Singapurski system edukacji – co stoi za jego skutecznością?

Od kilkudziesięciu lat Singapur pozostaje punktem odniesienia w globalnych debatach o jakości kształcenia. Miasto-państwo, które w latach sześćdziesiątych XX wieku zmagało się z niskim poziomem alfabetyzacji i ograniczonymi zasobami, zbudowało system edukacyjny konsekwentnie plasujący się w czołówce międzynarodowych badań osiągnięć uczniów. W badaniu PISA 2022 piętnastolatki z Singapuru osiągnęły najwyższe wyniki spośród wszystkich uczestniczących krajów we wszystkich trzech ocenianych dziedzinach: matematyce, czytaniu ze zrozumieniem oraz naukach przyrodniczych. Warto jednak przyjrzeć się temu sukcesowi z bliska – zarówno jego mechanizmom, jak i kosztom, jakie ponoszą uczniowie i nauczyciele.

W matematyce piętnastolatki w Singapurze uzyskały 575 punktów wobec średniej OECD wynoszącej 472 punkty, natomiast w czytaniu – 543 punkty wobec średniej 476 punktów. Różnica ta odpowiada, według szacunków OECD, nawet dwóm–czterem latom nauki w porównaniu z uczniami z krajów osiągających wyniki zbliżone do średniej. Singapur jest też jednym z nielicznych krajów uczestniczących w PISA, które od lat wykazują konsekwentną poprawę wyników w czasie, a nie jedynie utrzymanie wysokiego poziomu.

Fundamenty systemu: jasne cele i konsekwentna realizacja

Jednym z filarów singapurskiego modelu jest długofalowa, systematyczna polityka edukacyjna. Od momentu uzyskania niepodległości Singapur formułował jasne cele dla systemu oświaty i skrupulatnie monitorował postępy w ich realizacji, opierając kolejne reformy na wynikach poprzednich. Charakterystyczne jest również regularne prowadzenie tzw. „narodowych rozmów” – szerokich konsultacji społecznych dotyczących kierunku zmian w edukacji, prowadzonych między innymi w 2013 roku oraz podczas aktualizacji społecznego kontraktu edukacyjnego w 2025 roku.

Istotną rolę odgrywa także silne przywiązanie do zasady merytokracji. Dobre wykształcenie i wyniki akademickie są w Singapurze postrzegane jako kluczowy czynnik decydujący o perspektywach zawodowych oraz statusie społecznym, co – w połączeniu z naciskiem na odpowiedzialność obywatelską i postawę wspólnotową – wytworzyło wysoce zorientowane na osiągnięcia społeczeństwo. System ten wspiera również intensywna inwestycja w edukację przedszkolną: odsetek dzieci objętych publicznie finansowaną opieką przedszkolną wzrósł z 50% w 2019 roku do 65% w 2024 roku, przy długofalowym celu sięgającym 80%.

Metoda CPA – singapurskie podejście do nauczania matematyki

Najbardziej rozpoznawalnym eksportowym elementem singapurskiej edukacji jest tzw. „matematyka singapurska”, oparta na podejściu CPA (Concrete–Pictorial–Abstract), czyli sekwencji: konkret – obraz – abstrakcja. Metoda ta, choć często błędnie uznawana za wynalazek czysto singapurski, czerpie w istocie z teorii reprezentacji poznawczej Jerome’a Brunera (formy enaktywna, ikoniczna i symboliczna) oraz z zaleceń brytyjskiego raportu Cockcrofta z 1982 roku. Singapur wdrożył ją systemowo w programie nauczania matematyki już w latach osiemdziesiątych XX wieku.

Istota metody CPA polega na stopniowym prowadzeniu ucznia przez trzy etapy poznawcze:

• Etap konkretny – uczniowie manipulują fizycznymi przedmiotami (klockami, żetonami, materiałami liczbowymi), poznając pojęcie matematyczne poprzez działanie,
• Etap obrazowy (pictorial) – konkret zostaje zastąpiony reprezentacją wizualną, na przykład modelem blokowym (bar model) lub wiązaniem liczbowym (number bond),
• Etap abstrakcyjny – uczniowie posługują się już wyłącznie symbolami liczbowymi i zapisem równań, bez odwołania do materiałów fizycznych czy obrazów.

Kluczowe jest to, że proces ten nie ma charakteru liniowego – dla utrwalenia rozumienia pojęcia uczniowie stale wracają między poszczególnymi etapami. Systematyczny przegląd literatury obejmujący 39 badań opublikowanych w latach 2010–2023 potwierdza, że podejście CPA celowo buduje rusztowanie poznawcze, w którym rozumienie koncepcyjne poprzedza abstrakcję, co przekłada się na lepsze wyniki w zadaniach wymagających rozumowania wyższego rzędu. Badania wskazują również na poprawę zdolności rozwiązywania problemów, wzrost zaangażowania i motywacji uczniów oraz lepszą retencję materiału, choć skuteczność metody zależy od jakości przygotowania nauczycieli i dostępności odpowiednich zasobów dydaktycznych.

Kształcenie i status nauczycieli

Drugim filarem singapurskiego sukcesu jest wysoki poziom kształcenia i selekcji nauczycieli. Umiędzynarodowienie i zuniwersytecenie kształcenia nauczycielskiego – proces, w wyniku którego dawne kolegia nauczycielskie przekształcono w Narodowy Instytut Edukacji (National Institute of Education, NIE) działający w strukturze Nanyang Technological University – pozwoliło przyciągnąć do zawodu kandydatów o wyższych kompetencjach akademickich i rozwinąć spójny, oparty na badaniach model przygotowania do zawodu.

Singapurski system opiera się na kompetencyjnym modelu oceny nauczycieli, powiązanym z odpowiedzialnością za wyniki uczniów oraz systemem nagród zawodowych. Z jednej strony podnosi to jakość nauczania i buduje prestiż zawodu, z drugiej – generuje istotne koszty w postaci obciążenia psychicznego kadry pedagogicznej. Warto to zestawić z rzetelnymi danymi: singapurscy nauczyciele deklarują chęć odejścia z zawodu w ciągu najbliższych pięciu lat na poziomie 35%, podczas gdy średnia dla krajów OECD wynosi 25%. Analizy wskazują, że system, mimo działań łagodzących obciążenie administracyjne nauczycieli, w niewystarczającym stopniu adresuje kwestię presji związanej z ocenianiem opartym na wynikach uczniów w testach wysokiej stawki.

Cena sukcesu: presja i dobrostan uczniów

Wysokie wyniki w rankingach międzynarodowych nie powinny przesłaniać innego, mniej komfortowego obrazu singapurskiej edukacji – silnej presji egzaminacyjnej i konkurencyjności odczuwanej przez uczniów już od najmłodszych lat. Badania OECD pokazują, że 86% singapurskich uczniów deklaruje obawę przed uzyskaniem słabych ocen, wobec średniej OECD na poziomie 66%, a 76% odczuwa lęk przed egzaminami nawet będąc dobrze przygotowanymi, wobec średniej globalnej wynoszącej 55%. Zjawisko to bywa łączone z tzw. mentalnością „kiasu” – głęboko zakorzenionym w kulturze strachem przed przegraną lub „utratą szansy”.

W odpowiedzi na te wyzwania Ministerstwo Edukacji Singapuru wprowadziło szereg inicjatyw systemowych, w tym program Holistic Health Framework, wspierający kulturę szkolną sprzyjającą dobrostanowi, oraz obowiązkowy komponent edukacji społeczno-emocjonalnej w ramach programu Character and Citizenship Education. Badacze z Narodowego Instytutu Edukacji podkreślają, że dobrostan ucznia to pojęcie wielowymiarowe, obejmujące nie tylko emocje, ale też poczucie sensu, relacje i poczucie sprawczości, i wskazują na potrzebę dalszego „poluzowania” systemu, mimo że głęboko zakorzenione przywiązanie do wyników egzaminacyjnych – wśród uczniów, rodziców, nauczycieli i pracodawców – pozostaje trudne do zmiany.

Poza rankingiem PISA – szersza perspektywa

Krytyczne analizy singapurskiego systemu zwracają uwagę, że narracja o sukcesie edukacyjnym Singapuru bywa budowana niemal wyłącznie wokół jednego wskaźnika – wyników PISA – co spłaszcza obraz całego systemu. Badacze Zongyi Deng i S. Gopinathan podważają zasadność traktowania wyników PISA jako głównego miernika jakości systemu edukacyjnego, proponując alternatywne wyjaśnienie sukcesu Singapuru, wykraczające poza popularne w literaturze wyjaśnienia oparte jedynie na jakości nauczycieli, przywództwie szkolnym czy charakterystyce systemowej.

Innym punktem krytyki jest system selekcji i strumieniowania uczniów, w tym obowiązkowy i wiążący prawnie egzamin PSLE (Primary School Leaving Examination), zdawany przez dwunastolatków i decydujący o dalszej ścieżce edukacyjnej. W przeciwieństwie do bardziej elastycznych systemów streamingowych stosowanych np. w Niemczech, gdzie decyzja o ścieżce kształcenia uwzględnia opinie nauczycieli, preferencje rodziców i całościową ocenę ucznia, singapurski model pozostaje w dużej mierze zależny od jednorazowego wyniku testowego.

Co można wynieść z singapurskiego doświadczenia?

Singapurski system edukacji dostarcza cennych lekcji, ale nie powinien być traktowany jako gotowy model do bezrefleksyjnego skopiowania. Do elementów wartych rozważenia w innych kontekstach kulturowych należą: długofalowa, konsekwentnie realizowana polityka edukacyjna oparta na jasno zdefiniowanych celach, wysoka jakość i prestiż zawodu nauczyciela wspierane rzetelnym, akademickim kształceniem pedagogicznym, oraz dydaktyka oparta na badaniach, taka jak stopniowe podejście CPA w nauczaniu matematyki, budujące rozumienie koncepcyjne przed przejściem do abstrakcji.

Równie istotne jest jednak dostrzeżenie kosztów tego modelu – wysokiego poziomu stresu egzaminacyjnego wśród uczniów oraz obciążenia psychicznego nauczycieli, wynikającego z kultury oceniania opartej na wynikach. Odpowiedzialne wdrażanie elementów singapurskiego modelu edukacyjnego w innych krajach powinno zatem iść w parze z równoległym inwestowaniem w dobrostan – zarówno uczniów, jak i kadry pedagogicznej – a nie ograniczać się wyłącznie do transferu metod dydaktycznych i struktur egzaminacyjnych.

Ta obserwacja jest zgodna z tym, co na co dzień widzimy w pracy Fundacji Lepszy Świat Jakuba Adamczyka. Nasze doświadczenia w obszarze wspierania edukacji, przedsiębiorczości i rozwoju osobistego potwierdzają, że trwały sukces edukacyjny wymaga jednoczesnego działania na kilku poziomach:

• jakości metod dydaktycznych – opartych na dowodach naukowych, a nie modzie pedagogicznej,
• przygotowania i wsparcia nauczycieli – ich kompetencje i dobrostan są warunkiem koniecznym jakości nauczania,
• dobrostanu ucznia – równie ważnego jak wyniki egzaminacyjne,
• długofalowej, spójnej polityki edukacyjnej – ponieważ pojedyncze reformy bez konsekwencji rzadko przynoszą trwałe rezultaty.

Bibliografia i źródła naukowe

1. Bruner, J. S. (1966). Toward a Theory of Instruction. Harvard University Press.
2. Chen, Q. (2024). Factors Influencing High-Performing Education Systems: A Case Study of Singapore. Journal of Education, Humanities and Social Sciences, 43, 201-209. https://doi.org/10.54097/06knzs92
3. Deng, Z., & Gopinathan, S. (2016). PISA and high-performing education systems: explaining Singapore's education success. Comparative Education, 52(4), 449-472. https://doi.org/10.1080/03050068.2016.1219535
4. Leong, Y. H., Ho, W. K., & Cheng, L. P. (2015). Concrete-Pictorial-Abstract: Surveying its origins and charting its future. The Mathematics Educator, 16(1), 1-19.
5. Ng, P. T. (2020). The Paradoxes of Student Well-being in Singapore. ECNU Review of Education, 3(2), 366-382. https://doi.org/10.1177/2096531120935127
6. OECD (2023). PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. OECD Publishing, Paris.
7. OECD (2025). Education GPS – Singapore, Student Performance (PISA 2022). OECD Publishing.
8. OECD (2018). TALIS 2018 Results: Teachers and School Leaders as Lifelong Learners. OECD Publishing, Paris.
9. Putri, H. E. (2015). The influence of concrete pictorial abstract (CPA) approach to the mathematical representation ability achievement of the preservice teachers at elementary school. Sekolah Pascasarjana Universitas Pendidikan Indonesia.
10. Frontiers in Education (2023). Book review: Singapore's approach to developing teachers—Hindsight, insight, and foresight. Frontiers in Education, 8, 1087458. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1087458
11. Universitising teacher education in Singapore: from the TTC to the NIE. PMC – National Institute of Education historical review. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9901831/
12. National Center on Education and the Economy (NCEE) (2025). Singapore: Top Performer Country Profile. NCEE.
13. Systematic Literature Review (2023). Research Trends on Learning Mathematics with The CPA (Concrete-Pictorial-Abstract) Approach. Preliminary Research Report.
14. Zhang, S., Yu, S., Xiao, J., Liu, Y., & Jiang, T. (2022). The effects of concrete-representational-abstract sequence instruction on fractions for Chinese elementary students with mathematics learning disabilities. International Journal of Science and Mathematics Education, 20(7), 1481-1498. https://doi.org/10.1007/s10763-021-10210-y
15. Ministry of Education, Singapore (2017). Holistic Health Framework and Character and Citizenship Education Syllabus. MOE Singapore.

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny. Przedstawione dane pochodzą z publicznie dostępnych badań i raportów naukowych dotyczących systemu edukacji Singapuru.