Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 | LSJA<\/title> \n <meta name=\"description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie smogu na zdrowie, \u017ar\u00f3d\u0142ach zanieczyszcze\u0144 w Polsce i skuteczno\u015bci uchwa\u0142 antysmogowych oraz program\u00f3w wsparcia. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta name=\"keywords\" content=\"smog, jako\u015b\u0107 powietrza, PM2.5, benzo(a)piren, uchwa\u0142y antysmogowe, Czyste Powietrze, ub\u00f3stwo energetyczne, zdrowie publiczne, zanieczyszczenie powietrza w Polsce, Krak\u00f3w, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\">\n <link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\">\n <meta property=\"og:title\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\"> \n <meta property=\"og:description\" content=\"Jak smog wp\u0142ywa na zdrowie i czy uchwa\u0142y antysmogowe dzia\u0142aj\u0105? Przegl\u0105d dowod\u00f3w oraz dane o jako\u015bci powietrza w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta property=\"og:type\" content=\"article\"> \n <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"> \n <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/smog-jakosc-powietrza.jpg\"> \n <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\"> \n <meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta property=\"article:author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta property=\"article:section\" content=\"Ochrona \u015brodowiska\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"smog\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"jako\u015b\u0107 powietrza\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"zdrowie publiczne\"> \n <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"> \n <meta name=\"twitter:title\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\"> \n <meta name=\"twitter:description\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych.\"> \n <meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/smog-jakosc-powietrza.jpg\"> \n <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"> \n <meta name=\"language\" content=\"Polish\"> \n <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\"><\/p>\n  \n <meta name=\"citation_title\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\"> \n <meta name=\"citation_author\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"citation_author_institution\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_publication_date\" content=\"2026\/10\/09\"> \n <meta name=\"citation_online_date\" content=\"2026\/10\/09\"> \n <meta name=\"citation_publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"citation_keywords\" content=\"smog; jako\u015b\u0107 powietrza; PM2.5; benzo(a)piren; uchwa\u0142y antysmogowe; Czyste Powietrze; ub\u00f3stwo energetyczne; zdrowie publiczne; zanieczyszczenie powietrza w Polsce; Krak\u00f3w; Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_abstract_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"> \n <meta name=\"citation_fulltext_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide; citation_author=WHO; citation_publication_date=2021; citation_journal_title=World Health Organization\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Long-term exposure to PM and all-cause and cause-specific mortality: A systematic review and meta-analysis; citation_author=Chen; citation_publication_date=2020; citation_journal_title=Environment International; citation_doi=10.1016\/j.envint.2020.105974\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Long-term air pollution exposure and cardio-respiratory mortality: A review; citation_author=Hoek; citation_publication_date=2013; citation_journal_title=Environmental Health; citation_doi=10.1186\/1476-069X-12-43\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Ambient and household PM2.5 pollution and adverse perinatal outcomes: A meta-regression and analysis of attributable global burden for 204 countries and territories; citation_author=Ghosh; citation_publication_date=2021; citation_journal_title=PLOS Medicine; citation_doi=10.1371\/journal.pmed.1003718\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Long-term impacts of prenatal and infant exposure to fine particulate matter on wheezing and asthma: A systematic review and meta-analysis; citation_author=Shao; citation_publication_date=2019; citation_journal_title=Environmental Epidemiology; citation_doi=10.1097\/EE9.0000000000000042\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Health impacts of air pollution \u2013 Poland. Europe's environment 2025; citation_author=EEA; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=European Environment Agency\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Is the air over Europe becoming cleaner? 280,000 deaths per year (om\u00f3wienie raportu EEA o skutkach zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza, grudzie\u0144 2025); citation_author=Wodne Sprawy; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=Wodne Sprawy\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=SDG Report, Goal 11: Air quality in Polish cities; citation_author=GUS; citation_publication_date=; citation_journal_title=G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Quantifying the health impact of PM2.5 with various chemical transport models and for different years \u2013 A case study for Poland; citation_author=Kryza; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=Environment International; citation_doi=10.1016\/j.envint.2024.109179\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Ban on the burning of solid fuels in domestic furnaces and its impact on air quality \u2013 example of Krak\u00f3w; citation_author=Kici\u0144ska; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=Archives of Mining Sciences; citation_doi=10.24425\/ams.2025.154160\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Analiza zmian jako\u015bci powietrza w Krakowie i Ma\u0142opolsce w latach 2012\u20132020; citation_author=Kleczkowski; citation_publication_date=2020; citation_journal_title=Krakowski Alarm Smogowy\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Anti-smog measures in the Ma\u0142opolska region of Poland (Managing air quality in Europe); citation_author=EEA; citation_publication_date=; citation_journal_title=European Environment Agency\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Anti-smog resolution banning solid fuels for heating: Krak\u00f3w case study; citation_author=Tang; citation_publication_date=2026; citation_journal_title=IEEP\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Poland's air quality worsens, reversing decade-long gains (om\u00f3wienie raportu IQAir 2025 World Air Quality Report oraz danych GIO\u015a); citation_author=PAP; citation_publication_date=2026; citation_journal_title=PAP\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Analiza skutk\u00f3w zdrowotnych poprawy jako\u015bci powietrza w wojew\u00f3dztwach \u015bl\u0105skim, ma\u0142opolskim i mazowieckim w latach 2018\u20132022 (analiza think tanku, cyt. za: Science in Poland); citation_author=ECAC; citation_publication_date=; citation_journal_title=Science in Poland\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Wdra\u017canie Programu Priorytetowego Czyste Powietrze (kontrola obejmuj\u0105ca okres do pa\u017adziernika 2021 r.); citation_author=NIK; citation_publication_date=2022; citation_journal_title=Najwy\u017csza Izba Kontroli\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Program \u201eCzyste Powietrze\u201d \u2013 cele, wyzwania i rekomendacje; citation_author=Lewiatan; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=Konfederacja Lewiatan\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Zmiany w Czystym Powietrzu. Wy\u017csze dotacje nie rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkich problem\u00f3w; citation_author=Gramwzielone; citation_publication_date=2023; citation_journal_title=Gramwzielone.pl\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Dyrektywa (UE) 2024\/2881 z dnia 23 pa\u017adziernika 2024 r. w sprawie jako\u015bci powietrza otoczenia i czystszego powietrza dla Europy (wersja przekszta\u0142cona); citation_author=Parlament Europejski; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=Dziennik Urz\u0119dowy Unii Europejskiej\"><\/p>\n  \n <meta name=\"DC.title\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\"> \n <meta name=\"DC.creator\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"DC.publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.date\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta name=\"DC.language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"DC.type\" content=\"Text\"> \n <meta name=\"DC.subject\" content=\"smog, jako\u015b\u0107 powietrza, PM2.5, benzo(a)piren, uchwa\u0142y antysmogowe, Czyste Powietrze, ub\u00f3stwo energetyczne, zdrowie publiczne, zanieczyszczenie powietrza w Polsce, Krak\u00f3w, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie smogu na zdrowie, \u017ar\u00f3d\u0142ach zanieczyszcze\u0144 w Polsce i skuteczno\u015bci uchwa\u0142 antysmogowych oraz program\u00f3w wsparcia. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n{\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"headline\": \"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\",\n \"name\": \"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\",\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie smogu na zdrowie, \u017ar\u00f3d\u0142ach zanieczyszcze\u0144 w Polsce i skuteczno\u015bci uchwa\u0142 antysmogowych oraz program\u00f3w wsparcia. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\",\n \"inLanguage\": \"pl-PL\",\n \"mainEntityOfPage\": {\n \"@type\": \"WebPage\",\n \"@id\": \"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"\n },\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n \"affiliation\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n }\n },\n \"datePublished\": \"2026-10-09\",\n \"dateModified\": \"2026-10-09\",\n \"isAccessibleForFree\": true,\n \"keywords\": [\n \"smog\",\n \"jako\u015b\u0107 powietrza\",\n \"PM2.5\",\n \"benzo(a)piren\",\n \"uchwa\u0142y antysmogowe\",\n \"Czyste Powietrze\",\n \"ub\u00f3stwo energetyczne\",\n \"zdrowie publiczne\",\n \"zanieczyszczenie powietrza w Polsce\",\n \"Krak\u00f3w\",\n \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"\n ],\n \"articleSection\": \"Przegl\u0105d literatury\",\n \"wordCount\": 3694,\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/smog-jakosc-powietrza.jpg\",\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n \"logo\": {\n \"@type\": \"ImageObject\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n }\n },\n \"about\": [\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Jako\u015b\u0107 powietrza\"\n },\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Smog\"\n },\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Zdrowie publiczne\"\n }\n ],\n \"citation\": [\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide\",\n \"datePublished\": \"2021\",\n \"url\": \"https:\/\/iris.who.int\/handle\/10665\/345329\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Long-term exposure to PM and all-cause and cause-specific mortality: A systematic review and meta-analysis\",\n \"datePublished\": \"2020\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2020.105974\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Long-term air pollution exposure and cardio-respiratory mortality: A review\",\n \"datePublished\": \"2013\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1186\/1476-069X-12-43\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Ambient and household PM2.5 pollution and adverse perinatal outcomes: A meta-regression and analysis of attributable global burden for 204 countries and territories\",\n \"datePublished\": \"2021\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pmed.1003718\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Long-term impacts of prenatal and infant exposure to fine particulate matter on wheezing and asthma: A systematic review and meta-analysis\",\n \"datePublished\": \"2019\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1097\/EE9.0000000000000042\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Health impacts of air pollution \u2013 Poland. Europe's environment 2025\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"url\": \"https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/europe-environment-2025\/countries\/poland\/health-impacts-of-air-pollution\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Is the air over Europe becoming cleaner? 280,000 deaths per year (om\u00f3wienie raportu EEA o skutkach zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza, grudzie\u0144 2025)\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"url\": \"https:\/\/wodnesprawy.pl\/en\/particulate-matter-180-thousand-deaths-in-eu\/\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"SDG Report, Goal 11: Air quality in Polish cities\",\n \"url\": \"https:\/\/raportsdg.stat.gov.pl\/en\/cel11.html\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Quantifying the health impact of PM2.5 with various chemical transport models and for different years \u2013 A case study for Poland\",\n \"datePublished\": \"2024\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2024.109179\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Ban on the burning of solid fuels in domestic furnaces and its impact on air quality \u2013 example of Krak\u00f3w\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.24425\/ams.2025.154160\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Analiza zmian jako\u015bci powietrza w Krakowie i Ma\u0142opolsce w latach 2012\u20132020\",\n \"datePublished\": \"2020\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Anti-smog measures in the Ma\u0142opolska region of Poland (Managing air quality in Europe)\",\n \"url\": \"https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/analysis\/publications\/managing-air-quality-in-europe\/anti-smog-measures-in-the-malopolska-region-of-poland\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Anti-smog resolution banning solid fuels for heating: Krak\u00f3w case study\",\n \"datePublished\": \"2026\",\n \"url\": \"https:\/\/ieep.eu\/publications\/anti-smog-resolution-banning-solid-fuels-for-heating-krakow-case-study\/\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Poland's air quality worsens, reversing decade-long gains (om\u00f3wienie raportu IQAir 2025 World Air Quality Report oraz danych GIO\u015a)\",\n \"datePublished\": \"2026\",\n \"url\": \"https:\/\/www.pap.pl\/en\/news\/polands-air-quality-worsens-reversing-decade-long-gains\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Analiza skutk\u00f3w zdrowotnych poprawy jako\u015bci powietrza w wojew\u00f3dztwach \u015bl\u0105skim, ma\u0142opolskim i mazowieckim w latach 2018\u20132022 (analiza think tanku; cyt. za: Science in Poland)\",\n \"url\": \"https:\/\/scienceinpoland.pl\/en\/news\/news%2C102931%2Cimproved-air-quality-saved-least-25000-polish-lives-new-study-finds.html\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Wdra\u017canie Programu Priorytetowego Czyste Powietrze (kontrola obejmuj\u0105ca okres do pa\u017adziernika 2021 r.)\",\n \"datePublished\": \"2022\",\n \"url\": \"https:\/\/globenergia.pl\/niewielkie-efekty-wielkiego-programu-nik-przeswietlil-program-czyste-powietrze\/\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Program \u201eCzyste Powietrze\u201d \u2013 cele, wyzwania i rekomendacje\",\n \"datePublished\": \"2024\",\n \"url\": \"https:\/\/lewiatan.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Program-Czyste-Powietrze-szanse-wyzwania-rekomendacje-oczami-praktykow.pdf\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Zmiany w Czystym Powietrzu. Wy\u017csze dotacje nie rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkich problem\u00f3w\",\n \"datePublished\": \"2023\",\n \"url\": \"https:\/\/www.gramwzielone.pl\/walka-ze-smogiem\/109720\/zmiany-w-czystym-powietrzu-wyzsze-dotacje-nie-rozwiaza-wszystkich-problemow\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Dyrektywa (UE) 2024\/2881 z dnia 23 pa\u017adziernika 2024 r. w sprawie jako\u015bci powietrza otoczenia i czystszego powietrza dla Europy (wersja przekszta\u0142cona)\",\n \"datePublished\": \"2024\",\n \"url\": \"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/dir\/2024\/2881\/oj\"\n }\n ]\n}\n <\/script><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n{\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"Article\",\n \"headline\": \"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\",\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/smog-jakosc-powietrza.jpg\",\n \"datePublished\": \"2026-10-09\",\n \"dateModified\": \"2026-10-09\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n },\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n },\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie smogu na zdrowie, \u017ar\u00f3d\u0142ach zanieczyszcze\u0144 w Polsce i skuteczno\u015bci uchwa\u0142 antysmogowych oraz program\u00f3w wsparcia. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\",\n \"inLanguage\": \"pl-PL\",\n \"mainEntityOfPage\": \"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"\n}\n <\/script> \n<\/head> \n<body><\/p>\n<\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\nFundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\nAutor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych<\/h2>\nZanieczyszczenie powietrza jest jednym z najlepiej udokumentowanych \u015brodowiskowych czynnik\u00f3w ryzyka dla zdrowia, a Polska od lat nale\u017cy do pa\u0144stw Unii Europejskiej o najgorszej jako\u015bci powietrza. Wed\u0142ug Europejskiej Agencji \u015arodowiska (EEA) py\u0142owi zawieszonemu PM2.5 przypisano w Polsce w 2023 roku ponad 25 tys. przedwczesnych zgon\u00f3w, co daje krajowi drugie miejsce w UE pod wzgl\u0119dem liczby takich zgon\u00f3w, po W\u0142oszech [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup>. \u0179r\u00f3d\u0142em problemu nie jest przy tym przede wszystkim przemys\u0142, lecz spalanie paliw w gospodarstwach domowych: wed\u0142ug modelowania opublikowanego w 2024 roku ponad 80% emisji PM2.5 w Polsce pochodzi z sektora bytowego [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nNiniejszy artyku\u0142 jest przegl\u0105dem narracyjnym, kt\u00f3ry odpowiada na cztery pytania: co wiadomo z przegl\u0105d\u00f3w systematycznych i metaanaliz o skutkach zdrowotnych smogu, jak du\u017ca jest skala problemu w Polsce, sk\u0105d pochodz\u0105 zanieczyszczenia oraz czy dzia\u0142ania naprawcze, zw\u0142aszcza uchwa\u0142y antysmogowe i programy dofinansowania wymiany \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a, przynosz\u0105 mierzalne efekty. Priorytet nadano metaanalizom, przegl\u0105dom i danym urz\u0119dowym, a wyniki modelowe zaznaczono jako szacunki. Uwzgl\u0119dniono dane dost\u0119pne do pa\u017adziernika 2026 roku.<\/p>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Najwa\u017cniejsze ustalenia<\/h3>\n<ul style=\"margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.8; color: #2b6cb0;\">\n<li>D\u0142ugotrwa\u0142a ekspozycja na PM2.5 wi\u0105\u017ce si\u0119 ze wzrostem ryzyka zgonu (\u015brednio o 6,2% na ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3) i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (o 10,6%) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>; w 2021 roku WHO obni\u017cy\u0142a roczn\u0105 warto\u015b\u0107 wytyczn\u0105 dla PM2.5 do 5 \u00b5g\/m\u00b3 [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Dowody dotycz\u0105 tak\u017ce ci\u0105\u017cy i wczesnego dzieci\u0144stwa: wy\u017csze ryzyko niskiej masy urodzeniowej i porodu przedwczesnego [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>; w przypadku astmy dzieci\u0119cej dowody s\u0105 ograniczone i niesp\u00f3jne [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em PM2.5 w Polsce jest spalanie paliw w gospodarstwach domowych [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>; liczba przypisanych temu py\u0142owi zgon\u00f3w w 2023 roku wynios\u0142a ponad 25 tys. [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>W Krakowie zakaz spalania paliw sta\u0142ych i wymiana kot\u0142\u00f3w wi\u0105za\u0142y si\u0119 ze spadkiem st\u0119\u017ce\u0144 PM2.5 o ok. 40% w latach 2010\u20132021, lecz normy dla PM2.5 i benzo(a)pirenu nadal nie zosta\u0142y osi\u0105gni\u0119te [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Poprawa jako\u015bci powietrza w kraju wyhamowa\u0142a: \u015brednie roczne st\u0119\u017cenie PM2.5 wzros\u0142o z 14,1 \u00b5g\/m\u00b3 w 2023 roku do 15,4 \u00b5g\/m\u00b3 w 2025 roku [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 zale\u017cy od projektu wsparcia: kontrola NIK wykaza\u0142a skromne efekty pierwszych lat programu Czyste Powietrze, a eksperci ostrzegaj\u0105 przed ryzykiem pog\u0142\u0119bienia ub\u00f3stwa energetycznego [<a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>, <a href=\"#zrodlo-17\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">17<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Czym jest smog i kt\u00f3re zanieczyszczenia maj\u0105 najwi\u0119ksze znaczenie<\/h2>\nSmog w polskich warunkach to najcz\u0119\u015bciej smog zimowy, powstaj\u0105cy w sezonie grzewczym g\u0142\u00f3wnie ze spalania paliw sta\u0142ych w domowych kot\u0142ach i piecach. Najwi\u0119ksze znaczenie zdrowotne maj\u0105 py\u0142 zawieszony PM2.5 i PM10 (cz\u0105stki o \u015brednicy odpowiednio poni\u017cej 2,5 i 10 \u00b5m), benzo(a)piren (B[a]P), czyli rakotw\u00f3rczy wielopier\u015bcieniowy w\u0119glowod\u00f3r aromatyczny powstaj\u0105cy przy spalaniu w\u0119gla i drewna, dwutlenek azotu (NO2), zwi\u0105zany przede wszystkim z transportem, oraz ozon (O3), b\u0119d\u0105cy zanieczyszczeniem wt\u00f3rnym, kt\u00f3rego st\u0119\u017cenia s\u0105 najwy\u017csze poza sezonem grzewczym [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nW 2021 roku \u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaostrzy\u0142a wytyczne: roczna warto\u015b\u0107 wytyczna dla PM2.5 spad\u0142a z 10 do 5 \u00b5g\/m\u00b3, a dla PM10 z 20 do 15 \u00b5g\/m\u00b3. Wytyczne oparto na sze\u015bciu przegl\u0105dach systematycznych obejmuj\u0105cych ponad 500 prac; nie s\u0105 one norm\u0105 prawnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>. Zrewidowana dyrektywa Unii Europejskiej o jako\u015bci powietrza, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie 10 grudnia 2024 roku, ponad dwukrotnie obni\u017ca dopuszczaln\u0105 roczn\u0105 warto\u015b\u0107 PM2.5 i zbli\u017ca unijne normy na 2030 rok do zalece\u0144 WHO [<a href=\"#zrodlo-19\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">19<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Skutki zdrowotne: co wiemy z metaanaliz<\/h2>\nNajlepiej udokumentowany jest zwi\u0105zek d\u0142ugotrwa\u0142ej ekspozycji na PM2.5 ze \u015bmiertelno\u015bci\u0105. Metaanaliza bada\u0144 kohortowych wykaza\u0142a, \u017ce na ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3 wzrostu st\u0119\u017cenia PM2.5 ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny ro\u015bnie \u015brednio o 6,2% (95% CI: 4,1\u20138,4%), a ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych o 10,6% (95% CI: 5,4\u201316,0%) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>. Zwi\u0105zek z chorobami uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, zw\u0142aszcza niedokrwienn\u0105 chorob\u0105 serca, by\u0142 silniejszy ni\u017c z nienowotworowymi chorobami uk\u0142adu oddechowego, dla kt\u00f3rych wynik nie by\u0142 istotny statystycznie (3%; 95% CI: \u22126 do 13%) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nPrzegl\u0105d systematyczny i metaanaliza przygotowane przez Chen i Hoeka na potrzeby aktualizacji wytycznych WHO potwierdzi\u0142y wyra\u017ane dowody na zwi\u0105zek d\u0142ugotrwa\u0142ej ekspozycji na PM2.5 ze zgonami; zwracano w nich jednocze\u015bnie uwag\u0119, \u017ce ryzyka wzgl\u0119dne bywa\u0142y wi\u0119ksze w badaniach o ni\u017cszych \u015brednich st\u0119\u017ceniach, a kszta\u0142t zale\u017cno\u015bci na kra\u0144cach zakresu st\u0119\u017ce\u0144 pozostaje niepewny [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>. W praktyce oznacza to, \u017ce nie ma podstaw, by uzna\u0107 st\u0119\u017cenia nieznacznie poni\u017cej dawnych norm za w pe\u0142ni bezpieczne.<\/p>\nSzczeg\u00f3lnie wra\u017cliw\u0105 grup\u0105 s\u0105 kobiety w ci\u0105\u017cy i dzieci. Ghosh i wsp\u00f3\u0142pracownicy w przegl\u0105dzie z metaregresj\u0105 oszacowali, \u017ce ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3 PM2.5 w powietrzu zewn\u0119trznym wi\u0105\u017ce si\u0119 z mas\u0105 urodzeniow\u0105 ni\u017csz\u0105 o oko\u0142o 22 g oraz z 11% wy\u017cszym ryzykiem niskiej masy urodzeniowej i 12% wy\u017cszym ryzykiem porodu przedwczesnego [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>. Dla astmy dzieci\u0119cej wnioski s\u0105 ostro\u017cniejsze: w metaanalizie czterech bada\u0144 ekspozycja prenatalna na PM2.5 wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ryzykiem astmy do 10. roku \u017cycia na poziomie RR = 1,12 (95% CI: 1,00\u20131,26) na 10 \u00b5g\/m\u00b3, ale autorzy ocenili dowody jako ograniczone i niesp\u00f3jne [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>. Zanieczyszczone powietrze bywa opisywane jako szczeg\u00f3lnie szkodliwe tak\u017ce dla os\u00f3b starszych i przewlekle chorych [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">\u0179r\u00f3d\u0142o<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Rodzaj dowodu<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">G\u0142\u00f3wny wynik<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Uwagi<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Hoek i in. (2013) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d z metaanaliz\u0105 bada\u0144 kohortowych<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Na ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3 PM2.5: wzrost ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny o 6,2% (95% CI: 4,1\u20138,4) i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych o 10,6% (95% CI: 5,4\u201316,0)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Dla zgon\u00f3w z chor\u00f3b uk\u0142adu oddechowego wynik nieistotny statystycznie (3%; 95% CI: \u22126 do 13)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Chen i Hoek (2020) [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d systematyczny i metaanaliza przygotowane na potrzeby WHO<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Podstawa aktualizacji wytycznych WHO z 2021 roku; ryzyka wzgl\u0119dne bywa\u0142y wi\u0119ksze w badaniach o \u015brednim st\u0119\u017ceniu PM2.5 poni\u017cej 10 \u00b5g\/m\u00b3<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Niepewno\u015b\u0107 co do kszta\u0142tu zale\u017cno\u015bci na kra\u0144cach zakresu st\u0119\u017ce\u0144<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Ghosh i in. (2021) [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d i metaregresja<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Na ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3 PM2.5 w powietrzu zewn\u0119trznym: masa urodzeniowa ni\u017csza o ok. 22 g, ryzyko niskiej masy urodzeniowej wy\u017csze o 11%, a porodu przedwczesnego o 12%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Dane z wielu kraj\u00f3w; wyniki zale\u017c\u0105 od przyj\u0119tych modeli<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Shao i in. (2019) [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d systematyczny i metaanaliza<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Ekspozycja prenatalna na PM2.5 a astma do 10. roku \u017cycia: RR = 1,12 (95% CI: 1,00\u20131,26) na 10 \u00b5g\/m\u00b3<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Dowody ograniczone i niesp\u00f3jne; du\u017ca heterogeniczno\u015b\u0107 bada\u0144<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 1. Wybrane przegl\u0105dy i metaanalizy dotycz\u0105ce skutk\u00f3w zdrowotnych ekspozycji na PM2.5. Oprac. na podstawie [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>, <a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Jak rozumie\u0107 \u201eprzedwczesne zgony\u201d<\/h3>\nPodawane w raportach liczby zgon\u00f3w przypisanych zanieczyszczeniu powietrza s\u0105 szacunkami modelowymi, a nie liczb\u0105 zgon\u00f3w stwierdzonych w aktach zgonu jako spowodowane smogiem. Oblicza si\u0119 je metod\u0105 oceny ryzyka zdrowotnego, zgodnie z zaleceniami WHO dla Europy [<a href=\"#zrodlo-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">6<\/a>]<\/sup>, a wynik zale\u017cy od przyj\u0119tego modelu i roku meteorologicznego; w polskiej analizie r\u00f3\u017cnica wynikaj\u0105ca z wyboru roku mog\u0142a si\u0119ga\u0107 oko\u0142o 10% [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>. Liczby te dobrze pokazuj\u0105 rz\u0105d wielko\u015bci problemu, ale nie nale\u017cy ich traktowa\u0107 jak dok\u0142adnych pomiar\u00f3w.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Skala problemu w Polsce<\/h2>\nWed\u0142ug EEA liczba zgon\u00f3w przypisanych PM2.5 w UE spad\u0142a w latach 2005\u20132023 o 57%; w Polsce w 2023 roku wynios\u0142a 25 268, co oznacza spadek o 46,1% w por\u00f3wnaniu z 2005 rokiem [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup>. Wska\u017anik na 100 tys. mieszka\u0144c\u00f3w zmniejszy\u0142 si\u0119 z 117 w 2015 do 94 w 2022 roku, ale nadal jest wyra\u017anie wy\u017cszy od \u015bredniej unijnej (53) [<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup>. W rankingu EEA 34 polskie miasta znalaz\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d 100 najbardziej zanieczyszczonych miast Europy [<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nModelowanie z u\u017cyciem dw\u00f3ch modeli transportu chemicznego wskazuje, \u017ce gdyby st\u0119\u017cenia PM2.5 nie przekracza\u0142y 5 \u00b5g\/m\u00b3, w Polsce mo\u017cna by\u0142oby unikn\u0105\u0107 co najmniej oko\u0142o 22 tys. zgon\u00f3w rocznie [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>. Analiza think tanku European Clean Air Centre dla wojew\u00f3dztw \u015bl\u0105skiego, ma\u0142opolskiego i mazowieckiego szacuje z kolei, \u017ce dzi\u0119ki spadkowi st\u0119\u017ce\u0144 PM2.5 w latach 2018\u20132022 unikni\u0119to oko\u0142o 25 tys. przedwczesnych zgon\u00f3w, ale przy obecnym stanie powietrza w tych regionach nadal wyst\u0119puje oko\u0142o 9,6 tys. takich zgon\u00f3w rocznie (w tym 2255 w Ma\u0142opolsce) [<a href=\"#zrodlo-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">15<\/a>]<\/sup>. S\u0105 to szacunki o charakterze modelowym.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Wska\u017anik<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Warto\u015b\u0107<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">\u0179r\u00f3d\u0142o<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Zgony przypisane PM2.5 w Polsce, 2023<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">25 268 (drugi wynik w UE po W\u0142oszech: 43 083); spadek o 46,1% wzgl\u0119dem 2005 r.<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Zgony przypisane PM2.5 na 100 tys. mieszka\u0144c\u00f3w<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">117 (2015) \u2192 94 (2022); \u015brednia UE: 53<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Polskie miasta w\u015br\u00f3d 100 najbardziej zanieczyszczonych w Europie (ranking EEA)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">34<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Zgony mo\u017cliwe do unikni\u0119cia przy PM2.5 \u2264 5 \u00b5g\/m\u00b3 (modelowanie, lata 2017\u20132018)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">22 447\u201329 227, zale\u017cnie od modelu i roku meteorologicznego<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Udzia\u0142 spalania w sektorze bytowym w emisji PM2.5 w Polsce<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">ponad 80%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u015arednie roczne st\u0119\u017cenie PM2.5 w Polsce (IQAir)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">14,1 (2023); 14,8 (2024); 15,4 \u00b5g\/m\u00b3 (2025)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 2. Wybrane wska\u017aniki jako\u015bci powietrza i jego skutk\u00f3w zdrowotnych w Polsce. Zestawienie na podstawie [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>, <a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>, <a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>; warto\u015bci nie s\u0105 wprost por\u00f3wnywalne ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cne metody.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Sk\u0105d pochodzi smog<\/h2>\nWed\u0142ug modelowania z 2024 roku ponad 80% PM2.5 w Polsce emituje spalanie w sektorze bytowym [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>. Zgodnie z Europejsk\u0105 Agencj\u0105 \u015arodowiska g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em zanieczyszcze\u0144 w Ma\u0142opolsce jest spalanie w\u0119gla w przestarza\u0142ych kot\u0142ach i piecach domowych [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>]<\/sup>. Wp\u0142yw ma r\u00f3wnie\u017c transport: \u015bredni wiek samochodu w Polsce w 2023 roku wynosi\u0142 oko\u0142o 15 lat wobec 13 lat w UE [<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup>, a w Krakowie udzia\u0142 transportu w emisjach NO2 i py\u0142\u00f3w r\u00f3s\u0142 w miar\u0119 spadku emisji z ogrzewania [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nDobrze to wida\u0107 na przyk\u0142adzie Krakowa. Wed\u0142ug analizy AGH udzia\u0142 sektora komunalno-bytowego w emisji PM2.5 spad\u0142 z oko\u0142o 65% w 2018 roku do oko\u0142o 17% w 2020 roku, a w emisji B[a]P z 96% w 2018 do 52% w 2021 roku, przy czym ros\u0142a rola punktowych \u017ar\u00f3de\u0142 przemys\u0142owych i transportu [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Istotny jest te\u017c nap\u0142yw zanieczyszcze\u0144 z gmin otaczaj\u0105cych miasto, gdzie obowi\u0105zuj\u0105 \u0142agodniejsze ograniczenia, a st\u0119\u017cenia w sezonie grzewczym s\u0105 wy\u017csze ni\u017c w Krakowie [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych<\/h2>\n<h3 style=\"color: #2c5282; margin-top: 25px; margin-bottom: 10px; font-size: 20px; font-weight: 600;\">Uchwa\u0142y antysmogowe: przyk\u0142ad Krakowa<\/h3>\nUstawa Prawo ochrony \u015brodowiska z 2015 roku umo\u017cliwi\u0142a sejmikom wojew\u00f3dzkim przyjmowanie uchwa\u0142 antysmogowych ograniczaj\u0105cych spalanie okre\u015blonych paliw. Pierwsz\u0105 tak\u0105 uchwa\u0142\u0119 przyj\u0105\u0142 sejmik ma\u0142opolski w styczniu 2016 roku; zakaz spalania paliw sta\u0142ych w Krakowie obowi\u0105zuje od 1 wrze\u015bnia 2019 roku, a obecnie uchwa\u0142y antysmogowe dzia\u0142aj\u0105 w 14 z 16 wojew\u00f3dztw [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Zakaz poprzedzi\u0142a wymiana \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a: do 2019 roku wymieniono ponad 25 tys. urz\u0105dze\u0144 na paliwa sta\u0142e [<a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>, a koszt wymiany system\u00f3w ogrzewania w Krakowie w latach 2012\u20132019 oszacowano na oko\u0142o 76 mln euro [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>]<\/sup>. Kluczow\u0105 rol\u0119 w przyj\u0119ciu uchwa\u0142y odegra\u0142y organizacje pozarz\u0105dowe i oddolny ruch Krak\u00f3w Alarm Smogowy [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>, <a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nWed\u0142ug analizy Kici\u0144skiej i Jawdy\u0144skiej w latach 2010\u20132021 roczne st\u0119\u017cenia w Krakowie obni\u017cy\u0142y si\u0119 istotnie (tabela 3). Limit roczny dla PM10 nie by\u0142 przekraczany od 2019 roku, a limity dla SO2 i NO2 dotrzymywano w ca\u0142ym okresie. Jednocze\u015bnie warto\u015bci docelowe dla PM2.5 i B[a]P nie zosta\u0142y osi\u0105gni\u0119te w \u017cadnym roku, a ozon wzr\u00f3s\u0142 [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Liczba kot\u0142\u00f3w i piec\u00f3w na paliwa sta\u0142e spad\u0142a z ponad 35 tys. w 2010 roku do oko\u0142o 2,5 tys. w 2021 roku, jednak cele redukcji emisji w programie ochrony powietrza dla Ma\u0142opolski zrealizowano w latach 2017\u20132023 w 28% (PM10), 21% (PM2.5) i 32% (B[a]P) [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Zanieczyszczenie<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Zmiana w ca\u0142ym roku<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Zmiana w sezonach grzewczych<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">PM10<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u221242,2%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u221256,2%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">PM2.5<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u221239,7%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u221254,7%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Benzo(a)piren (B[a]P)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u221260,2%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u221271,5%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Dwutlenek siarki (SO2)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u221250,1%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u221275,0%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Dwutlenek azotu (NO2)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u22125,9%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u22123,9%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Ozon (O3)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">+21,2%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">+13,8%<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 3. Zmiany \u015brednich st\u0119\u017ce\u0144 zanieczyszcze\u0144 w Krakowie w latach 2010\u20132021. Oprac. na podstawie [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nPoprawa w Krakowie by\u0142a wi\u0119ksza ni\u017c w ca\u0142ej Ma\u0142opolsce: w latach 2012\u20132020 \u015brednie roczne st\u0119\u017cenia PM2.5 spad\u0142y w Krakowie o oko\u0142o 41%, a w wojew\u00f3dztwie o oko\u0142o 31%, natomiast st\u0119\u017cenia B[a]P w wojew\u00f3dztwie nawet nieznacznie wzros\u0142y [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>, <a href=\"#zrodlo-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">11<\/a>]<\/sup>. Ten wynik sugeruje, \u017ce lokalny, egzekwowany zakaz po\u0142\u0105czony z programem wymiany kot\u0142\u00f3w dzia\u0142a skuteczniej ni\u017c \u0142agodniejsze ograniczenia regionalne. Nie jest to jednak ocena przyczynowa. Obok zakazu wprowadzano termomodernizacj\u0119, rozbudow\u0119 sieci ciep\u0142owniczej i zmiany w transporcie [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>, a na st\u0119\u017cenia wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce warunki pogodowe: wed\u0142ug jednego z ekspert\u00f3w szybka poprawa jako\u015bci powietrza w Polsce wynika\u0142a m.in. z \u0142agodnych zim, programu Czyste Powietrze i wysokich cen energii, kt\u00f3re ograniczy\u0142y jej zu\u017cycie [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"color: #2c5282; margin-top: 25px; margin-bottom: 10px; font-size: 20px; font-weight: 600;\">Program Czyste Powietrze<\/h3>\nProgram Czyste Powietrze, uruchomiony we wrze\u015bniu 2018 roku, ma dzia\u0142a\u0107 do 2029 roku i przewiduje wymian\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a oraz popraw\u0119 efektywno\u015bci energetycznej w oko\u0142o 3 mln budynk\u00f3w jednorodzinnych, z bud\u017cetem szacowanym na 103 mld z\u0142 [<a href=\"#zrodlo-18\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">18<\/a>]<\/sup>. Kontrola Najwy\u017cszej Izby Kontroli obj\u0119\u0142a pierwsze trzy lata realizacji (do pa\u017adziernika 2021 roku) i wykaza\u0142a skromne efekty: ocieplono nieca\u0142e 73 tys. budynk\u00f3w wobec za\u0142o\u017conych ponad 3 mln [<a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>]<\/sup>. NIK wskaza\u0142a tak\u017ce brak studium wykonalno\u015bci, niezbilansowany bud\u017cet oraz brak powszechnej, skoordynowanej kampanii informacyjno-edukacyjnej [<a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>]<\/sup>. Zmiany wprowadzone od 3 stycznia 2023 roku mia\u0142y nada\u0107 programowi bardziej kompleksowy charakter, z naciskiem na to, by najpierw ogranicza\u0107 zapotrzebowanie na energi\u0119, a dopiero potem dobiera\u0107 nowe \u017ar\u00f3d\u0142o ciep\u0142a [<a href=\"#zrodlo-18\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">18<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"color: #2c5282; margin-top: 25px; margin-bottom: 10px; font-size: 20px; font-weight: 600;\">Trend krajowy: poprawa, a potem zahamowanie<\/h3>\nDane krajowe pokazuj\u0105, \u017ce dekada poprawy zatrzyma\u0142a si\u0119. Wed\u0142ug G\u0142\u00f3wnego Inspektoratu Ochrony \u015arodowiska rok 2023 by\u0142 najczystszy w historii pomiar\u00f3w: nie odnotowano przekrocze\u0144 rocznego limitu PM2.5 w \u017cadnej z 46 stref. W 2024 roku przekroczenia wyst\u0105pi\u0142y w czterech strefach, a wst\u0119pne szacunki za 2025 rok wskazuj\u0105 siedem takich stref [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. W raporcie IQAir \u015brednie roczne st\u0119\u017cenie PM2.5 w Polsce wzros\u0142o z 14,1 \u00b5g\/m\u00b3 w 2023 roku do 14,8 w 2024 i 15,4 \u00b5g\/m\u00b3 w 2025 roku; w UE tylko Rumunia mia\u0142a gorszy wynik [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Eksperci wi\u0105\u017c\u0105 przysz\u0142e zmiany z unijnymi regulacjami i planowan\u0105 krajow\u0105 ustaw\u0105 o jako\u015bci powietrza, kt\u00f3rej przyj\u0119cia spodziewano si\u0119 do ko\u0144ca 2026 roku [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wymiar spo\u0142eczny: ub\u00f3stwo energetyczne<\/h2>\nWymiana \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a nie jest neutralna dla bud\u017cet\u00f3w domowych. W analizie SWOT zakazu spalania paliw sta\u0142ych w gminach otaczaj\u0105cych Krak\u00f3w wskazano jako s\u0142abe strony wysokie koszty wymiany kot\u0142\u00f3w i mo\u017cliwy wzrost koszt\u00f3w ogrzewania, a jako zagro\u017cenia m.in. kryzys energetyczny, protesty mieszka\u0144c\u00f3w i zbyt wolne tempo wymiany [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Eksperci Konfederacji Lewiatan ostrzegaj\u0105, \u017ce niew\u0142a\u015bciwy zakres i kolejno\u015b\u0107 prac termomodernizacyjnych mog\u0105 sprawi\u0107, \u017ce zamiast zmniejsza\u0107 ub\u00f3stwo energetyczne, program Czyste Powietrze b\u0119dzie je zwi\u0119ksza\u0142 [<a href=\"#zrodlo-17\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">17<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nPrzyk\u0142ad Krakowa pokazuje natomiast, \u017ce ryzyko to mo\u017cna ogranicza\u0107: wed\u0142ug analizy IEEP mieszka\u0144c\u00f3w przez ca\u0142y okres przej\u015bcia wspiera\u0142y kompleksowe programy wymiany, finansowane m.in. ze \u015brodk\u00f3w krajowych i unijnych [<a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>. Wnioski dla polityki publicznej s\u0105 sp\u00f3jne: skuteczna walka ze smogiem wymaga nie tylko zakaz\u00f3w, lecz tak\u017ce dost\u0119pnego finansowania, informacji i ochrony najubo\u017cszych gospodarstw domowych.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ograniczenia dowod\u00f3w<\/h2>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Szacunki modelowe.<\/strong> Liczby zgon\u00f3w zale\u017c\u0105 od modeli i lat meteorologicznych [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Brak bezpo\u015bredniej oceny zdrowotnej polityk.<\/strong> W przeanalizowanych \u017ar\u00f3d\u0142ach skuteczno\u015b\u0107 uchwa\u0142 antysmogowych oceniano g\u0142\u00f3wnie na podstawie zmian st\u0119\u017ce\u0144, a nie bezpo\u015brednich pomiar\u00f3w zdrowia mieszka\u0144c\u00f3w [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Czynniki zak\u0142\u00f3caj\u0105ce.<\/strong> Pogoda, ceny energii i r\u00f3wnoleg\u0142e dzia\u0142ania utrudniaj\u0105 przypisanie efektu pojedynczej interwencji [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Niejednolite dane.<\/strong> Odmienne metody pomiaru (np. IQAir i krajowy monitoring) oraz wst\u0119pny charakter szacunk\u00f3w za 2025 rok wymagaj\u0105 ostro\u017cno\u015bci [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Dowody dla niekt\u00f3rych skutk\u00f3w s\u0105 s\u0142absze.<\/strong> Dotyczy to m.in. astmy dzieci\u0119cej [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wnioski praktyczne<\/h2>\nNa podstawie przedstawionych danych mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 ostro\u017cne wskaz\u00f3wki dla mieszka\u0144c\u00f3w, samorz\u0105d\u00f3w i organizacji spo\u0142ecznych:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Nie spalaj odpad\u00f3w.<\/strong> Kontrole w Krakowie obejmuj\u0105 nie tylko przestrzeganie zakazu, lecz tak\u017ce spalanie odpad\u00f3w i resztek ro\u015blinnych [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Planuj wymian\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a ciep\u0142a z uwzgl\u0119dnieniem efektywno\u015bci energetycznej.<\/strong> Zmiany w programie Czyste Powietrze z 2023 roku zak\u0142adaj\u0105 kolejno\u015b\u0107: najpierw ograniczenie zapotrzebowania na energi\u0119, potem wyb\u00f3r \u017ar\u00f3d\u0142a ciep\u0142a [<a href=\"#zrodlo-18\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">18<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Zwracaj uwag\u0119 na komunikaty o jako\u015bci powietrza.<\/strong> Dotyczy to zw\u0142aszcza kobiet w ci\u0105\u017cy, dzieci, os\u00f3b starszych i przewlekle chorych [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>, <a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>; dane z pa\u0144stwowego monitoringu s\u0105 publicznie dost\u0119pne [<a href=\"#zrodlo-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">6<\/a>, <a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Samorz\u0105dy: \u0142\u0105cz zakazy z finansowaniem i informacj\u0105.<\/strong> NIK wskaza\u0142a brak kampanii informacyjnej jako s\u0142abo\u015b\u0107 programu [<a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>]<\/sup>, a do\u015bwiadczenia Krakowa pokazuj\u0105 wag\u0119 wsparcia wymiany kot\u0142\u00f3w [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>, <a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Rozwa\u017c zasi\u0119g regulacji.<\/strong> Nap\u0142yw zanieczyszcze\u0144 z okolicznych gmin ogranicza efekty lokalnego zakazu [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Doce\u0144 rol\u0119 organizacji spo\u0142ecznych.<\/strong> W Krakowie i Ma\u0142opolsce odegra\u0142y one kluczow\u0105 rol\u0119 w przyj\u0119ciu uchwa\u0142 [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>, <a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Luki w wiedzy<\/h2>\nW przeanalizowanych \u017ar\u00f3d\u0142ach brakuje bezpo\u015brednich ocen wp\u0142ywu uchwa\u0142 antysmogowych na zdrowie mieszka\u0144c\u00f3w oraz danych o tym, jak wymiana \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a zmieni\u0142a koszty ogrzewania i zdrowie gospodarstw o najni\u017cszych dochodach. Wiele liczb opiera si\u0119 na modelach, kt\u00f3re wymagaj\u0105 walidacji danymi zdrowotnymi. Niewiele wiadomo tak\u017ce o d\u0142ugofalowych efektach powrotu do wy\u017cszych st\u0119\u017ce\u0144 PM2.5 po 2023 roku [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. To obszary, w kt\u00f3rych dalsze badania mog\u0105 istotnie poprawi\u0107 projektowanie polityk.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Podsumowanie<\/h2>\nDowody z metaanaliz wskazuj\u0105, \u017ce d\u0142ugotrwa\u0142a ekspozycja na PM2.5 zwi\u0119ksza ryzyko zgonu, zw\u0142aszcza z przyczyn sercowo-naczyniowych, i wi\u0105\u017ce si\u0119 z gorszymi wynikami urodzeniowymi [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>. W Polsce, gdzie ponad 80% emisji PM2.5 pochodzi ze spalania w sektorze bytowym [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>, kluczowe s\u0105 dzia\u0142ania u \u017ar\u00f3d\u0142a: wymiana kot\u0142\u00f3w, termomodernizacja i skuteczne egzekwowanie przepis\u00f3w. Przyk\u0142ad Krakowa pokazuje, \u017ce dobrze zaprojektowane, finansowane i egzekwowane dzia\u0142ania przynosz\u0105 mierzalne efekty, cho\u0107 normy dla PM2.5 i B[a]P wci\u0105\u017c nie s\u0105 spe\u0142nione [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Jednocze\u015bnie dane z lat 2024\u20132025 przypominaj\u0105, \u017ce poprawa nie jest trwa\u0142a i wymaga sta\u0142ej uwagi [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nWnioski te s\u0105 istotne dla Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (KRS 0001156897), kt\u00f3ra \u0142\u0105czy dzia\u0142ania na rzecz os\u00f3b w trudnej sytuacji \u017cyciowej z ochron\u0105 \u015brodowiska i edukacj\u0105. Smog dobrze pokazuje, jak silnie te obszary si\u0119 przenikaj\u0105: jako\u015b\u0107 powietrza zale\u017cy od decyzji dotycz\u0105cych ogrzewania i transportu, a mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich zmiany zale\u017cy od zasob\u00f3w, wiedzy i wsparcia gospodarstw domowych. W praktyce oznacza to konieczno\u015b\u0107 \u0142\u0105czenia:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>wsparcia dora\u017anego<\/strong> \u2013 dla os\u00f3b, kt\u00f3re nie s\u0105 w stanie samodzielnie pokry\u0107 koszt\u00f3w zmian,<\/li>\n<li>edukacji<\/strong> \u2013 o skutkach zdrowotnych smogu i sposobach jego ograniczania,<\/li>\n<li>ochrony \u015brodowiska<\/strong> \u2013 poniewa\u017c jako\u015b\u0107 powietrza decyduje o zdrowiu ludzi i zwierz\u0105t,<\/li>\n<li>rzetelnych danych<\/strong> \u2013 tak, aby decyzje opiera\u0142y si\u0119 na dowodach, a nie na przypuszczeniach.<\/li>\n<\/ul>\n <\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 – Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li id=\"zrodlo-1\">World Health Organization (WHO) (2021). WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva: World Health Organization. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/iris.who.int\/handle\/10665\/345329\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/iris.who.int\/handle\/10665\/345329<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-2\">Chen, J., & Hoek, G. (2020). Long-term exposure to PM and all-cause and cause-specific mortality: A systematic review and meta-analysis. Environment International, 143, 105974. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2020.105974\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.envint.2020.105974<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-3\">Hoek, G., Krishnan, R. M., Beelen, R., Peters, A., Ostro, B., Brunekreef, B., & Kaufman, J. D. (2013). Long-term air pollution exposure and cardio-respiratory mortality: A review. Environmental Health, 12, 43. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1186\/1476-069X-12-43\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1186\/1476-069X-12-43<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-4\">Ghosh, R., Causey, K., Burkart, K., Wozniak, S., Cohen, A., & Brauer, M. (2021). Ambient and household PM2.5 pollution and adverse perinatal outcomes: A meta-regression and analysis of attributable global burden for 204 countries and territories. PLOS Medicine, 18(9), e1003718. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pmed.1003718\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1371\/journal.pmed.1003718<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-5\">Shao, J., Wheeler, A. J., Zosky, G. R., & Johnston, F. H. (2019). Long-term impacts of prenatal and infant exposure to fine particulate matter on wheezing and asthma: A systematic review and meta-analysis. Environmental Epidemiology, 3(2), e042. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1097\/EE9.0000000000000042\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1097\/EE9.0000000000000042<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-6\">European Environment Agency (EEA) (2025). Health impacts of air pollution \u2013 Poland. Europe’s environment 2025. Copenhagen: EEA. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/europe-environment-2025\/countries\/poland\/health-impacts-of-air-pollution\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/europe-environment-2025\/countries\/poland\/health-impacts-of-air-pollution<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-7\">Wodne Sprawy (2025). Is the air over Europe becoming cleaner? 280,000 deaths per year (om\u00f3wienie raportu EEA o skutkach zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza, grudzie\u0144 2025). Portal Wodne Sprawy. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/wodnesprawy.pl\/en\/particulate-matter-180-thousand-deaths-in-eu\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/wodnesprawy.pl\/en\/particulate-matter-180-thousand-deaths-in-eu\/<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-8\">Statistics Poland (GUS) (b.d.). SDG Report, Goal 11: Air quality in Polish cities. Warszawa: G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/raportsdg.stat.gov.pl\/en\/cel11.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/raportsdg.stat.gov.pl\/en\/cel11.html<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-9\">Kryza, M., Werner, M., Holland, M., & ApSimon, H. (2024). Quantifying the health impact of PM2.5 with various chemical transport models and for different years \u2013 A case study for Poland. Environment International, 194, 109179. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2024.109179\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.envint.2024.109179<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-10\">Kici\u0144ska, A., & Jawdy\u0144ska, J. (2025). Ban on the burning of solid fuels in domestic furnaces and its impact on air quality \u2013 example of Krak\u00f3w. Archives of Mining Sciences, 70(1), 3\u201328. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.24425\/ams.2025.154160\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.24425\/ams.2025.154160<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-11\">Kleczkowski, P., & Kotarba, K. (2020). Analiza zmian jako\u015bci powietrza w Krakowie i Ma\u0142opolsce w latach 2012\u20132020. Raport na zlecenie Krakowskiego Alarmu Smogowego, Krak\u00f3w (cyt. za: [10]).<\/li>\n<li id=\"zrodlo-12\">European Environment Agency (EEA) (b.d.). Anti-smog measures in the Ma\u0142opolska region of Poland (Managing air quality in Europe). Copenhagen: EEA. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/analysis\/publications\/managing-air-quality-in-europe\/anti-smog-measures-in-the-malopolska-region-of-poland\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/analysis\/publications\/managing-air-quality-in-europe\/anti-smog-measures-in-the-malopolska-region-of-poland<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-13\">Tang, A.-M., & Chiocchetti, I. (2026). Anti-smog resolution banning solid fuels for heating: Krak\u00f3w case study. Institute for European Environmental Policy (IEEP). Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/ieep.eu\/publications\/anti-smog-resolution-banning-solid-fuels-for-heating-krakow-case-study\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/ieep.eu\/publications\/anti-smog-resolution-banning-solid-fuels-for-heating-krakow-case-study\/<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-14\">Polska Agencja Prasowa (PAP) (2026). Poland’s air quality worsens, reversing decade-long gains (om\u00f3wienie raportu IQAir 2025 World Air Quality Report oraz danych GIO\u015a). PAP. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.pap.pl\/en\/news\/polands-air-quality-worsens-reversing-decade-long-gains\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/www.pap.pl\/en\/news\/polands-air-quality-worsens-reversing-decade-long-gains<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-15\">European Clean Air Centre (ECAC) \/ Polski Alarm Smogowy (b.d.). Analiza skutk\u00f3w zdrowotnych poprawy jako\u015bci powietrza w wojew\u00f3dztwach \u015bl\u0105skim, ma\u0142opolskim i mazowieckim w latach 2018\u20132022 (analiza think tanku; cyt. za: Science in Poland). Science in Poland. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/scienceinpoland.pl\/en\/news\/news%2C102931%2Cimproved-air-quality-saved-least-25000-polish-lives-new-study-finds.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/scienceinpoland.pl\/en\/news\/news%2C102931%2Cimproved-air-quality-saved-least-25000-polish-lives-new-study-finds.html<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-16\">Najwy\u017csza Izba Kontroli (NIK) (2022). Wdra\u017canie Programu Priorytetowego Czyste Powietrze (kontrola obejmuj\u0105ca okres do pa\u017adziernika 2021 r.). Cyt. za: Globenergia.pl. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/globenergia.pl\/niewielkie-efekty-wielkiego-programu-nik-przeswietlil-program-czyste-powietrze\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/globenergia.pl\/niewielkie-efekty-wielkiego-programu-nik-przeswietlil-program-czyste-powietrze\/<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-17\">Konfederacja Lewiatan (2024). Program \u201eCzyste Powietrze\u201d \u2013 cele, wyzwania i rekomendacje. Warszawa: Konfederacja Lewiatan. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/lewiatan.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Program-Czyste-Powietrze-szanse-wyzwania-rekomendacje-oczami-praktykow.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/lewiatan.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Program-Czyste-Powietrze-szanse-wyzwania-rekomendacje-oczami-praktykow.pdf<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-18\">Gramwzielone.pl (2023). Zmiany w Czystym Powietrzu. Wy\u017csze dotacje nie rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkich problem\u00f3w. Portal Gramwzielone.pl. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.gramwzielone.pl\/walka-ze-smogiem\/109720\/zmiany-w-czystym-powietrzu-wyzsze-dotacje-nie-rozwiaza-wszystkich-problemow\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/www.gramwzielone.pl\/walka-ze-smogiem\/109720\/zmiany-w-czystym-powietrzu-wyzsze-dotacje-nie-rozwiaza-wszystkich-problemow<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-19\">Parlament Europejski i Rada UE (2024). Dyrektywa (UE) 2024\/2881 z dnia 23 pa\u017adziernika 2024 r. w sprawie jako\u015bci powietrza otoczenia i czystszego powietrza dla Europy (wersja przekszta\u0142cona). Dziennik Urz\u0119dowy UE. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/dir\/2024\/2881\/oj\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/dir\/2024\/2881\/oj<\/a><\/li>\n<\/ol>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\nKRS: 0001156897<\/p>\n <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n <\/div>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\nJe\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania na rzecz os\u00f3b w trudnej sytuacji \u017cyciowej, zwierz\u0105t, \u015brodowiska i edukacji.<\/p>\nKRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\nCel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\nArtyku\u0142 ma charakter edukacyjny i nie zast\u0119puje porady lekarza. W razie problem\u00f3w zdrowotnych, w tym objaw\u00f3w nasilaj\u0105cych si\u0119 w okresach wysokiego zanieczyszczenia powietrza, skonsultuj si\u0119 z lekarzem.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/p>\n<\/body> \n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych Zanieczyszczenie powietrza jest jednym z najlepiej udokumentowanych \u015brodowiskowych czynnik\u00f3w ryzyka dla zdrowia, a Polska od lat nale\u017cy […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[21,3,4],"tags":[54,51,47,32,58],"class_list":["post-995","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul","category-filar-i-wsparcie-dla-osob-w-trudnej-sytuacji-zyciowej","category-filar-ii-ochrona-srodowiska-oraz-pomoc-zwierzetom","tag-edukacja","tag-ekologia","tag-filar-1","tag-filar-2","tag-zdrowie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/995","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=995"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/995\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":998,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/995\/revisions\/998"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

{"id":995,"date":"2026-10-26T08:45:00","date_gmt":"2026-10-26T08:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/lsja.pl\/?p=995"},"modified":"2026-10-09T05:38:32","modified_gmt":"2026-10-09T05:38:32","slug":"smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce-skutki-zdrowotne-zrodla-zanieczyszczen-i-skutecznosc-dzialan-naprawczych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lsja.pl\/en\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce-skutki-zdrowotne-zrodla-zanieczyszczen-i-skutecznosc-dzialan-naprawczych\/","title":{"rendered":"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych"},"content":{"rendered":"

\n
\n
\n
\n
\n Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 | LSJA<\/title> \n <meta name=\"description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie smogu na zdrowie, \u017ar\u00f3d\u0142ach zanieczyszcze\u0144 w Polsce i skuteczno\u015bci uchwa\u0142 antysmogowych oraz program\u00f3w wsparcia. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta name=\"keywords\" content=\"smog, jako\u015b\u0107 powietrza, PM2.5, benzo(a)piren, uchwa\u0142y antysmogowe, Czyste Powietrze, ub\u00f3stwo energetyczne, zdrowie publiczne, zanieczyszczenie powietrza w Polsce, Krak\u00f3w, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta name=\"publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\">\n <link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\">\n <meta property=\"og:title\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\"> \n <meta property=\"og:description\" content=\"Jak smog wp\u0142ywa na zdrowie i czy uchwa\u0142y antysmogowe dzia\u0142aj\u0105? Przegl\u0105d dowod\u00f3w oraz dane o jako\u015bci powietrza w Polsce. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"> \n <meta property=\"og:type\" content=\"article\"> \n <meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"> \n <meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/smog-jakosc-powietrza.jpg\"> \n <meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\"> \n <meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta property=\"article:author\" content=\"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"> \n <meta property=\"article:section\" content=\"Ochrona \u015brodowiska\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"smog\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"jako\u015b\u0107 powietrza\"> \n <meta property=\"article:tag\" content=\"zdrowie publiczne\"> \n <meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\"> \n <meta name=\"twitter:title\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\"> \n <meta name=\"twitter:description\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych.\"> \n <meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/images\/smog-jakosc-powietrza.jpg\"> \n <meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-image-preview:large, max-snippet:-1, max-video-preview:-1\"> \n <meta name=\"language\" content=\"Polish\"> \n <meta name=\"revisit-after\" content=\"7 days\"><\/p>\n  \n <meta name=\"citation_title\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\"> \n <meta name=\"citation_author\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"citation_author_institution\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_publication_date\" content=\"2026\/10\/09\"> \n <meta name=\"citation_online_date\" content=\"2026\/10\/09\"> \n <meta name=\"citation_publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"citation_keywords\" content=\"smog; jako\u015b\u0107 powietrza; PM2.5; benzo(a)piren; uchwa\u0142y antysmogowe; Czyste Powietrze; ub\u00f3stwo energetyczne; zdrowie publiczne; zanieczyszczenie powietrza w Polsce; Krak\u00f3w; Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"citation_abstract_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"> \n <meta name=\"citation_fulltext_html_url\" content=\"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide; citation_author=WHO; citation_publication_date=2021; citation_journal_title=World Health Organization\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Long-term exposure to PM and all-cause and cause-specific mortality: A systematic review and meta-analysis; citation_author=Chen; citation_publication_date=2020; citation_journal_title=Environment International; citation_doi=10.1016\/j.envint.2020.105974\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Long-term air pollution exposure and cardio-respiratory mortality: A review; citation_author=Hoek; citation_publication_date=2013; citation_journal_title=Environmental Health; citation_doi=10.1186\/1476-069X-12-43\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Ambient and household PM2.5 pollution and adverse perinatal outcomes: A meta-regression and analysis of attributable global burden for 204 countries and territories; citation_author=Ghosh; citation_publication_date=2021; citation_journal_title=PLOS Medicine; citation_doi=10.1371\/journal.pmed.1003718\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Long-term impacts of prenatal and infant exposure to fine particulate matter on wheezing and asthma: A systematic review and meta-analysis; citation_author=Shao; citation_publication_date=2019; citation_journal_title=Environmental Epidemiology; citation_doi=10.1097\/EE9.0000000000000042\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Health impacts of air pollution \u2013 Poland. Europe's environment 2025; citation_author=EEA; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=European Environment Agency\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Is the air over Europe becoming cleaner? 280,000 deaths per year (om\u00f3wienie raportu EEA o skutkach zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza, grudzie\u0144 2025); citation_author=Wodne Sprawy; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=Wodne Sprawy\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=SDG Report, Goal 11: Air quality in Polish cities; citation_author=GUS; citation_publication_date=; citation_journal_title=G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Quantifying the health impact of PM2.5 with various chemical transport models and for different years \u2013 A case study for Poland; citation_author=Kryza; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=Environment International; citation_doi=10.1016\/j.envint.2024.109179\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Ban on the burning of solid fuels in domestic furnaces and its impact on air quality \u2013 example of Krak\u00f3w; citation_author=Kici\u0144ska; citation_publication_date=2025; citation_journal_title=Archives of Mining Sciences; citation_doi=10.24425\/ams.2025.154160\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Analiza zmian jako\u015bci powietrza w Krakowie i Ma\u0142opolsce w latach 2012\u20132020; citation_author=Kleczkowski; citation_publication_date=2020; citation_journal_title=Krakowski Alarm Smogowy\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Anti-smog measures in the Ma\u0142opolska region of Poland (Managing air quality in Europe); citation_author=EEA; citation_publication_date=; citation_journal_title=European Environment Agency\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Anti-smog resolution banning solid fuels for heating: Krak\u00f3w case study; citation_author=Tang; citation_publication_date=2026; citation_journal_title=IEEP\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Poland's air quality worsens, reversing decade-long gains (om\u00f3wienie raportu IQAir 2025 World Air Quality Report oraz danych GIO\u015a); citation_author=PAP; citation_publication_date=2026; citation_journal_title=PAP\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Analiza skutk\u00f3w zdrowotnych poprawy jako\u015bci powietrza w wojew\u00f3dztwach \u015bl\u0105skim, ma\u0142opolskim i mazowieckim w latach 2018\u20132022 (analiza think tanku, cyt. za: Science in Poland); citation_author=ECAC; citation_publication_date=; citation_journal_title=Science in Poland\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Wdra\u017canie Programu Priorytetowego Czyste Powietrze (kontrola obejmuj\u0105ca okres do pa\u017adziernika 2021 r.); citation_author=NIK; citation_publication_date=2022; citation_journal_title=Najwy\u017csza Izba Kontroli\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Program \u201eCzyste Powietrze\u201d \u2013 cele, wyzwania i rekomendacje; citation_author=Lewiatan; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=Konfederacja Lewiatan\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Zmiany w Czystym Powietrzu. Wy\u017csze dotacje nie rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkich problem\u00f3w; citation_author=Gramwzielone; citation_publication_date=2023; citation_journal_title=Gramwzielone.pl\"> \n <meta name=\"citation_reference\" content=\"citation_title=Dyrektywa (UE) 2024\/2881 z dnia 23 pa\u017adziernika 2024 r. w sprawie jako\u015bci powietrza otoczenia i czystszego powietrza dla Europy (wersja przekszta\u0142cona); citation_author=Parlament Europejski; citation_publication_date=2024; citation_journal_title=Dziennik Urz\u0119dowy Unii Europejskiej\"><\/p>\n  \n <meta name=\"DC.title\" content=\"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\"> \n <meta name=\"DC.creator\" content=\"Adamczyk, Jakub\"> \n <meta name=\"DC.publisher\" content=\"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.date\" content=\"2026-10-09\"> \n <meta name=\"DC.language\" content=\"pl\"> \n <meta name=\"DC.type\" content=\"Text\"> \n <meta name=\"DC.subject\" content=\"smog, jako\u015b\u0107 powietrza, PM2.5, benzo(a)piren, uchwa\u0142y antysmogowe, Czyste Powietrze, ub\u00f3stwo energetyczne, zdrowie publiczne, zanieczyszczenie powietrza w Polsce, Krak\u00f3w, Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"> \n <meta name=\"DC.description\" content=\"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie smogu na zdrowie, \u017ar\u00f3d\u0142ach zanieczyszcze\u0144 w Polsce i skuteczno\u015bci uchwa\u0142 antysmogowych oraz program\u00f3w wsparcia. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\"><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n{\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"headline\": \"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\",\n \"name\": \"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\",\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie smogu na zdrowie, \u017ar\u00f3d\u0142ach zanieczyszcze\u0144 w Polsce i skuteczno\u015bci uchwa\u0142 antysmogowych oraz program\u00f3w wsparcia. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\",\n \"inLanguage\": \"pl-PL\",\n \"mainEntityOfPage\": {\n \"@type\": \"WebPage\",\n \"@id\": \"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"\n },\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\",\n \"affiliation\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n }\n },\n \"datePublished\": \"2026-10-09\",\n \"dateModified\": \"2026-10-09\",\n \"isAccessibleForFree\": true,\n \"keywords\": [\n \"smog\",\n \"jako\u015b\u0107 powietrza\",\n \"PM2.5\",\n \"benzo(a)piren\",\n \"uchwa\u0142y antysmogowe\",\n \"Czyste Powietrze\",\n \"ub\u00f3stwo energetyczne\",\n \"zdrowie publiczne\",\n \"zanieczyszczenie powietrza w Polsce\",\n \"Krak\u00f3w\",\n \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\"\n ],\n \"articleSection\": \"Przegl\u0105d literatury\",\n \"wordCount\": 3694,\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/smog-jakosc-powietrza.jpg\",\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\",\n \"logo\": {\n \"@type\": \"ImageObject\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\/logo.png\"\n }\n },\n \"about\": [\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Jako\u015b\u0107 powietrza\"\n },\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Smog\"\n },\n {\n \"@type\": \"Thing\",\n \"name\": \"Zdrowie publiczne\"\n }\n ],\n \"citation\": [\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide\",\n \"datePublished\": \"2021\",\n \"url\": \"https:\/\/iris.who.int\/handle\/10665\/345329\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Long-term exposure to PM and all-cause and cause-specific mortality: A systematic review and meta-analysis\",\n \"datePublished\": \"2020\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2020.105974\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Long-term air pollution exposure and cardio-respiratory mortality: A review\",\n \"datePublished\": \"2013\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1186\/1476-069X-12-43\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Ambient and household PM2.5 pollution and adverse perinatal outcomes: A meta-regression and analysis of attributable global burden for 204 countries and territories\",\n \"datePublished\": \"2021\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pmed.1003718\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Long-term impacts of prenatal and infant exposure to fine particulate matter on wheezing and asthma: A systematic review and meta-analysis\",\n \"datePublished\": \"2019\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1097\/EE9.0000000000000042\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Health impacts of air pollution \u2013 Poland. Europe's environment 2025\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"url\": \"https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/europe-environment-2025\/countries\/poland\/health-impacts-of-air-pollution\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Is the air over Europe becoming cleaner? 280,000 deaths per year (om\u00f3wienie raportu EEA o skutkach zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza, grudzie\u0144 2025)\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"url\": \"https:\/\/wodnesprawy.pl\/en\/particulate-matter-180-thousand-deaths-in-eu\/\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"SDG Report, Goal 11: Air quality in Polish cities\",\n \"url\": \"https:\/\/raportsdg.stat.gov.pl\/en\/cel11.html\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Quantifying the health impact of PM2.5 with various chemical transport models and for different years \u2013 A case study for Poland\",\n \"datePublished\": \"2024\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2024.109179\"\n },\n {\n \"@type\": \"ScholarlyArticle\",\n \"name\": \"Ban on the burning of solid fuels in domestic furnaces and its impact on air quality \u2013 example of Krak\u00f3w\",\n \"datePublished\": \"2025\",\n \"sameAs\": \"https:\/\/doi.org\/10.24425\/ams.2025.154160\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Analiza zmian jako\u015bci powietrza w Krakowie i Ma\u0142opolsce w latach 2012\u20132020\",\n \"datePublished\": \"2020\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Anti-smog measures in the Ma\u0142opolska region of Poland (Managing air quality in Europe)\",\n \"url\": \"https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/analysis\/publications\/managing-air-quality-in-europe\/anti-smog-measures-in-the-malopolska-region-of-poland\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Anti-smog resolution banning solid fuels for heating: Krak\u00f3w case study\",\n \"datePublished\": \"2026\",\n \"url\": \"https:\/\/ieep.eu\/publications\/anti-smog-resolution-banning-solid-fuels-for-heating-krakow-case-study\/\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Poland's air quality worsens, reversing decade-long gains (om\u00f3wienie raportu IQAir 2025 World Air Quality Report oraz danych GIO\u015a)\",\n \"datePublished\": \"2026\",\n \"url\": \"https:\/\/www.pap.pl\/en\/news\/polands-air-quality-worsens-reversing-decade-long-gains\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Analiza skutk\u00f3w zdrowotnych poprawy jako\u015bci powietrza w wojew\u00f3dztwach \u015bl\u0105skim, ma\u0142opolskim i mazowieckim w latach 2018\u20132022 (analiza think tanku; cyt. za: Science in Poland)\",\n \"url\": \"https:\/\/scienceinpoland.pl\/en\/news\/news%2C102931%2Cimproved-air-quality-saved-least-25000-polish-lives-new-study-finds.html\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Wdra\u017canie Programu Priorytetowego Czyste Powietrze (kontrola obejmuj\u0105ca okres do pa\u017adziernika 2021 r.)\",\n \"datePublished\": \"2022\",\n \"url\": \"https:\/\/globenergia.pl\/niewielkie-efekty-wielkiego-programu-nik-przeswietlil-program-czyste-powietrze\/\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Program \u201eCzyste Powietrze\u201d \u2013 cele, wyzwania i rekomendacje\",\n \"datePublished\": \"2024\",\n \"url\": \"https:\/\/lewiatan.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Program-Czyste-Powietrze-szanse-wyzwania-rekomendacje-oczami-praktykow.pdf\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Zmiany w Czystym Powietrzu. Wy\u017csze dotacje nie rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkich problem\u00f3w\",\n \"datePublished\": \"2023\",\n \"url\": \"https:\/\/www.gramwzielone.pl\/walka-ze-smogiem\/109720\/zmiany-w-czystym-powietrzu-wyzsze-dotacje-nie-rozwiaza-wszystkich-problemow\"\n },\n {\n \"@type\": \"CreativeWork\",\n \"name\": \"Dyrektywa (UE) 2024\/2881 z dnia 23 pa\u017adziernika 2024 r. w sprawie jako\u015bci powietrza otoczenia i czystszego powietrza dla Europy (wersja przekszta\u0142cona)\",\n \"datePublished\": \"2024\",\n \"url\": \"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/dir\/2024\/2881\/oj\"\n }\n ]\n}\n <\/script><\/p>\n  \n <script type=\"application\/ld+json\">\n{\n \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\n \"@type\": \"Article\",\n \"headline\": \"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych\",\n \"image\": \"https:\/\/lsja.pl\/images\/smog-jakosc-powietrza.jpg\",\n \"datePublished\": \"2026-10-09\",\n \"dateModified\": \"2026-10-09\",\n \"author\": {\n \"@type\": \"Person\",\n \"name\": \"mgr in\u017c. Jakub Adamczyk\"\n },\n \"publisher\": {\n \"@type\": \"Organization\",\n \"name\": \"Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka\",\n \"url\": \"https:\/\/lsja.pl\"\n },\n \"description\": \"Przegl\u0105d bada\u0144 o wp\u0142ywie smogu na zdrowie, \u017ar\u00f3d\u0142ach zanieczyszcze\u0144 w Polsce i skuteczno\u015bci uchwa\u0142 antysmogowych oraz program\u00f3w wsparcia. Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk.\",\n \"inLanguage\": \"pl-PL\",\n \"mainEntityOfPage\": \"https:\/\/lsja.pl\/smog-i-jakosc-powietrza-w-polsce\/\"\n}\n <\/script> \n<\/head> \n<body><\/p>\n<\/p>\n<div class=\"wp-post-lsja\" style=\"font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Helvetica, Arial, sans-serif; color: #2d3748; line-height: 1.7; font-size: 16px;\">\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #f7fafc; border-left: 5px solid #2b6cb0; padding: 20px 24px; margin-bottom: 30px; border-radius: 0 8px 8px 0;\">\nFundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA)<\/p>\nAutor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych<\/h2>\nZanieczyszczenie powietrza jest jednym z najlepiej udokumentowanych \u015brodowiskowych czynnik\u00f3w ryzyka dla zdrowia, a Polska od lat nale\u017cy do pa\u0144stw Unii Europejskiej o najgorszej jako\u015bci powietrza. Wed\u0142ug Europejskiej Agencji \u015arodowiska (EEA) py\u0142owi zawieszonemu PM2.5 przypisano w Polsce w 2023 roku ponad 25 tys. przedwczesnych zgon\u00f3w, co daje krajowi drugie miejsce w UE pod wzgl\u0119dem liczby takich zgon\u00f3w, po W\u0142oszech [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup>. \u0179r\u00f3d\u0142em problemu nie jest przy tym przede wszystkim przemys\u0142, lecz spalanie paliw w gospodarstwach domowych: wed\u0142ug modelowania opublikowanego w 2024 roku ponad 80% emisji PM2.5 w Polsce pochodzi z sektora bytowego [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nNiniejszy artyku\u0142 jest przegl\u0105dem narracyjnym, kt\u00f3ry odpowiada na cztery pytania: co wiadomo z przegl\u0105d\u00f3w systematycznych i metaanaliz o skutkach zdrowotnych smogu, jak du\u017ca jest skala problemu w Polsce, sk\u0105d pochodz\u0105 zanieczyszczenia oraz czy dzia\u0142ania naprawcze, zw\u0142aszcza uchwa\u0142y antysmogowe i programy dofinansowania wymiany \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a, przynosz\u0105 mierzalne efekty. Priorytet nadano metaanalizom, przegl\u0105dom i danym urz\u0119dowym, a wyniki modelowe zaznaczono jako szacunki. Uwzgl\u0119dniono dane dost\u0119pne do pa\u017adziernika 2026 roku.<\/p>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Najwa\u017cniejsze ustalenia<\/h3>\n<ul style=\"margin: 0; padding-left: 20px; line-height: 1.8; color: #2b6cb0;\">\n<li>D\u0142ugotrwa\u0142a ekspozycja na PM2.5 wi\u0105\u017ce si\u0119 ze wzrostem ryzyka zgonu (\u015brednio o 6,2% na ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3) i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (o 10,6%) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>; w 2021 roku WHO obni\u017cy\u0142a roczn\u0105 warto\u015b\u0107 wytyczn\u0105 dla PM2.5 do 5 \u00b5g\/m\u00b3 [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>, <a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Dowody dotycz\u0105 tak\u017ce ci\u0105\u017cy i wczesnego dzieci\u0144stwa: wy\u017csze ryzyko niskiej masy urodzeniowej i porodu przedwczesnego [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>; w przypadku astmy dzieci\u0119cej dowody s\u0105 ograniczone i niesp\u00f3jne [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em PM2.5 w Polsce jest spalanie paliw w gospodarstwach domowych [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>; liczba przypisanych temu py\u0142owi zgon\u00f3w w 2023 roku wynios\u0142a ponad 25 tys. [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>W Krakowie zakaz spalania paliw sta\u0142ych i wymiana kot\u0142\u00f3w wi\u0105za\u0142y si\u0119 ze spadkiem st\u0119\u017ce\u0144 PM2.5 o ok. 40% w latach 2010\u20132021, lecz normy dla PM2.5 i benzo(a)pirenu nadal nie zosta\u0142y osi\u0105gni\u0119te [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Poprawa jako\u015bci powietrza w kraju wyhamowa\u0142a: \u015brednie roczne st\u0119\u017cenie PM2.5 wzros\u0142o z 14,1 \u00b5g\/m\u00b3 w 2023 roku do 15,4 \u00b5g\/m\u00b3 w 2025 roku [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 zale\u017cy od projektu wsparcia: kontrola NIK wykaza\u0142a skromne efekty pierwszych lat programu Czyste Powietrze, a eksperci ostrzegaj\u0105 przed ryzykiem pog\u0142\u0119bienia ub\u00f3stwa energetycznego [<a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>, <a href=\"#zrodlo-17\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">17<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Czym jest smog i kt\u00f3re zanieczyszczenia maj\u0105 najwi\u0119ksze znaczenie<\/h2>\nSmog w polskich warunkach to najcz\u0119\u015bciej smog zimowy, powstaj\u0105cy w sezonie grzewczym g\u0142\u00f3wnie ze spalania paliw sta\u0142ych w domowych kot\u0142ach i piecach. Najwi\u0119ksze znaczenie zdrowotne maj\u0105 py\u0142 zawieszony PM2.5 i PM10 (cz\u0105stki o \u015brednicy odpowiednio poni\u017cej 2,5 i 10 \u00b5m), benzo(a)piren (B[a]P), czyli rakotw\u00f3rczy wielopier\u015bcieniowy w\u0119glowod\u00f3r aromatyczny powstaj\u0105cy przy spalaniu w\u0119gla i drewna, dwutlenek azotu (NO2), zwi\u0105zany przede wszystkim z transportem, oraz ozon (O3), b\u0119d\u0105cy zanieczyszczeniem wt\u00f3rnym, kt\u00f3rego st\u0119\u017cenia s\u0105 najwy\u017csze poza sezonem grzewczym [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nW 2021 roku \u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaostrzy\u0142a wytyczne: roczna warto\u015b\u0107 wytyczna dla PM2.5 spad\u0142a z 10 do 5 \u00b5g\/m\u00b3, a dla PM10 z 20 do 15 \u00b5g\/m\u00b3. Wytyczne oparto na sze\u015bciu przegl\u0105dach systematycznych obejmuj\u0105cych ponad 500 prac; nie s\u0105 one norm\u0105 prawnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 [<a href=\"#zrodlo-1\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">1<\/a>]<\/sup>. Zrewidowana dyrektywa Unii Europejskiej o jako\u015bci powietrza, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie 10 grudnia 2024 roku, ponad dwukrotnie obni\u017ca dopuszczaln\u0105 roczn\u0105 warto\u015b\u0107 PM2.5 i zbli\u017ca unijne normy na 2030 rok do zalece\u0144 WHO [<a href=\"#zrodlo-19\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">19<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Skutki zdrowotne: co wiemy z metaanaliz<\/h2>\nNajlepiej udokumentowany jest zwi\u0105zek d\u0142ugotrwa\u0142ej ekspozycji na PM2.5 ze \u015bmiertelno\u015bci\u0105. Metaanaliza bada\u0144 kohortowych wykaza\u0142a, \u017ce na ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3 wzrostu st\u0119\u017cenia PM2.5 ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny ro\u015bnie \u015brednio o 6,2% (95% CI: 4,1\u20138,4%), a ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych o 10,6% (95% CI: 5,4\u201316,0%) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>. Zwi\u0105zek z chorobami uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, zw\u0142aszcza niedokrwienn\u0105 chorob\u0105 serca, by\u0142 silniejszy ni\u017c z nienowotworowymi chorobami uk\u0142adu oddechowego, dla kt\u00f3rych wynik nie by\u0142 istotny statystycznie (3%; 95% CI: \u22126 do 13%) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nPrzegl\u0105d systematyczny i metaanaliza przygotowane przez Chen i Hoeka na potrzeby aktualizacji wytycznych WHO potwierdzi\u0142y wyra\u017ane dowody na zwi\u0105zek d\u0142ugotrwa\u0142ej ekspozycji na PM2.5 ze zgonami; zwracano w nich jednocze\u015bnie uwag\u0119, \u017ce ryzyka wzgl\u0119dne bywa\u0142y wi\u0119ksze w badaniach o ni\u017cszych \u015brednich st\u0119\u017ceniach, a kszta\u0142t zale\u017cno\u015bci na kra\u0144cach zakresu st\u0119\u017ce\u0144 pozostaje niepewny [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup>. W praktyce oznacza to, \u017ce nie ma podstaw, by uzna\u0107 st\u0119\u017cenia nieznacznie poni\u017cej dawnych norm za w pe\u0142ni bezpieczne.<\/p>\nSzczeg\u00f3lnie wra\u017cliw\u0105 grup\u0105 s\u0105 kobiety w ci\u0105\u017cy i dzieci. Ghosh i wsp\u00f3\u0142pracownicy w przegl\u0105dzie z metaregresj\u0105 oszacowali, \u017ce ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3 PM2.5 w powietrzu zewn\u0119trznym wi\u0105\u017ce si\u0119 z mas\u0105 urodzeniow\u0105 ni\u017csz\u0105 o oko\u0142o 22 g oraz z 11% wy\u017cszym ryzykiem niskiej masy urodzeniowej i 12% wy\u017cszym ryzykiem porodu przedwczesnego [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>. Dla astmy dzieci\u0119cej wnioski s\u0105 ostro\u017cniejsze: w metaanalizie czterech bada\u0144 ekspozycja prenatalna na PM2.5 wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ryzykiem astmy do 10. roku \u017cycia na poziomie RR = 1,12 (95% CI: 1,00\u20131,26) na 10 \u00b5g\/m\u00b3, ale autorzy ocenili dowody jako ograniczone i niesp\u00f3jne [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>. Zanieczyszczone powietrze bywa opisywane jako szczeg\u00f3lnie szkodliwe tak\u017ce dla os\u00f3b starszych i przewlekle chorych [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">\u0179r\u00f3d\u0142o<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Rodzaj dowodu<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">G\u0142\u00f3wny wynik<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Uwagi<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Hoek i in. (2013) [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d z metaanaliz\u0105 bada\u0144 kohortowych<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Na ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3 PM2.5: wzrost ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny o 6,2% (95% CI: 4,1\u20138,4) i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych o 10,6% (95% CI: 5,4\u201316,0)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Dla zgon\u00f3w z chor\u00f3b uk\u0142adu oddechowego wynik nieistotny statystycznie (3%; 95% CI: \u22126 do 13)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Chen i Hoek (2020) [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d systematyczny i metaanaliza przygotowane na potrzeby WHO<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Podstawa aktualizacji wytycznych WHO z 2021 roku; ryzyka wzgl\u0119dne bywa\u0142y wi\u0119ksze w badaniach o \u015brednim st\u0119\u017ceniu PM2.5 poni\u017cej 10 \u00b5g\/m\u00b3<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Niepewno\u015b\u0107 co do kszta\u0142tu zale\u017cno\u015bci na kra\u0144cach zakresu st\u0119\u017ce\u0144<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Ghosh i in. (2021) [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d i metaregresja<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Na ka\u017cde 10 \u00b5g\/m\u00b3 PM2.5 w powietrzu zewn\u0119trznym: masa urodzeniowa ni\u017csza o ok. 22 g, ryzyko niskiej masy urodzeniowej wy\u017csze o 11%, a porodu przedwczesnego o 12%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Dane z wielu kraj\u00f3w; wyniki zale\u017c\u0105 od przyj\u0119tych modeli<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Shao i in. (2019) [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup><\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Przegl\u0105d systematyczny i metaanaliza<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Ekspozycja prenatalna na PM2.5 a astma do 10. roku \u017cycia: RR = 1,12 (95% CI: 1,00\u20131,26) na 10 \u00b5g\/m\u00b3<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Dowody ograniczone i niesp\u00f3jne; du\u017ca heterogeniczno\u015b\u0107 bada\u0144<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 1. Wybrane przegl\u0105dy i metaanalizy dotycz\u0105ce skutk\u00f3w zdrowotnych ekspozycji na PM2.5. Oprac. na podstawie [<a href=\"#zrodlo-2\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">2<\/a>, <a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>, <a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Jak rozumie\u0107 \u201eprzedwczesne zgony\u201d<\/h3>\nPodawane w raportach liczby zgon\u00f3w przypisanych zanieczyszczeniu powietrza s\u0105 szacunkami modelowymi, a nie liczb\u0105 zgon\u00f3w stwierdzonych w aktach zgonu jako spowodowane smogiem. Oblicza si\u0119 je metod\u0105 oceny ryzyka zdrowotnego, zgodnie z zaleceniami WHO dla Europy [<a href=\"#zrodlo-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">6<\/a>]<\/sup>, a wynik zale\u017cy od przyj\u0119tego modelu i roku meteorologicznego; w polskiej analizie r\u00f3\u017cnica wynikaj\u0105ca z wyboru roku mog\u0142a si\u0119ga\u0107 oko\u0142o 10% [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>. Liczby te dobrze pokazuj\u0105 rz\u0105d wielko\u015bci problemu, ale nie nale\u017cy ich traktowa\u0107 jak dok\u0142adnych pomiar\u00f3w.<\/p>\n<\/p><\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Skala problemu w Polsce<\/h2>\nWed\u0142ug EEA liczba zgon\u00f3w przypisanych PM2.5 w UE spad\u0142a w latach 2005\u20132023 o 57%; w Polsce w 2023 roku wynios\u0142a 25 268, co oznacza spadek o 46,1% w por\u00f3wnaniu z 2005 rokiem [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup>. Wska\u017anik na 100 tys. mieszka\u0144c\u00f3w zmniejszy\u0142 si\u0119 z 117 w 2015 do 94 w 2022 roku, ale nadal jest wyra\u017anie wy\u017cszy od \u015bredniej unijnej (53) [<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup>. W rankingu EEA 34 polskie miasta znalaz\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d 100 najbardziej zanieczyszczonych miast Europy [<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nModelowanie z u\u017cyciem dw\u00f3ch modeli transportu chemicznego wskazuje, \u017ce gdyby st\u0119\u017cenia PM2.5 nie przekracza\u0142y 5 \u00b5g\/m\u00b3, w Polsce mo\u017cna by\u0142oby unikn\u0105\u0107 co najmniej oko\u0142o 22 tys. zgon\u00f3w rocznie [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>. Analiza think tanku European Clean Air Centre dla wojew\u00f3dztw \u015bl\u0105skiego, ma\u0142opolskiego i mazowieckiego szacuje z kolei, \u017ce dzi\u0119ki spadkowi st\u0119\u017ce\u0144 PM2.5 w latach 2018\u20132022 unikni\u0119to oko\u0142o 25 tys. przedwczesnych zgon\u00f3w, ale przy obecnym stanie powietrza w tych regionach nadal wyst\u0119puje oko\u0142o 9,6 tys. takich zgon\u00f3w rocznie (w tym 2255 w Ma\u0142opolsce) [<a href=\"#zrodlo-15\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">15<\/a>]<\/sup>. S\u0105 to szacunki o charakterze modelowym.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Wska\u017anik<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Warto\u015b\u0107<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">\u0179r\u00f3d\u0142o<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Zgony przypisane PM2.5 w Polsce, 2023<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">25 268 (drugi wynik w UE po W\u0142oszech: 43 083); spadek o 46,1% wzgl\u0119dem 2005 r.<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Zgony przypisane PM2.5 na 100 tys. mieszka\u0144c\u00f3w<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">117 (2015) \u2192 94 (2022); \u015brednia UE: 53<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Polskie miasta w\u015br\u00f3d 100 najbardziej zanieczyszczonych w Europie (ranking EEA)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">34<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Zgony mo\u017cliwe do unikni\u0119cia przy PM2.5 \u2264 5 \u00b5g\/m\u00b3 (modelowanie, lata 2017\u20132018)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">22 447\u201329 227, zale\u017cnie od modelu i roku meteorologicznego<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Udzia\u0142 spalania w sektorze bytowym w emisji PM2.5 w Polsce<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">ponad 80%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u015arednie roczne st\u0119\u017cenie PM2.5 w Polsce (IQAir)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">14,1 (2023); 14,8 (2024); 15,4 \u00b5g\/m\u00b3 (2025)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">[<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 2. Wybrane wska\u017aniki jako\u015bci powietrza i jego skutk\u00f3w zdrowotnych w Polsce. Zestawienie na podstawie [<a href=\"#zrodlo-7\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">7<\/a>, <a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>, <a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>; warto\u015bci nie s\u0105 wprost por\u00f3wnywalne ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cne metody.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Sk\u0105d pochodzi smog<\/h2>\nWed\u0142ug modelowania z 2024 roku ponad 80% PM2.5 w Polsce emituje spalanie w sektorze bytowym [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>. Zgodnie z Europejsk\u0105 Agencj\u0105 \u015arodowiska g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em zanieczyszcze\u0144 w Ma\u0142opolsce jest spalanie w\u0119gla w przestarza\u0142ych kot\u0142ach i piecach domowych [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>]<\/sup>. Wp\u0142yw ma r\u00f3wnie\u017c transport: \u015bredni wiek samochodu w Polsce w 2023 roku wynosi\u0142 oko\u0142o 15 lat wobec 13 lat w UE [<a href=\"#zrodlo-8\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">8<\/a>]<\/sup>, a w Krakowie udzia\u0142 transportu w emisjach NO2 i py\u0142\u00f3w r\u00f3s\u0142 w miar\u0119 spadku emisji z ogrzewania [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nDobrze to wida\u0107 na przyk\u0142adzie Krakowa. Wed\u0142ug analizy AGH udzia\u0142 sektora komunalno-bytowego w emisji PM2.5 spad\u0142 z oko\u0142o 65% w 2018 roku do oko\u0142o 17% w 2020 roku, a w emisji B[a]P z 96% w 2018 do 52% w 2021 roku, przy czym ros\u0142a rola punktowych \u017ar\u00f3de\u0142 przemys\u0142owych i transportu [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Istotny jest te\u017c nap\u0142yw zanieczyszcze\u0144 z gmin otaczaj\u0105cych miasto, gdzie obowi\u0105zuj\u0105 \u0142agodniejsze ograniczenia, a st\u0119\u017cenia w sezonie grzewczym s\u0105 wy\u017csze ni\u017c w Krakowie [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych<\/h2>\n<h3 style=\"color: #2c5282; margin-top: 25px; margin-bottom: 10px; font-size: 20px; font-weight: 600;\">Uchwa\u0142y antysmogowe: przyk\u0142ad Krakowa<\/h3>\nUstawa Prawo ochrony \u015brodowiska z 2015 roku umo\u017cliwi\u0142a sejmikom wojew\u00f3dzkim przyjmowanie uchwa\u0142 antysmogowych ograniczaj\u0105cych spalanie okre\u015blonych paliw. Pierwsz\u0105 tak\u0105 uchwa\u0142\u0119 przyj\u0105\u0142 sejmik ma\u0142opolski w styczniu 2016 roku; zakaz spalania paliw sta\u0142ych w Krakowie obowi\u0105zuje od 1 wrze\u015bnia 2019 roku, a obecnie uchwa\u0142y antysmogowe dzia\u0142aj\u0105 w 14 z 16 wojew\u00f3dztw [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Zakaz poprzedzi\u0142a wymiana \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a: do 2019 roku wymieniono ponad 25 tys. urz\u0105dze\u0144 na paliwa sta\u0142e [<a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>, a koszt wymiany system\u00f3w ogrzewania w Krakowie w latach 2012\u20132019 oszacowano na oko\u0142o 76 mln euro [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>]<\/sup>. Kluczow\u0105 rol\u0119 w przyj\u0119ciu uchwa\u0142y odegra\u0142y organizacje pozarz\u0105dowe i oddolny ruch Krak\u00f3w Alarm Smogowy [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>, <a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nWed\u0142ug analizy Kici\u0144skiej i Jawdy\u0144skiej w latach 2010\u20132021 roczne st\u0119\u017cenia w Krakowie obni\u017cy\u0142y si\u0119 istotnie (tabela 3). Limit roczny dla PM10 nie by\u0142 przekraczany od 2019 roku, a limity dla SO2 i NO2 dotrzymywano w ca\u0142ym okresie. Jednocze\u015bnie warto\u015bci docelowe dla PM2.5 i B[a]P nie zosta\u0142y osi\u0105gni\u0119te w \u017cadnym roku, a ozon wzr\u00f3s\u0142 [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Liczba kot\u0142\u00f3w i piec\u00f3w na paliwa sta\u0142e spad\u0142a z ponad 35 tys. w 2010 roku do oko\u0142o 2,5 tys. w 2021 roku, jednak cele redukcji emisji w programie ochrony powietrza dla Ma\u0142opolski zrealizowano w latach 2017\u20132023 w 28% (PM10), 21% (PM2.5) i 32% (B[a]P) [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<div style=\"overflow-x: auto; margin: 25px 0 8px 0;\">\n<table style=\"width: 100%; border-collapse: collapse; font-size: 14px; line-height: 1.5;\">\n<thead>\n<tr>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Zanieczyszczenie<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Zmiana w ca\u0142ym roku<\/th>\n<th style=\"background-color: #1a365d; color: #ffffff; text-align: left; padding: 10px 12px; border: 1px solid #1a365d; font-weight: 600;\">Zmiana w sezonach grzewczych<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">PM10<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u221242,2%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u221256,2%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">PM2.5<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u221239,7%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u221254,7%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Benzo(a)piren (B[a]P)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u221260,2%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u221271,5%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Dwutlenek siarki (SO2)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u221250,1%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">\u221275,0%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">Dwutlenek azotu (NO2)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u22125,9%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #ffffff; vertical-align: top;\">\u22123,9%<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">Ozon (O3)<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">+21,2%<\/td>\n<td style=\"padding: 10px 12px; border: 1px solid #e2e8f0; background-color: #f7fafc; vertical-align: top;\">+13,8%<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\nTabela 3. Zmiany \u015brednich st\u0119\u017ce\u0144 zanieczyszcze\u0144 w Krakowie w latach 2010\u20132021. Oprac. na podstawie [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nPoprawa w Krakowie by\u0142a wi\u0119ksza ni\u017c w ca\u0142ej Ma\u0142opolsce: w latach 2012\u20132020 \u015brednie roczne st\u0119\u017cenia PM2.5 spad\u0142y w Krakowie o oko\u0142o 41%, a w wojew\u00f3dztwie o oko\u0142o 31%, natomiast st\u0119\u017cenia B[a]P w wojew\u00f3dztwie nawet nieznacznie wzros\u0142y [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>, <a href=\"#zrodlo-11\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">11<\/a>]<\/sup>. Ten wynik sugeruje, \u017ce lokalny, egzekwowany zakaz po\u0142\u0105czony z programem wymiany kot\u0142\u00f3w dzia\u0142a skuteczniej ni\u017c \u0142agodniejsze ograniczenia regionalne. Nie jest to jednak ocena przyczynowa. Obok zakazu wprowadzano termomodernizacj\u0119, rozbudow\u0119 sieci ciep\u0142owniczej i zmiany w transporcie [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>, a na st\u0119\u017cenia wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce warunki pogodowe: wed\u0142ug jednego z ekspert\u00f3w szybka poprawa jako\u015bci powietrza w Polsce wynika\u0142a m.in. z \u0142agodnych zim, programu Czyste Powietrze i wysokich cen energii, kt\u00f3re ograniczy\u0142y jej zu\u017cycie [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"color: #2c5282; margin-top: 25px; margin-bottom: 10px; font-size: 20px; font-weight: 600;\">Program Czyste Powietrze<\/h3>\nProgram Czyste Powietrze, uruchomiony we wrze\u015bniu 2018 roku, ma dzia\u0142a\u0107 do 2029 roku i przewiduje wymian\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a oraz popraw\u0119 efektywno\u015bci energetycznej w oko\u0142o 3 mln budynk\u00f3w jednorodzinnych, z bud\u017cetem szacowanym na 103 mld z\u0142 [<a href=\"#zrodlo-18\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">18<\/a>]<\/sup>. Kontrola Najwy\u017cszej Izby Kontroli obj\u0119\u0142a pierwsze trzy lata realizacji (do pa\u017adziernika 2021 roku) i wykaza\u0142a skromne efekty: ocieplono nieca\u0142e 73 tys. budynk\u00f3w wobec za\u0142o\u017conych ponad 3 mln [<a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>]<\/sup>. NIK wskaza\u0142a tak\u017ce brak studium wykonalno\u015bci, niezbilansowany bud\u017cet oraz brak powszechnej, skoordynowanej kampanii informacyjno-edukacyjnej [<a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>]<\/sup>. Zmiany wprowadzone od 3 stycznia 2023 roku mia\u0142y nada\u0107 programowi bardziej kompleksowy charakter, z naciskiem na to, by najpierw ogranicza\u0107 zapotrzebowanie na energi\u0119, a dopiero potem dobiera\u0107 nowe \u017ar\u00f3d\u0142o ciep\u0142a [<a href=\"#zrodlo-18\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">18<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h3 style=\"color: #2c5282; margin-top: 25px; margin-bottom: 10px; font-size: 20px; font-weight: 600;\">Trend krajowy: poprawa, a potem zahamowanie<\/h3>\nDane krajowe pokazuj\u0105, \u017ce dekada poprawy zatrzyma\u0142a si\u0119. Wed\u0142ug G\u0142\u00f3wnego Inspektoratu Ochrony \u015arodowiska rok 2023 by\u0142 najczystszy w historii pomiar\u00f3w: nie odnotowano przekrocze\u0144 rocznego limitu PM2.5 w \u017cadnej z 46 stref. W 2024 roku przekroczenia wyst\u0105pi\u0142y w czterech strefach, a wst\u0119pne szacunki za 2025 rok wskazuj\u0105 siedem takich stref [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. W raporcie IQAir \u015brednie roczne st\u0119\u017cenie PM2.5 w Polsce wzros\u0142o z 14,1 \u00b5g\/m\u00b3 w 2023 roku do 14,8 w 2024 i 15,4 \u00b5g\/m\u00b3 w 2025 roku; w UE tylko Rumunia mia\u0142a gorszy wynik [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. Eksperci wi\u0105\u017c\u0105 przysz\u0142e zmiany z unijnymi regulacjami i planowan\u0105 krajow\u0105 ustaw\u0105 o jako\u015bci powietrza, kt\u00f3rej przyj\u0119cia spodziewano si\u0119 do ko\u0144ca 2026 roku [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wymiar spo\u0142eczny: ub\u00f3stwo energetyczne<\/h2>\nWymiana \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a nie jest neutralna dla bud\u017cet\u00f3w domowych. W analizie SWOT zakazu spalania paliw sta\u0142ych w gminach otaczaj\u0105cych Krak\u00f3w wskazano jako s\u0142abe strony wysokie koszty wymiany kot\u0142\u00f3w i mo\u017cliwy wzrost koszt\u00f3w ogrzewania, a jako zagro\u017cenia m.in. kryzys energetyczny, protesty mieszka\u0144c\u00f3w i zbyt wolne tempo wymiany [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Eksperci Konfederacji Lewiatan ostrzegaj\u0105, \u017ce niew\u0142a\u015bciwy zakres i kolejno\u015b\u0107 prac termomodernizacyjnych mog\u0105 sprawi\u0107, \u017ce zamiast zmniejsza\u0107 ub\u00f3stwo energetyczne, program Czyste Powietrze b\u0119dzie je zwi\u0119ksza\u0142 [<a href=\"#zrodlo-17\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">17<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nPrzyk\u0142ad Krakowa pokazuje natomiast, \u017ce ryzyko to mo\u017cna ogranicza\u0107: wed\u0142ug analizy IEEP mieszka\u0144c\u00f3w przez ca\u0142y okres przej\u015bcia wspiera\u0142y kompleksowe programy wymiany, finansowane m.in. ze \u015brodk\u00f3w krajowych i unijnych [<a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>. Wnioski dla polityki publicznej s\u0105 sp\u00f3jne: skuteczna walka ze smogiem wymaga nie tylko zakaz\u00f3w, lecz tak\u017ce dost\u0119pnego finansowania, informacji i ochrony najubo\u017cszych gospodarstw domowych.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Ograniczenia dowod\u00f3w<\/h2>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Szacunki modelowe.<\/strong> Liczby zgon\u00f3w zale\u017c\u0105 od modeli i lat meteorologicznych [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Brak bezpo\u015bredniej oceny zdrowotnej polityk.<\/strong> W przeanalizowanych \u017ar\u00f3d\u0142ach skuteczno\u015b\u0107 uchwa\u0142 antysmogowych oceniano g\u0142\u00f3wnie na podstawie zmian st\u0119\u017ce\u0144, a nie bezpo\u015brednich pomiar\u00f3w zdrowia mieszka\u0144c\u00f3w [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Czynniki zak\u0142\u00f3caj\u0105ce.<\/strong> Pogoda, ceny energii i r\u00f3wnoleg\u0142e dzia\u0142ania utrudniaj\u0105 przypisanie efektu pojedynczej interwencji [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Niejednolite dane.<\/strong> Odmienne metody pomiaru (np. IQAir i krajowy monitoring) oraz wst\u0119pny charakter szacunk\u00f3w za 2025 rok wymagaj\u0105 ostro\u017cno\u015bci [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Dowody dla niekt\u00f3rych skutk\u00f3w s\u0105 s\u0142absze.<\/strong> Dotyczy to m.in. astmy dzieci\u0119cej [<a href=\"#zrodlo-5\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">5<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Wnioski praktyczne<\/h2>\nNa podstawie przedstawionych danych mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 ostro\u017cne wskaz\u00f3wki dla mieszka\u0144c\u00f3w, samorz\u0105d\u00f3w i organizacji spo\u0142ecznych:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>Nie spalaj odpad\u00f3w.<\/strong> Kontrole w Krakowie obejmuj\u0105 nie tylko przestrzeganie zakazu, lecz tak\u017ce spalanie odpad\u00f3w i resztek ro\u015blinnych [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Planuj wymian\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a ciep\u0142a z uwzgl\u0119dnieniem efektywno\u015bci energetycznej.<\/strong> Zmiany w programie Czyste Powietrze z 2023 roku zak\u0142adaj\u0105 kolejno\u015b\u0107: najpierw ograniczenie zapotrzebowania na energi\u0119, potem wyb\u00f3r \u017ar\u00f3d\u0142a ciep\u0142a [<a href=\"#zrodlo-18\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">18<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Zwracaj uwag\u0119 na komunikaty o jako\u015bci powietrza.<\/strong> Dotyczy to zw\u0142aszcza kobiet w ci\u0105\u017cy, dzieci, os\u00f3b starszych i przewlekle chorych [<a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>, <a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>; dane z pa\u0144stwowego monitoringu s\u0105 publicznie dost\u0119pne [<a href=\"#zrodlo-6\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">6<\/a>, <a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Samorz\u0105dy: \u0142\u0105cz zakazy z finansowaniem i informacj\u0105.<\/strong> NIK wskaza\u0142a brak kampanii informacyjnej jako s\u0142abo\u015b\u0107 programu [<a href=\"#zrodlo-16\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">16<\/a>]<\/sup>, a do\u015bwiadczenia Krakowa pokazuj\u0105 wag\u0119 wsparcia wymiany kot\u0142\u00f3w [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>, <a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Rozwa\u017c zasi\u0119g regulacji.<\/strong> Nap\u0142yw zanieczyszcze\u0144 z okolicznych gmin ogranicza efekty lokalnego zakazu [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<li>Doce\u0144 rol\u0119 organizacji spo\u0142ecznych.<\/strong> W Krakowie i Ma\u0142opolsce odegra\u0142y one kluczow\u0105 rol\u0119 w przyj\u0119ciu uchwa\u0142 [<a href=\"#zrodlo-12\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">12<\/a>, <a href=\"#zrodlo-13\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">13<\/a>]<\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Luki w wiedzy<\/h2>\nW przeanalizowanych \u017ar\u00f3d\u0142ach brakuje bezpo\u015brednich ocen wp\u0142ywu uchwa\u0142 antysmogowych na zdrowie mieszka\u0144c\u00f3w oraz danych o tym, jak wymiana \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a zmieni\u0142a koszty ogrzewania i zdrowie gospodarstw o najni\u017cszych dochodach. Wiele liczb opiera si\u0119 na modelach, kt\u00f3re wymagaj\u0105 walidacji danymi zdrowotnymi. Niewiele wiadomo tak\u017ce o d\u0142ugofalowych efektach powrotu do wy\u017cszych st\u0119\u017ce\u0144 PM2.5 po 2023 roku [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>, <a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>. To obszary, w kt\u00f3rych dalsze badania mog\u0105 istotnie poprawi\u0107 projektowanie polityk.<\/p>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Podsumowanie<\/h2>\nDowody z metaanaliz wskazuj\u0105, \u017ce d\u0142ugotrwa\u0142a ekspozycja na PM2.5 zwi\u0119ksza ryzyko zgonu, zw\u0142aszcza z przyczyn sercowo-naczyniowych, i wi\u0105\u017ce si\u0119 z gorszymi wynikami urodzeniowymi [<a href=\"#zrodlo-3\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">3<\/a>, <a href=\"#zrodlo-4\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">4<\/a>]<\/sup>. W Polsce, gdzie ponad 80% emisji PM2.5 pochodzi ze spalania w sektorze bytowym [<a href=\"#zrodlo-9\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">9<\/a>]<\/sup>, kluczowe s\u0105 dzia\u0142ania u \u017ar\u00f3d\u0142a: wymiana kot\u0142\u00f3w, termomodernizacja i skuteczne egzekwowanie przepis\u00f3w. Przyk\u0142ad Krakowa pokazuje, \u017ce dobrze zaprojektowane, finansowane i egzekwowane dzia\u0142ania przynosz\u0105 mierzalne efekty, cho\u0107 normy dla PM2.5 i B[a]P wci\u0105\u017c nie s\u0105 spe\u0142nione [<a href=\"#zrodlo-10\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">10<\/a>]<\/sup>. Jednocze\u015bnie dane z lat 2024\u20132025 przypominaj\u0105, \u017ce poprawa nie jest trwa\u0142a i wymaga sta\u0142ej uwagi [<a href=\"#zrodlo-14\" style=\"color: #2b6cb0; text-decoration: none; font-weight: 600;\">14<\/a>]<\/sup>.<\/p>\nWnioski te s\u0105 istotne dla Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (KRS 0001156897), kt\u00f3ra \u0142\u0105czy dzia\u0142ania na rzecz os\u00f3b w trudnej sytuacji \u017cyciowej z ochron\u0105 \u015brodowiska i edukacj\u0105. Smog dobrze pokazuje, jak silnie te obszary si\u0119 przenikaj\u0105: jako\u015b\u0107 powietrza zale\u017cy od decyzji dotycz\u0105cych ogrzewania i transportu, a mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich zmiany zale\u017cy od zasob\u00f3w, wiedzy i wsparcia gospodarstw domowych. W praktyce oznacza to konieczno\u015b\u0107 \u0142\u0105czenia:<\/p>\n<ul style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li>wsparcia dora\u017anego<\/strong> \u2013 dla os\u00f3b, kt\u00f3re nie s\u0105 w stanie samodzielnie pokry\u0107 koszt\u00f3w zmian,<\/li>\n<li>edukacji<\/strong> \u2013 o skutkach zdrowotnych smogu i sposobach jego ograniczania,<\/li>\n<li>ochrony \u015brodowiska<\/strong> \u2013 poniewa\u017c jako\u015b\u0107 powietrza decyduje o zdrowiu ludzi i zwierz\u0105t,<\/li>\n<li>rzetelnych danych<\/strong> \u2013 tak, aby decyzje opiera\u0142y si\u0119 na dowodach, a nie na przypuszczeniach.<\/li>\n<\/ul>\n <\/p>\n<div style=\"text-align: center; margin-top: 40px; margin-bottom: 40px;\">\n <a href=\"https:\/\/zrzutka.pl\/kt2t2s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" style=\"display: inline-block; background-color: #1a5fa0; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 15px 40px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 16px;\">Wspom\u00f3\u017c Fundacj\u0119 – Przeka\u017c Darowizn\u0119<\/a>\n <\/div>\n<h2 style=\"color: #1a365d; margin-top: 35px; margin-bottom: 15px; font-size: 24px; font-weight: 700; border-bottom: 2px solid #edf2f7; padding-bottom: 8px;\">Bibliografia i \u017ar\u00f3d\u0142a naukowe<\/h2>\n<ol style=\"margin-bottom: 25px; padding-left: 20px; line-height: 1.8;\">\n<li id=\"zrodlo-1\">World Health Organization (WHO) (2021). WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva: World Health Organization. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/iris.who.int\/handle\/10665\/345329\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/iris.who.int\/handle\/10665\/345329<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-2\">Chen, J., & Hoek, G. (2020). Long-term exposure to PM and all-cause and cause-specific mortality: A systematic review and meta-analysis. Environment International, 143, 105974. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2020.105974\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.envint.2020.105974<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-3\">Hoek, G., Krishnan, R. M., Beelen, R., Peters, A., Ostro, B., Brunekreef, B., & Kaufman, J. D. (2013). Long-term air pollution exposure and cardio-respiratory mortality: A review. Environmental Health, 12, 43. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1186\/1476-069X-12-43\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1186\/1476-069X-12-43<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-4\">Ghosh, R., Causey, K., Burkart, K., Wozniak, S., Cohen, A., & Brauer, M. (2021). Ambient and household PM2.5 pollution and adverse perinatal outcomes: A meta-regression and analysis of attributable global burden for 204 countries and territories. PLOS Medicine, 18(9), e1003718. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pmed.1003718\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1371\/journal.pmed.1003718<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-5\">Shao, J., Wheeler, A. J., Zosky, G. R., & Johnston, F. H. (2019). Long-term impacts of prenatal and infant exposure to fine particulate matter on wheezing and asthma: A systematic review and meta-analysis. Environmental Epidemiology, 3(2), e042. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1097\/EE9.0000000000000042\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1097\/EE9.0000000000000042<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-6\">European Environment Agency (EEA) (2025). Health impacts of air pollution \u2013 Poland. Europe’s environment 2025. Copenhagen: EEA. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/europe-environment-2025\/countries\/poland\/health-impacts-of-air-pollution\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/europe-environment-2025\/countries\/poland\/health-impacts-of-air-pollution<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-7\">Wodne Sprawy (2025). Is the air over Europe becoming cleaner? 280,000 deaths per year (om\u00f3wienie raportu EEA o skutkach zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza, grudzie\u0144 2025). Portal Wodne Sprawy. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/wodnesprawy.pl\/en\/particulate-matter-180-thousand-deaths-in-eu\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/wodnesprawy.pl\/en\/particulate-matter-180-thousand-deaths-in-eu\/<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-8\">Statistics Poland (GUS) (b.d.). SDG Report, Goal 11: Air quality in Polish cities. Warszawa: G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/raportsdg.stat.gov.pl\/en\/cel11.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/raportsdg.stat.gov.pl\/en\/cel11.html<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-9\">Kryza, M., Werner, M., Holland, M., & ApSimon, H. (2024). Quantifying the health impact of PM2.5 with various chemical transport models and for different years \u2013 A case study for Poland. Environment International, 194, 109179. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envint.2024.109179\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.1016\/j.envint.2024.109179<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-10\">Kici\u0144ska, A., & Jawdy\u0144ska, J. (2025). Ban on the burning of solid fuels in domestic furnaces and its impact on air quality \u2013 example of Krak\u00f3w. Archives of Mining Sciences, 70(1), 3\u201328. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.24425\/ams.2025.154160\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">10.24425\/ams.2025.154160<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-11\">Kleczkowski, P., & Kotarba, K. (2020). Analiza zmian jako\u015bci powietrza w Krakowie i Ma\u0142opolsce w latach 2012\u20132020. Raport na zlecenie Krakowskiego Alarmu Smogowego, Krak\u00f3w (cyt. za: [10]).<\/li>\n<li id=\"zrodlo-12\">European Environment Agency (EEA) (b.d.). Anti-smog measures in the Ma\u0142opolska region of Poland (Managing air quality in Europe). Copenhagen: EEA. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/analysis\/publications\/managing-air-quality-in-europe\/anti-smog-measures-in-the-malopolska-region-of-poland\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/analysis\/publications\/managing-air-quality-in-europe\/anti-smog-measures-in-the-malopolska-region-of-poland<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-13\">Tang, A.-M., & Chiocchetti, I. (2026). Anti-smog resolution banning solid fuels for heating: Krak\u00f3w case study. Institute for European Environmental Policy (IEEP). Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/ieep.eu\/publications\/anti-smog-resolution-banning-solid-fuels-for-heating-krakow-case-study\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/ieep.eu\/publications\/anti-smog-resolution-banning-solid-fuels-for-heating-krakow-case-study\/<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-14\">Polska Agencja Prasowa (PAP) (2026). Poland’s air quality worsens, reversing decade-long gains (om\u00f3wienie raportu IQAir 2025 World Air Quality Report oraz danych GIO\u015a). PAP. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.pap.pl\/en\/news\/polands-air-quality-worsens-reversing-decade-long-gains\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/www.pap.pl\/en\/news\/polands-air-quality-worsens-reversing-decade-long-gains<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-15\">European Clean Air Centre (ECAC) \/ Polski Alarm Smogowy (b.d.). Analiza skutk\u00f3w zdrowotnych poprawy jako\u015bci powietrza w wojew\u00f3dztwach \u015bl\u0105skim, ma\u0142opolskim i mazowieckim w latach 2018\u20132022 (analiza think tanku; cyt. za: Science in Poland). Science in Poland. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/scienceinpoland.pl\/en\/news\/news%2C102931%2Cimproved-air-quality-saved-least-25000-polish-lives-new-study-finds.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/scienceinpoland.pl\/en\/news\/news%2C102931%2Cimproved-air-quality-saved-least-25000-polish-lives-new-study-finds.html<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-16\">Najwy\u017csza Izba Kontroli (NIK) (2022). Wdra\u017canie Programu Priorytetowego Czyste Powietrze (kontrola obejmuj\u0105ca okres do pa\u017adziernika 2021 r.). Cyt. za: Globenergia.pl. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/globenergia.pl\/niewielkie-efekty-wielkiego-programu-nik-przeswietlil-program-czyste-powietrze\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/globenergia.pl\/niewielkie-efekty-wielkiego-programu-nik-przeswietlil-program-czyste-powietrze\/<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-17\">Konfederacja Lewiatan (2024). Program \u201eCzyste Powietrze\u201d \u2013 cele, wyzwania i rekomendacje. Warszawa: Konfederacja Lewiatan. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/lewiatan.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Program-Czyste-Powietrze-szanse-wyzwania-rekomendacje-oczami-praktykow.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/lewiatan.org\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Program-Czyste-Powietrze-szanse-wyzwania-rekomendacje-oczami-praktykow.pdf<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-18\">Gramwzielone.pl (2023). Zmiany w Czystym Powietrzu. Wy\u017csze dotacje nie rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkich problem\u00f3w. Portal Gramwzielone.pl. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/www.gramwzielone.pl\/walka-ze-smogiem\/109720\/zmiany-w-czystym-powietrzu-wyzsze-dotacje-nie-rozwiaza-wszystkich-problemow\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/www.gramwzielone.pl\/walka-ze-smogiem\/109720\/zmiany-w-czystym-powietrzu-wyzsze-dotacje-nie-rozwiaza-wszystkich-problemow<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-19\">Parlament Europejski i Rada UE (2024). Dyrektywa (UE) 2024\/2881 z dnia 23 pa\u017adziernika 2024 r. w sprawie jako\u015bci powietrza otoczenia i czystszego powietrza dla Europy (wersja przekszta\u0142cona). Dziennik Urz\u0119dowy UE. Dost\u0119pne: <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/dir\/2024\/2881\/oj\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"color: #2b6cb0;\">https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/dir\/2024\/2881\/oj<\/a><\/li>\n<\/ol>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #2d3748; color: #ffffff; padding: 24px; border-radius: 8px; margin-top: 40px; text-align: center;\">\n<h3 style=\"margin: 0 0 10px 0; font-size: 18px; color: #ffffff;\">Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka<\/h3>\nKRS: 0001156897<\/p>\n <a href=\"https:\/\/lsja.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" style=\"display: inline-block; background-color: #3182ce; color: #ffffff; text-decoration: none; padding: 10px 20px; border-radius: 5px; font-weight: 600; font-size: 14px;\">Odwied\u017a nasz\u0105 stron\u0119: lsja.pl<\/a>\n <\/div>\n <\/p>\n<div style=\"background-color: #ebf8ff; border: 1px solid #bee3f8; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 25px 0;\">\n<h3 style=\"margin-top: 0; color: #2c5282; font-size: 18px; font-weight: 600;\">Przeka\u017c 1,5% podatku<\/h3>\nJe\u015bli jeste\u015b podatnikiem PIT, mo\u017cesz przekaza\u0107 1,5% swojego podatku Fundacji Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka, wspieraj\u0105c nasze dzia\u0142ania na rzecz os\u00f3b w trudnej sytuacji \u017cyciowej, zwierz\u0105t, \u015brodowiska i edukacji.<\/p>\nKRS partnera: 0000270261<\/strong><\/p>\nCel szczeg\u00f3\u0142owy: LSJA 28646<\/strong><\/p>\n<\/p><\/div>\nArtyku\u0142 ma charakter edukacyjny i nie zast\u0119puje porady lekarza. W razie problem\u00f3w zdrowotnych, w tym objaw\u00f3w nasilaj\u0105cych si\u0119 w okresach wysokiego zanieczyszczenia powietrza, skonsultuj si\u0119 z lekarzem.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/p>\n<\/body> \n<\/html><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 | LSJA Fundacja Lepszy \u015awiat Jakuba Adamczyka (LSJA) Autor: mgr in\u017c. Jakub Adamczyk Smog i jako\u015b\u0107 powietrza w Polsce: skutki zdrowotne, \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 naprawczych Zanieczyszczenie powietrza jest jednym z najlepiej udokumentowanych \u015brodowiskowych czynnik\u00f3w ryzyka dla zdrowia, a Polska od lat nale\u017cy […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[21,3,4],"tags":[54,51,47,32,58],"class_list":["post-995","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykul","category-filar-i-wsparcie-dla-osob-w-trudnej-sytuacji-zyciowej","category-filar-ii-ochrona-srodowiska-oraz-pomoc-zwierzetom","tag-edukacja","tag-ekologia","tag-filar-1","tag-filar-2","tag-zdrowie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/995","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=995"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/995\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":998,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/995\/revisions\/998"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lsja.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}