s\u0105 jedn\u0105 z przyczyn rezygnacji [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Czym jest wolontariat i dlaczego trudno go zmierzy\u0107<\/h2>\nW badaniach naukowych i w statystyce publicznej wolontariat nie jest definiowany jednolicie. G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny (GUS) przyjmuje definicj\u0119 szerok\u0105, obejmuj\u0105c\u0105 zar\u00f3wno prac\u0119 wykonywan\u0105 w ramach organizacji i instytucji (wolontariat organizacyjny, formalny), jak i pomoc udzielan\u0105 bezpo\u015brednio innym osobom poza strukturami organizacyjnymi, na przyk\u0142ad s\u0105siadom, znajomym lub nieznajomym (wolontariat indywidualny, nieformalny) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Centrum Badania Opinii Spo\u0142ecznej (CBOS) koncentruje si\u0119 na aktywno\u015bci w organizacjach obywatelskich oraz nieodp\u0142atnej pracy na rzecz spo\u0142eczno\u015bci lokalnej i os\u00f3b potrzebuj\u0105cych, a Stowarzyszenie Klon\/Jawor bada wolontariat z perspektywy organizacji trzeciego sektora [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nR\u00f3\u017cnice te maj\u0105 znaczenie merytoryczne. Autorki raportu NIW-CRSO zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b wykonuj\u0105cych nieodp\u0142atn\u0105 prac\u0119 spo\u0142eczn\u0105 nie uto\u017csamia si\u0119 z poj\u0119ciem \u201ewolontariusz\u201d, co obni\u017ca deklaracje w badaniach opartych na tym s\u0142owie [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Dla oceny skutk\u00f3w zdrowotnych istotne jest tak\u017ce to, \u017ce przegl\u0105dy systematyczne i metaanalizy dotycz\u0105 przede wszystkim wolontariatu formalnego, czyli organizowanego przez instytucje [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>. Wolontariat jest przy tym zjawiskiem wielowymiarowym, kszta\u0142towanym zar\u00f3wno przez cechy jednostki, jak i przez kontekst spo\u0142eczny [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>, <a href=\"#zrodlo-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">11<\/a>]<\/sup>, wi\u0119c wnioski z jednej grupy badanych nie zawsze daj\u0105 si\u0119 przenie\u015b\u0107 na inn\u0105.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Skala wolontariatu w Polsce<\/h2>\nWska\u017aniki wolontariatu w Polsce r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 wielokrotnie w zale\u017cno\u015bci od \u017ar\u00f3d\u0142a i przyj\u0119tej definicji (tabela 1). Wed\u0142ug GUS w pierwszym kwartale 2022 roku \u015brednio 28,4% mieszka\u0144c\u00f3w w wieku 15\u201389 lat zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 cho\u0107 raz w wolontariat w ci\u0105gu czterech tygodni poprzedzaj\u0105cych badanie, przy czym wolontariat indywidualny (26,5%) by\u0142 pi\u0119ciokrotnie cz\u0119stszy ni\u017c organizacyjny (5%) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Wynik ten nale\u017cy interpretowa\u0107 ostro\u017cnie, poniewa\u017c okres badania obejmowa\u0142 pocz\u0105tek wojny w Ukrainie i zwi\u0105zan\u0105 z nim masow\u0105 mobilizacj\u0119 [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Wed\u0142ug CBOS w 2023 roku 8% doros\u0142ych zadeklarowa\u0142o prac\u0119 jako wolontariusz, natomiast do szerszej grupy \u201espo\u0142ecznik\u00f3w\u201d zaliczono 44% [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Wska\u017anik<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">\u0179r\u00f3d\u0142o i okres<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Wynik<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Wolontariat og\u00f3\u0142em (ostatnie 4 tygodnie, wiek 15\u201389 lat)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">GUS, I kwarta\u0142 2022<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">28,4%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Wolontariat indywidualny \/ organizacyjny<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">GUS, I kwarta\u0142 2022<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">26,5% \/ 5%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Deklaracja pracy jako wolontariusz (ostatnie 12 miesi\u0119cy)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">CBOS, 2023<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">8%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u201eSpo\u0142ecznicy\u201d (praca na rzecz spo\u0142eczno\u015bci lub w organizacjach, 12 miesi\u0119cy)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">CBOS, 2023<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">44%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Wolontariat nieformalny<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">EU-SILC, 2022<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">22,1% (\u015brednia UE: 14,3%)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Wolontariat organizacyjny<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">EU-SILC \/ Eurostat, 2022<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">7,4% (\u015brednia UE: 12,3%)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Wolontariat formalny (ostatni miesi\u0105c, wiek 15+)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">OECD, 2022\u20132023<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">5,64% (\u015brednia OECD: ok. 22%)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Wolontariat os\u00f3b w wieku 50+<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">SHARE, 2020<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">3,4% (\u015brednia kraj\u00f3w badania: 15,5%)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 1. Wska\u017aniki wolontariatu w Polsce wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142. Zestawienie na podstawie [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>; wyniki nie s\u0105 wprost por\u00f3wnywalne ze wzgl\u0119du na odmienne definicje i okresy odniesienia.<\/p>\nObraz wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z tych danych jest sp\u00f3jny: Polska wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 relatywnie wysokim poziomem pomocy nieformalnej (\u00f3sme miejsce w Unii Europejskiej), a jednocze\u015bnie jednym z najni\u017cszych poziom\u00f3w wolontariatu formalnego w\u015br\u00f3d kraj\u00f3w OECD [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. W raporcie NIW-CRSO wskazano, \u017ce ambiwalentne postrzeganie \u201epracy spo\u0142ecznej\u201d, narzucanej w okresie PRL, mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na rozumienie wolontariatu, a do g\u0142\u00f3wnych barier nale\u017c\u0105 brak czasu, obawa przed konieczno\u015bci\u0105 regularnego zaanga\u017cowania oraz brak zainteresowania, kt\u00f3re w Polsce zadeklarowa\u0142o 27% badanych, co jest jednym z najwy\u017cszych odsetk\u00f3w w UE [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Zaufanie do organizacji pozarz\u0105dowych wzros\u0142o do 63% w 2023 roku, przy czym jest wyra\u017anie wy\u017csze w\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re mia\u0142y z nimi osobisty kontakt (75%), ni\u017c w\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych (52%) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">15<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nW kontek\u015bcie zdrowotnym szczeg\u00f3lnie istotne jest to, \u017ce wolontariat os\u00f3b starszych, czyli grupy, dla kt\u00f3rej zgromadzono najwi\u0119cej dowod\u00f3w, jest w Polsce wyj\u0105tkowo rzadki: wed\u0142ug badania SHARE z 2020 roku wolontariuszami by\u0142o zaledwie 3,4% Polak\u00f3w w wieku 50+, wobec \u015brednio 15,5% w badanych krajach europejskich [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wolontariat a zdrowie psychiczne i dobrostan<\/h2>\nNajlepiej udokumentowan\u0105 korzy\u015bci\u0105 jest zwi\u0105zek wolontariatu z lepszym stanem psychicznym. Przegl\u0105d systematyczny z metaanaliz\u0105 Jenkinson i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, obejmuj\u0105cy badania eksperymentalne i kohortowe w doros\u0142ej populacji og\u00f3lnej, wykaza\u0142, \u017ce badania kohortowe wskazuj\u0105 na korzystny zwi\u0105zek wolontariatu z depresj\u0105, satysfakcj\u0105 z \u017cycia i dobrostanem, ale nie ze zdrowiem fizycznym [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>. Autorzy zaznaczyli jednocze\u015bnie, \u017ce nie znaleziono sp\u00f3jnych dowod\u00f3w na wp\u0142yw rodzaju czy intensywno\u015bci wolontariatu, a mechanizmy przyczynowe pozostaj\u0105 niejasne [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nDo podobnych wniosk\u00f3w prowadzi krytyczny przegl\u0105d Anderson i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, po\u015bwi\u0119cony osobom starszym. Spo\u015br\u00f3d 113 zidentyfikowanych prac w\u0142\u0105czono 73; dane z bada\u0144 opisowych, przekrojowych i prospektywnych bada\u0144 kohortowych oraz z jednego badania z randomizacj\u0105 najcz\u0119\u015bciej wskazywa\u0142y na zwi\u0105zek wolontariatu z mniejszym nasileniem objaw\u00f3w depresji, lepsz\u0105 samoocen\u0105 zdrowia, mniejsz\u0105 liczb\u0105 ogranicze\u0144 funkcjonalnych i ni\u017csz\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105 [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>. Wcze\u015bniejsze badania pod\u0142u\u017cne, m.in. Morrow-Howell i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c wskazywa\u0142y na korzystne zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy wolontariatem a dobrostanem os\u00f3b starszych [<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wolontariat a prze\u017cycie i zdrowie fizyczne<\/h2>\nMetaanaliza pi\u0119ciu bada\u0144 kohortowych wykaza\u0142a, \u017ce wolontariusze mieli ni\u017csze ryzyko zgonu (RR = 0,78; 95% CI: 0,66\u20130,90) [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>. Okun i wsp\u00f3\u0142pracownicy, analizuj\u0105c badania nad osobami w wieku co najmniej 55 lat, uzyskali jeszcze wi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119: ryzyko zgonu by\u0142o ni\u017csze o 47% (95% CI: 38\u201355%) w analizach niekorygowanych oraz o 24% (95% CI: 16\u201331%) po uwzgl\u0119dnieniu zmiennych zak\u0142\u00f3caj\u0105cych, takich jak stan zdrowia [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tymi dwiema warto\u015bciami jest pouczaj\u0105ca: efekt zmniejszy\u0142 si\u0119 niemal o po\u0142ow\u0119 po kontroli innych czynnik\u00f3w, co wskazuje, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 surowego zwi\u0105zku mo\u017ce wynika\u0107 z cech odr\u00f3\u017cniaj\u0105cych wolontariuszy od os\u00f3b niezaanga\u017cowanych, a nie z samego wolontariatu.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">\u0179r\u00f3d\u0142o<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Rodzaj dowodu<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">G\u0142\u00f3wny wynik<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Ograniczenia<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Jenkinson i in. (2013) [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d systematyczny z metaanaliz\u0105; pi\u0119\u0107 bada\u0144 kohortowych w analizie \u015bmiertelno\u015bci<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Ryzyko zgonu ni\u017csze u wolontariuszy (RR = 0,78; 95% CI: 0,66\u20130,90); korzystny zwi\u0105zek z depresj\u0105, satysfakcj\u0105 z \u017cycia i dobrostanem; brak zwi\u0105zku ze zdrowiem fizycznym<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Dane obserwacyjne; niejasne mechanizmy; brak sp\u00f3jnych dowod\u00f3w co do wp\u0142ywu rodzaju i intensywno\u015bci wolontariatu<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Okun i in. (2013) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Metaanaliza; osoby w wieku co najmniej 55 lat<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Spadek ryzyka zgonu o 47% (surowy) i o 24% (po uwzgl\u0119dnieniu zmiennych zak\u0142\u00f3caj\u0105cych)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Znaczna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy wynikiem surowym a skorygowanym; badania obserwacyjne<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Anderson i in. (2014) [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d krytyczny; 73 prace, w tym jedno badanie z randomizacj\u0105<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Mniej objaw\u00f3w depresji, lepsza samoocena zdrowia, mniej ogranicze\u0144 funkcjonalnych, ni\u017csza \u015bmiertelno\u015b\u0107<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Potrzeba bardziej obiektywnych miar i bada\u0144 prospektywnych<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Carlson i in. (2015) [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Badanie z randomizacj\u0105 (n = 111), 2 lata<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Wzrost obj\u0119to\u015bci kory m\u00f3zgowej i hipokampa o 0,7\u20131,6% u m\u0119\u017cczyzn w programie; w grupie kontrolnej spadek zwi\u0105zany z wiekiem<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Ma\u0142a pr\u00f3ba; istotno\u015b\u0107 tylko u m\u0119\u017cczyzn; pomiar biomarker\u00f3w, nie rozpozna\u0144 klinicznych<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 2. Zestawienie g\u0142\u00f3wnych dowod\u00f3w dotycz\u0105cych zdrowotnych korelat\u00f3w wolontariatu. Oprac. na podstawie [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Badania z randomizacj\u0105: program Experience Corps<\/h2>\nNajmocniejsze dowody przyczynowe pochodz\u0105 z ocen programu Experience Corps. Program umieszcza osoby w wieku 60+ w znacz\u0105cych rolach w publicznych szko\u0142ach podstawowych, \u0142\u0105cz\u0105c wsparcie uczni\u00f3w z elementami promocji zdrowia senior\u00f3w [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>, <a href=\"#zrodlo-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">6<\/a>]<\/sup>. Badanie Baltimore Experience Corps Trial mia\u0142o dwa r\u00f3wnoleg\u0142e cele: ocen\u0119 wp\u0142ywu programu na osi\u0105gni\u0119cia i zachowanie dzieci oraz na zdrowie wolontariuszy, przy czym g\u0142\u00f3wnym wynikiem po stronie os\u00f3b starszych by\u0142o ograniczenie niesprawno\u015bci w zakresie mobilno\u015bci i z\u0142o\u017conych czynno\u015bci dnia codziennego [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>. Osoby 60+ losowano do programu lub do grupy kontrolnej z typowymi, mniej intensywnymi mo\u017cliwo\u015bciami wolontariatu [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nW badaniu pomocniczym po\u015bwi\u0119conym zdrowiu m\u00f3zgu zrandomizowano 111 os\u00f3b (58 w grupie interwencyjnej, 53 w kontrolnej). Po dw\u00f3ch latach u m\u0119\u017cczyzn uczestnicz\u0105cych w programie odnotowano wzrost obj\u0119to\u015bci kory m\u00f3zgowej i hipokampa o 0,7\u20131,6%, podczas gdy w grupie kontrolnej obserwowano spadek zwi\u0105zany z wiekiem; wyniki by\u0142y istotne statystycznie tylko u m\u0119\u017cczyzn [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>. Autorzy interpretuj\u0105 to jako wskaz\u00f3wk\u0119, \u017ce celowa aktywno\u015b\u0107 osadzona w spo\u0142ecznym programie promocji zdrowia mo\u017ce zatrzyma\u0107, a u m\u0119\u017cczyzn odwr\u00f3ci\u0107 zmiany w obszarach m\u00f3zgu wra\u017cliwych na demencj\u0119 [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nWynik ten nale\u017cy jednak czyta\u0107 z umiarkowanym optymizmem. Pr\u00f3ba by\u0142a niewielka, efekt dotyczy\u0142 biomarker\u00f3w, a nie rozpozna\u0144 klinicznych, a r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy p\u0142ciami nie wyja\u015bniono. Badaczka kieruj\u0105ca zespo\u0142em zaznacza\u0142a te\u017c, \u017ce nie jest jasne, kt\u00f3re elementy programu odpowiadaj\u0105 za popraw\u0119 [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>. Experience Corps jest ponadto programem ustrukturyzowanym i intensywnym, wi\u0119c jego efekty nie musz\u0105 dotyczy\u0107 okazjonalnej pomocy lub jednorazowych akcji.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Efekt zdrowego wolontariusza i inne ograniczenia<\/h2>\nG\u0142\u00f3wn\u0105 trudno\u015bci\u0105 w interpretacji bada\u0144 obserwacyjnych jest selekcja: do wolontariatu cz\u0119\u015bciej trafiaj\u0105 osoby, kt\u00f3re maj\u0105 wi\u0119cej zasob\u00f3w zdrowotnych, edukacyjnych i materialnych. Dane polskie pokazuj\u0105, \u017ce poziom zaanga\u017cowania w wolontariat, zw\u0142aszcza formalny, ro\u015bnie wraz z wykszta\u0142ceniem i dochodem gospodarstwa domowego [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Organizacje maj\u0105 przy tym tendencj\u0119 do kierowania zaprosze\u0144 do os\u00f3b o wysokim \u201epotencjale partycypacyjnym\u201d, czyli ju\u017c aktywnych i dobrze osadzonych w sieciach spo\u0142ecznych (tzw. strukturalny b\u0142\u0105d selekcji) [<a href=\"#zrodlo-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">11<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Badacze warszawskiego badania wolontariatu sami zauwa\u017cyli, \u017ce nie wiadomo, czy wolontariat wzmacnia poczucie sprawczo\u015bci, czy raczej przyci\u0105ga osoby, kt\u00f3re ju\u017c je maj\u0105 [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nDodatkowej ostro\u017cno\u015bci wymagaj\u0105 wyniki dotycz\u0105ce motywacji. W badaniu Konrath i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w osoby anga\u017cuj\u0105ce si\u0119 z motyw\u00f3w zorientowanych na innych mia\u0142y ni\u017csze ryzyko zgonu, natomiast osoby motywowane g\u0142\u00f3wnie w\u0142asnymi korzy\u015bciami mia\u0142y ryzyko zbli\u017cone do os\u00f3b nieb\u0119d\u0105cych wolontariuszami [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup>. Wynik ten wskazuje, \u017ce sam fakt wolontariatu mo\u017ce nie wystarcza\u0107, ale nie rozstrzyga, czy r\u00f3\u017cnic\u0119 powoduje motywacja, czy cechy osobowe i spo\u0142eczne, kt\u00f3re id\u0105 z ni\u0105 w parze. Jenkinson i wsp\u00f3\u0142pracownicy postuluj\u0105 dlatego, by w przysz\u0142o\u015bci cz\u0119\u015bciej stosowa\u0107 pragmatyczne badania z randomizacj\u0105 i wyra\u017anie wi\u0105za\u0107 projekt interwencji z konkretnymi efektami zdrowotnymi [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Korelacja nie oznacza przyczynowo\u015bci<\/h3>\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 dowod\u00f3w o korzy\u015bciach zdrowotnych wolontariatu pochodzi z bada\u0144 obserwacyjnych. Pokazuj\u0105 one, \u017ce wolontariusze s\u0105 przeci\u0119tnie zdrowsi i \u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej, ale nie przes\u0105dzaj\u0105, \u017ce to wolontariat jest przyczyn\u0105. Wiarygodne wnioski o skutkach dla konkretnej osoby wymagaj\u0105 bada\u0144 z randomizacj\u0105, a tych jest wci\u0105\u017c niewiele.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Mo\u017cliwe mechanizmy<\/h2>\nW literaturze proponuje si\u0119 kilka wyja\u015bnie\u0144, z kt\u00f3rych \u017cadne nie zosta\u0142o jeszcze w pe\u0142ni potwierdzone. Model zaproponowany przez Anderson i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w zak\u0142ada, \u017ce wolontariat zwi\u0119ksza aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, fizyczn\u0105 i poznawcz\u0105 (w stopniu zale\u017cnym od charakteru wykonywanej roli), co poprzez mechanizmy biologiczne i psychologiczne prowadzi do poprawy funkcjonowania; autorzy przypuszczaj\u0105, \u017ce mog\u0142oby to wi\u0105za\u0107 si\u0119 tak\u017ce z mniejszym ryzykiem demencji, lecz jest to hipoteza wymagaj\u0105ca sprawdzenia [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nNowsze prace koncentruj\u0105 si\u0119 na jako\u015bci do\u015bwiadczenia wolontariusza. W badaniu przekrojowym 457 wolontariuszy w wieku 55+ z Hongkongu lepszy dobrostan subiektywny wi\u0105za\u0142 si\u0119 z r\u00f3wnowag\u0105 mi\u0119dzy wysi\u0142kiem a nagrod\u0105 w roli wolontariackiej, poczuciem przynale\u017cno\u015bci, poczuciem w\u0142asnej skuteczno\u015bci oraz zaanga\u017cowaniem w wolontariat polegaj\u0105cy na towarzyszeniu innym [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>]<\/sup>. W pracy doktorskiej z 2025 roku wskazano, \u017ce kluczow\u0105 rol\u0119 mog\u0105 odgrywa\u0107 autonomia i poczucie kompetencji, \u017ce negatywne postrzeganie starzenia si\u0119 mo\u017ce utrudnia\u0107 anga\u017cowanie si\u0119, a pilota\u017cowy program mi\u0119dzypokoleniowy okaza\u0142 si\u0119 wykonalny i dla uczestnik\u00f3w wa\u017cny [<a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>. S\u0105 to jednak wyniki przekrojowe lub pilota\u017cowe, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 raczej formu\u0142owaniu hipotez ni\u017c dowodzeniu przyczynowo\u015bci.<\/p>\nSp\u00f3jne z tym s\u0105 klasyczne uj\u0119cia psychologiczne. Podej\u015bcie funkcjonalne zak\u0142ada, \u017ce ludzie anga\u017cuj\u0105 si\u0119, gdy wolontariat zaspokaja ich potrzeby psychologiczne, a trwa\u0142o\u015b\u0107 zaanga\u017cowania zale\u017cy od dopasowania roli do motywacji [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Dobra socjalizacja wolontariusza w organizacji zwi\u0119ksza satysfakcj\u0119 i ch\u0119\u0107 pozostania, natomiast nieudane wprowadzenie mo\u017ce prowadzi\u0107 do stresu i rezygnacji [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Korzy\u015bci dla spo\u0142eczno\u015bci i organizacji<\/h2>\nPrzegl\u0105dy dotycz\u0105ce zdrowia koncentruj\u0105 si\u0119 na skutkach dla samych wolontariuszy [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>, dlatego wiedza o korzy\u015bciach dla odbiorc\u00f3w pomocy i spo\u0142eczno\u015bci jest w tej literaturze drugoplanowa. Projekt badania Experience Corps pokazuje, jak oba wymiary mo\u017cna ocenia\u0107 jednocze\u015bnie: obok zdrowia senior\u00f3w analizowano w nim osi\u0105gni\u0119cia dzieci w szko\u0142ach obj\u0119tych programem w por\u00f3wnaniu ze szko\u0142ami kontrolnymi [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nWymiar spo\u0142eczny wida\u0107 tak\u017ce w danych polskich. Mobilizacja wok\u00f3\u0142 wojny w Ukrainie sprawi\u0142a, \u017ce formalnym wolontariatem zwi\u0105zanym z tym wydarzeniem zajmowa\u0142o si\u0119 20% badanych w Polsce, wi\u0119cej ni\u017c w Czechach, na S\u0142owacji i na W\u0119grzech [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Odsetek os\u00f3b maj\u0105cych w ci\u0105gu roku kontakt z organizacjami pozarz\u0105dowymi wzr\u00f3s\u0142 z 16% (2020) do 24% (2023) [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">15<\/a>]<\/sup>, a wy\u017csze zaufanie w\u015br\u00f3d os\u00f3b maj\u0105cych taki kontakt sugeruje, \u017ce osobiste do\u015bwiadczenie wsp\u00f3\u0142pracy z organizacj\u0105 mo\u017ce os\u0142abia\u0107 b\u0142\u0119dne ko\u0142o braku zaufania i braku zaanga\u017cowania [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Organizacje pozarz\u0105dowe w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci korzystaj\u0105 z wolontariuszy (62% w 2024 roku), jednak w oko\u0142o jednej trzeciej organizacji anga\u017cuj\u0105cych wolontariuszy nie ma \u017cadnej osoby wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej regularnie [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ryzyka i bariery: kiedy wolontariat nie pomaga<\/h2>\nKorzy\u015bci zdrowotne nie s\u0105 automatyczne. W badaniu mieszka\u0144c\u00f3w Tr\u00f3jmiasta jako powody rezygnacji z wolontariatu wskazywano nie tylko brak czasu, lecz tak\u017ce potrzeb\u0119 zadbania o w\u0142asne zdrowie i dobrostan, negatywne do\u015bwiadczenia, brak interesuj\u0105cych ofert oraz poczucie, \u017ce nikt nie zaprasza do udzia\u0142u; im d\u0142u\u017cej osoba pozostawa\u0142a nieaktywna, tym mniejsze by\u0142o prawdopodobie\u0144stwo powrotu [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-18\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">18<\/a>]<\/sup>. Badanie ma\u0142opolskich organizacji pozarz\u0105dowych z 2024 roku wykaza\u0142o, \u017ce niemal po\u0142owa organizacji przyzna\u0142a, i\u017c osoby kieruj\u0105ce wolontariatem nie przesz\u0142y \u017cadnego szkolenia, a jako trudno\u015b\u0107 wskazywano szybkie wypalanie si\u0119 wolontariuszy [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-17\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">17<\/a>]<\/sup>. Autorki raportu NIW-CRSO zauwa\u017caj\u0105 zarazem, \u017ce bada\u0144 nad negatywnymi skutkami wolontariatu, takimi jak wypalenie czy zm\u0119czenie fizyczne i psychiczne, jest niewiele [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Wolontariat nie jest terapi\u0105<\/h3>\nDost\u0119pne dowody nie uprawniaj\u0105 do traktowania wolontariatu jako zamiennika leczenia, psychoterapii czy opieki medycznej. Osoby w kryzysie psychicznym lub z powa\u017cnymi problemami zdrowotnymi powinny w pierwszej kolejno\u015bci skorzysta\u0107 z pomocy specjalist\u00f3w; zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne mo\u017ce by\u0107 dla nich uzupe\u0142nieniem, o ile jest dopasowane do ich mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wnioski praktyczne dla organizacji i os\u00f3b rozwa\u017caj\u0105cych wolontariat<\/h2>\nCho\u0107 wiele pyta\u0144 pozostaje otwartych, z przegl\u0105du mo\u017cna wyprowadzi\u0107 ostro\u017cne wskaz\u00f3wki, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 wyniki bada\u0144 zdrowotnych z danymi o barierach wolontariatu w Polsce:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Zapraszaj wprost.<\/strong> Ponad dwie trzecie badanych wskaza\u0142o, \u017ce nie anga\u017cuje si\u0119, bo nikt ich o to nie poprosi\u0142, a 29% nie wie, jak si\u0119 zg\u0142osi\u0107 [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>; ludzie cz\u0119\u015bciej anga\u017cuj\u0105 si\u0119, gdy zostan\u0105 bezpo\u015brednio poproszeni [<a href=\"#zrodlo-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">11<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Dopasuj rol\u0119 do motywacji i mo\u017cliwo\u015bci.<\/strong> R\u00f3wnowaga mi\u0119dzy wysi\u0142kiem a nagrod\u0105, poczucie sensu i skuteczno\u015bci wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z lepszym dobrostanem [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>, <a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Zadbaj o przygotowanie i wsparcie.<\/strong> Brak szkole\u0144 koordynator\u00f3w i s\u0142abe wprowadzenie nowych os\u00f3b to czynniki ryzyka rezygnacji i wypalenia [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-17\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">17<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Zapewnij autonomi\u0119 i poczucie kompetencji.<\/strong> Te czynniki s\u0105 wskazywane jako mo\u017cliwy mechanizm korzy\u015bci dla dobrostanu [<a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Oferuj elastyczno\u015b\u0107.<\/strong> Cz\u0119sta obawa przed obowi\u0105zkiem regularno\u015bci oraz preferowanie zaanga\u017cowania okazjonalnego wskazuj\u0105, \u017ce elastyczne i lokalne formy mog\u0105 obni\u017ca\u0107 pr\u00f3g wej\u015bcia [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>, <a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Pokazuj efekty pracy.<\/strong> W badaniu w Poznaniu niemal po\u0142owa os\u00f3b niezaanga\u017cowanych chcia\u0142aby mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce ich praca nie p\u00f3jdzie na marne [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Dbaj o r\u00f3wnowag\u0119.<\/strong> Osoby anga\u017cuj\u0105ce si\u0119 powinny uwzgl\u0119dnia\u0107 w\u0142asne ograniczenia czasowe i zdrowotne oraz traktowa\u0107 wolontariat jako uzupe\u0142nienie, a nie zamiennik opieki medycznej.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Luki w wiedzy i kierunki dalszych bada\u0144<\/h2>\nPrzedstawione dowody pochodz\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci z bada\u0144 mi\u0119dzynarodowych [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>, a ich przenoszenie na polskie realia wymaga ostro\u017cno\u015bci. Raport NIW-CRSO podkre\u015bla, \u017ce w Polsce nadal brakuje pe\u0142nych bada\u0144 wolontariatu, a opracowanie ma by\u0107 podstaw\u0105 najwi\u0119kszego dot\u0105d badania w tym obszarze [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Autorzy przegl\u0105d\u00f3w zalecaj\u0105 z kolei zwi\u0119kszenie roli obiektywnych miar funkcjonowania psychospo\u0142ecznego, fizycznego i poznawczego, analiz\u0119 r\u00f3\u017cnic indywidualnych, ocen\u0119 z\u0142o\u017cono\u015bci spo\u0142ecznej, fizycznej i poznawczej konkretnych r\u00f3l wolontariackich oraz zbadanie zwi\u0105zku wolontariatu z ryzykiem demencji [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>. Konieczne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c badania por\u00f3wnuj\u0105ce wolontariat z innymi formami aktywno\u015bci oraz pragmatyczne badania z randomizacj\u0105 [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Podsumowanie<\/h2>\nDost\u0119pne dane pozwalaj\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce wolontariat, zw\u0142aszcza formalny, jest zwi\u0105zany z lepszym dobrostanem psychicznym i ni\u017cszym ryzykiem zgonu, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d os\u00f3b starszych [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>. Jednocze\u015bnie znaczna cz\u0119\u015b\u0107 tej zale\u017cno\u015bci mo\u017ce wynika\u0107 z selekcji, a dowody przyczynowe s\u0105 ograniczone do nielicznych bada\u0144, takich jak ocena programu Experience Corps [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>. Rozs\u0105dnym stanowiskiem jest wi\u0119c traktowanie wolontariatu jako warto\u015bciowej, potencjalnie prozdrowotnej formy aktywno\u015bci, a nie gwarantowanej interwencji zdrowotnej.<\/p>\nZ perspektywy polskiej uderza du\u017ca rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy potencja\u0142em a praktyk\u0105: formalny wolontariat jest rzadki, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d senior\u00f3w, a bariery maj\u0105 w du\u017cej mierze charakter organizacyjny i informacyjny, takie jak brak zaproszenia, wiedzy o ofertach, szkole\u0144 i elastycznych form zaanga\u017cowania [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. To w\u0142a\u015bnie one s\u0105 naj\u0142atwiejsze do usuni\u0119cia przez dobrze prowadzone organizacje.<\/p>\nTen wniosek jest istotny dla Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (KRS 0001156897), kt\u00f3ra dzia\u0142a w trzech obszarach: wspiera osoby w trudnej sytuacji \u017cyciowej, anga\u017cuje si\u0119 w ochron\u0119 \u015brodowiska i pomoc zwierz\u0119tom oraz wspiera rozw\u00f3j edukacji, przedsi\u0119biorczo\u015bci i coachingu. We wszystkich tych obszarach zaanga\u017cowanie ludzi jest podstaw\u0105 skutecznego dzia\u0142ania, a przedstawione dowody wskazuj\u0105, \u017ce warto je projektowa\u0107 \u015bwiadomie, tak aby s\u0142u\u017cy\u0142o zar\u00f3wno osobom potrzebuj\u0105cym, jak i samym zaanga\u017cowanym. W praktyce oznacza to:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>jasno okre\u015blone i sensowne role<\/strong> \u2013 tak, aby osoby anga\u017cuj\u0105ce si\u0119 wiedzia\u0142y, po co dzia\u0142aj\u0105,<\/li>\n<li>przygotowanie i wsparcie<\/strong> \u2013 szkolenia, opiek\u0119 koordynatora i dobre wprowadzenie,<\/li>\n<li>docenianie i informacj\u0119 zwrotn\u0105<\/strong> \u2013 pokazywanie efekt\u00f3w pracy,<\/li>\n<li>szacunek dla ogranicze\u0144<\/strong> \u2013 czasowych, zdrowotnych i rodzinnych,<\/li>\n<li>\u0142\u0105czenie pomocy z edukacj\u0105<\/strong> \u2013 poniewa\u017c wiedza i profilaktyka wzmacniaj\u0105 trwa\u0142y efekt dzia\u0142a\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n <\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 – Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li id=\"zrodlo-1\">Jenkinson, C. E., Dickens, A. P., Jones, K., Thompson-Coon, J., Taylor, R. S., Rogers, M., Bambra, C. L., Lang, I., & Richards, S. H. (2013). Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers. BMC Public Health, 13, 773. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1186\/1471-2458-13-773\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1186\/1471-2458-13-773<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-2\">Anderson, N. D., Damianakis, T., Kr\u00f6ger, E., Wagner, L. M., Dawson, D. R., Binns, M. A., Bernstein, S., Caspi, E., Cook, S. L., & BRAVO Team (2014). The benefits associated with volunteering among seniors: A critical review and recommendations for future research. Psychological Bulletin, 140(6), 1505\u20131533. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0037610\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1037\/a0037610<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-3\">Okun, M. A., Yeung, E. W., & Brown, S. (2013). Volunteering by older adults and risk of mortality: A meta-analysis. Psychology and Aging, 28(2), 564\u2013577. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0031519\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1037\/a0031519<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-4\">Fried, L. P., Carlson, M. C., McGill, S., Seeman, T., Xue, Q.-L., Frick, K., Tan, E., Tanner, E. K., Barron, J., Frangakis, C., Piferi, R., Martinez, I., Gruenewald, T., Martin, B. K., Berry-Vaught, M., & Rebok, G. W. (2013). Experience Corps: A dual trial to promote the health of older adults and children’s academic success. Contemporary Clinical Trials, 36(1), 1\u201313. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.cct.2013.05.003\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.cct.2013.05.003<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-5\">Carlson, M. C., Kuo, J. H., Chuang, Y.-F., Varma, V. R., Harris, G., Albert, M. S., Erickson, K. I., Kramer, A. F., Parisi, J. M., Xue, Q.-L., Tan, E. J., Tanner, E. K., Gross, A. L., Seeman, T. E., Gruenewald, T. L., McGill, S., Rebok, G. W., & Fried, L. P. (2015). Impact of the Baltimore Experience Corps Trial on cortical and hippocampal volumes. Alzheimer’s & Dementia, 11(11), 1340\u20131348. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jalz.2014.12.005\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.jalz.2014.12.005<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-6\">Fried, L. P., Carlson, M. C., Freedman, M., Frick, K. D., Glass, T. A., Hill, J., McGill, S., Rebok, G. W., Seeman, T., Tielsch, J., Wasik, B. A., & Zeger, S. (2004). A social model for health promotion for an aging population: Initial evidence on the Experience Corps model. Journal of Urban Health, 81(1), 64\u201378. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/jurban\/jth094\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1093\/jurban\/jth094<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-7\">Konrath, S., Fuhrel-Forbes, A., Lou, A., & Brown, S. (2012). Motives for volunteering are associated with mortality risk in older adults. Health Psychology, 31(1), 87\u201396. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/a0025226\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1037\/a0025226<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-8\">Morrow-Howell, N., Hinterlong, J., Rozario, P. A., & Tang, F. (2003). Effects of volunteering on the well-being of older adults. Journals of Gerontology: Series B, 58(3), S137\u2013S145. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/geronb\/58.3.S137\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1093\/geronb\/58.3.S137<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-9\">Clary, E. G., Snyder, M., Ridge, R. D., Copeland, J., Stukas, A. A., Haugen, J., & Miene, P. (1998). Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 74(6), 1516\u20131530. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1037\/0022-3514.74.6.1516\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1037\/0022-3514.74.6.1516<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-10\">Wilson, J. (2000). Volunteering. Annual Review of Sociology, 26, 215\u2013240. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1146\/annurev.soc.26.1.215\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1146\/annurev.soc.26.1.215<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-11\">Musick, M. A., & Wilson, J. (2008). Volunteers: A Social Profile. Bloomington: Indiana University Press.<\/li>\n<li id=\"zrodlo-12\">Lu, S. (2025). Rewarding volunteering & enhancing psychological meaningfulness in volunteer roles boost late-life well-being. Innovation in Aging (abstrakt konferencyjny). DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/geroni\/igaf122.3496\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1093\/geroni\/igaf122.3496<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-13\">Harvey, A. (2025). Volunteering and well-being in older adulthood: Contextual and psychological influences. Praca doktorska, Flinders University, College of Education, Psychology and Social Work. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/theses.flinders.edu.au\/view\/e800b8c1-ddca-4af2-b836-b171be554c75\/1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/theses.flinders.edu.au\/view\/e800b8c1-ddca-4af2-b836-b171be554c75\/1<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-14\">Domaradzka, A., Roszczy\u0144ska-Kurasi\u0144ska, M., & \u017bbikowska, A. (2026). Wolontariat i aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczna w Polsce 2020\u20132024. Synteza bada\u0144. Warszawa: Narodowy Instytut Wolno\u015bci \u2013 Centrum Rozwoju Spo\u0142ecze\u0144stwa Obywatelskiego (NIW-CRSO). ISBN 978-83-972960-8-4. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/niw.gov.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Wolontariat-i-aktywnosc-spoleczna-w-Polsce-2020-2024.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/niw.gov.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Wolontariat-i-aktywnosc-spoleczna-w-Polsce-2020-2024.pdf<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-15\">Charycka, B., Bednarek, J., & Gumkowska, M. (2023). Ufamy, ale\u2026 Polki i Polacy o organizacjach pozarz\u0105dowych. Raport z bada\u0144. Warszawa: Stowarzyszenie Klon\/Jawor.<\/li>\n<li id=\"zrodlo-16\">OECD (2024). Unleashing the potential of volunteering for local development. Paris: OECD Publishing (cyt. za: [14]).<\/li>\n<li id=\"zrodlo-17\">D\u0105browski, A., Ja\u015bkiewicz, P., & St\u0119pnik, K. (2024). Badanie kondycji wolontariatu w ma\u0142opolskich organizacjach pozarz\u0105dowych. Krak\u00f3w (cyt. za: [14]).<\/li>\n<li id=\"zrodlo-18\">Buczy\u0144ska, A., Buczy\u0144ski, P., D\u0119bski, M., & Kisiel, B. (2009). Potencja\u0142 wolontarystyczny w Tr\u00f3jmie\u015bcie. Gda\u0144sk: Regionalne Centrum Wolontariatu w Gda\u0144sku (cyt. za: [14]).<\/li>\n<\/ol>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\nKRS: 0001156897<\/p>\n <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n <\/div>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\nJe\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania na rzecz os\u00f3b w trudnej sytuacji \u017cyciowej, zwierz\u0105t, \u015brodowiska i edukacji.<\/p>\nKRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\nCel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\nArtyku\u0142 ma charakter edukacyjny i nie zast\u0119puje porady lekarza ani psychologa. W razie problem\u00f3w ze zdrowiem fizycznym lub psychicznym skonsultuj si\u0119 ze specjalist\u0105.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/p>\n<\/body> \n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Wolontariat a zdrowie i dobrostan: co m\u00f3wi\u0105 badania o korzy\u015bciach dla wolontariuszy i spo\u0142eczno\u015bci Dobrowolna i nieodp\u0142atna praca na rzecz innych od dawna interesuje nie tylko socjolog\u00f3w i organizacje pozarz\u0105dowe, ale tak\u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[3,4,5],"tags":[54,51,47,32,37,30],"class_list":["post-991","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filar-i-wsparcie-dla-osob-w-trudnej-sytuacji-zyciowej","category-filar-ii-ochrona-srodowiska-oraz-pomoc-zwierzetom","category-filar-iii-rozwoj-edukacji-przedsiebiorczosci-i-coachingu","tag-edukacja","tag-ekologia","tag-filar-1","tag-filar-2","tag-filar-3","tag-pomoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/991","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=991"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/991\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":994,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/991\/revisions\/994"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=991"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=991"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=991"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}