Deszczowa pogoda a wzrost zachorowań – co mówią badania

Powszechne przekonanie, że deszczowa i wilgotna pogoda „przeziębia" i sprzyja chorobom, towarzyszy ludziom od pokoleń. Współczesna epidemiologia i medycyna środowiskowa dostarczają narzędzi, by to przekonanie zweryfikować – i, jak się okazuje, w niektórych obszarach potwierdzają wyraźny związek, w innych zaś dowody pozostają niejednoznaczne. Niniejszy poradnik przedstawia aktualny stan wiedzy na temat wpływu deszczowej pogody na zdrowie: od infekcji dróg oddechowych, przez choroby związane z powodziami i wilgocią w budynkach, po dolegliwości stawowe i nastrój.

Związek między pogodą a zdrowiem nie jest prostą zależnością przyczynowo-skutkową, lecz splotem kilku niezależnych mechanizmów działających równolegle. Deszcz sam w sobie rzadko jest bezpośrednią przyczyną choroby – znacznie częściej modyfikuje zachowania ludzi, warunki mikrobiologiczne otoczenia oraz funkcjonowanie układu odpornościowego, tworząc warunki sprzyjające transmisji patogenów lub zaostrzeniu istniejących schorzeń.

Mechanizmy łączące deszczową pogodę ze zdrowiem

Badacze wskazują na kilka głównych mechanizmów, poprzez które opady deszczu i towarzysząca im pogoda mogą wpływać na zachorowalność. Po pierwsze, deszczowe dni skłaniają ludzi do spędzania większej ilości czasu w zamkniętych, słabo wentylowanych pomieszczeniach, co zwiększa gęstość kontaktów międzyludzkich i ułatwia transmisję patogenów drogą kropelkową. Po drugie, wilgotność powietrza wpływa na stabilność i żywotność wirusów w aerozolu oraz na błony śluzowe dróg oddechowych. Po trzecie, intensywne opady i powodzie mogą prowadzić do skażenia wody i środowiska patogenami jelitowymi. Po czwarte, przewlekła wilgoć w budynkach sprzyja rozwojowi pleśni i roztoczy, które są znanymi czynnikami wyzwalającymi reakcje alergiczne.

Infekcje dróg oddechowych a wilgotna pogoda

Zakażenia wirusowe dróg oddechowych pozostają jedną z głównych przyczyn zachorowalności na świecie – w 2021 roku pozawirusowe i wirusowe infekcje dolnych dróg oddechowych (poza COVID-19) generowały istotne globalne obciążenie chorobowe i śmiertelność. Systematyczny przegląd obejmujący 108 badań i ponad 9,2 miliona przypadków wirusowych infekcji dróg oddechowych wykazał, że czynniki klimatyczne, w tym opady, wykazują zróżnicowane regionalnie powiązania z ryzykiem zachorowania, zależne od strefy klimatycznej. Inny systematyczny przegląd dotyczący infekcji górnych dróg oddechowych na obszarach miejskich wskazał, że spośród analizowanych czynników pogodowych to niska temperatura była najczęściej powiązana ze zwiększonym ryzykiem infekcji, natomiast związek z wilgotnością okazywał się niespójny między badaniami.

Istotnym mechanizmem pośredniczącym jest zagęszczenie ludzi w pomieszczeniach – badania pokazują, że skupianie się domowników w zamkniętych przestrzeniach podczas niesprzyjającej pogody moderuje związek między opadami a ryzykiem wirusowych infekcji dróg oddechowych. Deszczowa pogoda sprzyja też zachowaniom takim jak gromadzenie się w pomieszczeniach czy korzystanie z ogrzewania, co dodatkowo wpływa na krążenie patogenów w powietrzu.

Powodzie i intensywne opady a choroby zakaźne

Szczególnie silny związek z zachorowalnością obserwuje się w przypadku ekstremalnych opadów prowadzących do podtopień i powodzi. Populacyjne badanie przekrojowe przeprowadzone w Holandii po miejskich podtopieniach wykazało istotnie zwiększone ryzyko zarówno ostrych infekcji żołądkowo-jelitowych, jak i infekcji dróg oddechowych wśród osób eksponowanych na wodę powodziową oraz zaangażowanych w sprzątanie po zalaniu. Systematyczny przegląd relacji między chorobami przenoszonymi drogą wodną a czynnikami klimatycznymi – temperaturą, opadami, powodziami i suszą – potwierdza, że ekstremalne zjawiska hydrologiczne konsekwentnie wiążą się ze wzrostem zapadalności na choroby biegunkowe, głównie poprzez zanieczyszczenie źródeł wody pitnej i systemów kanalizacyjnych.

Woda powodziowa może być zanieczyszczona zarówno patogenami jelitowymi, jak i czynnikami wywołującymi infekcje dróg oddechowych, co czyni okres bezpośrednio po intensywnych opadach czasem podwyższonego ryzyka zdrowotnego dla mieszkańców terenów zalewowych. To właśnie ten obszar – pomoc osobom dotkniętym klęskami żywiołowymi i zdarzeniami losowymi – stanowi jeden z filarów działalności Fundacji Lepszy Świat Jakuba Adamczyka, która wspiera osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej wskutek takich zdarzeń.

Wilgoć w domu, pleśń a alergie i astma

Odrębnym, dobrze udokumentowanym obszarem jest wpływ przewlekłej wilgoci w budynkach mieszkalnych, często pogłębianej przez długotrwałe okresy deszczowe, na choroby układu oddechowego i alergiczne. Wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia dotyczące jakości powietrza wewnętrznego jednoznacznie stwierdzają istnienie wystarczających dowodów epidemiologicznych na związek między wilgocią lub pleśnią w budynkach a szeregiem problemów zdrowotnych. Metaanaliza obejmująca szesnaście badań kohortowych i kliniczno-kontrolnych wykazała istotnie zwiększone ryzyko rozwoju astmy u osób eksponowanych na wilgoć i pleśń w domu, przy czym obecność widocznej pleśni oraz charakterystycznego zapachu pleśni wykazywały najsilniejszy związek z ryzykiem.

Przegląd epidemiologiczny dotyczący zdrowotnych skutków wilgoci i pleśni wskazuje na konsekwentne powiązania z zaostrzeniem i rozwojem astmy, dusznością, świszczącym oddechem, kaszlem, infekcjami dróg oddechowych, zapaleniem oskrzeli oraz alergicznym nieżytem nosa – zarówno u osób z alergiami, jak i bez nich. Metaanalizy szacują, że obecność widocznej wilgoci lub pleśni wiąże się z około 40–80% wzrostem ryzyka wystąpienia tych dolegliwości.

Ból stawów a zmiany pogody – spór naukowy

Powszechne przekonanie, że deszczowa pogoda i spadki ciśnienia atmosferycznego nasilają ból stawów, pozostaje jednym z bardziej kontrowersyjnych zagadnień w literaturze medycznej. Badanie longitudinalne McAlindona i współpracowników wykazało niezależny związek między zmianami ciśnienia barometrycznego, temperatury otoczenia a nasileniem bólu kolana w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Nowsza metaanaliza czternastu badań obserwacyjnych potwierdziła dodatnią korelację między ciśnieniem barometrycznym oraz wilgotnością względną a nasileniem bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów, przy jednoczesnej ujemnej korelacji z temperaturą – autorzy podkreślają jednak, że siła tych związków pozostaje umiarkowana i wymaga potwierdzenia w badaniach o bardziej jednolitej metodologii.

Równolegle istnieją badania nieznajdujące żadnego istotnego związku między czynnikami pogodowymi a bólem stawów, co sprawiło, że część środowiska medycznego przez lata traktowała to przekonanie jako błędną atrybucję psychologiczną. Obecny konsensus naukowy sytuuje się pomiędzy tymi stanowiskami: u części pacjentów, zwłaszcza z chorobą zwyrodnieniową i reumatoidalnym zapaleniem stawów, wrażliwość na zmiany pogodowe wydaje się rzeczywista, lecz niejednorodna i zależna od indywidualnych czynników, a nie uniwersalne prawo biologiczne.

Deszcz, nastrój i zdrowie psychiczne

Wbrew intuicji, badania nad związkiem deszczowej pogody z nastrojem i sezonową chorobą afektywną wskazują, że to nie sam deszcz, lecz długość dnia, nasłonecznienie i natężenie światła są głównymi czynnikami meteorologicznymi wpływającymi na samopoczucie. Metaanaliza skuteczności terapii światłem w leczeniu zaburzeń nastroju potwierdza kluczową rolę ekspozycji na światło w regulacji sezonowych wahań nastroju, podczas gdy bezpośredni wpływ samych opadów deszczu na wyniki skal depresyjnych w wielu badaniach populacyjnych okazywał się nieistotny statystycznie lub bardzo słaby. Nowsze badania z wykorzystaniem danych z aplikacji mobilnych wskazują na niespójne wyniki dotyczące bezpośredniego związku opadów z nasileniem objawów depresyjnych – część prac łączy większe opady z gorszym samopoczuciem, inne nie potwierdzają takiej zależności.

Praktyczny wniosek jest taki, że deszczowe dni mogą pośrednio obniżać nastrój – głównie poprzez ograniczenie ekspozycji na naturalne światło i zmniejszenie aktywności fizycznej na zewnątrz – a nie poprzez bezpośrednie oddziaływanie fizjologiczne samych opadów.

Profilaktyka i praktyczne zalecenia

• Regularne wietrzenie pomieszczeń – ogranicza zagęszczenie patogenów w powietrzu podczas dni, gdy więcej czasu spędza się w domu,
• Higiena rąk i powierzchni – szczególnie istotna w okresach zwiększonego kontaktu w zamkniętych przestrzeniach,
• Kontrola wilgotności w domu – utrzymywanie poniżej 60% i szybkie usuwanie źródeł zawilgocenia zapobiega rozwojowi pleśni,
• Aktywność fizyczna mimo niesprzyjającej pogody – ograniczenie ruchu w deszczowe dni może nasilać sztywność stawów i pogarszać nastrój,
• Ekspozycja na naturalne światło – nawet krótkie wyjście na zewnątrz w ciągu dnia wspiera regulację rytmu dobowego i nastroju,
• Ostrożność po powodziach i podtopieniach – unikanie bezpośredniego kontaktu z wodą powodziową oraz stosowanie środków ochrony osobistej podczas sprzątania.

Podsumowanie

Związek między deszczową pogodą a zdrowiem jest bardziej złożony, niż sugeruje potoczne przekonanie o „przeziębianiu się od deszczu". Najsilniejsze i najlepiej udokumentowane dowody dotyczą wzrostu ryzyka infekcji dróg oddechowych i jelitowych związanego ze zwiększonym skupieniem ludzi w pomieszczeniach oraz z powodziami, a także chorób alergicznych związanych z przewlekłą wilgocią i pleśnią w budynkach. Dowody dotyczące bólu stawów pozostają umiarkowane i niejednoznaczne, a bezpośredni wpływ deszczu na nastrój wydaje się słabszy niż wpływ długości dnia i nasłonecznienia.

Ta obserwacja jest zgodna z tym, co na co dzień widzimy w pracy Fundacji Lepszy Świat Jakuba Adamczyka. Nasze doświadczenia potwierdzają, że skuteczna ochrona zdrowia i dobrostanu ludzi oraz zwierząt wymaga jednoczesnego działania na kilku poziomach:

• wsparcia doraźnego – pomocy osobom dotkniętym skutkami klęsk żywiołowych, w tym powodzi i podtopień,
• edukacji – budowania świadomości na temat rzetelnych, opartych na dowodach zależności między pogodą a zdrowiem,
• profilaktyki zdrowotnej – promowania nawyków ograniczających ryzyko infekcji i chorób alergicznych,
• ochrony środowiska – ponieważ jakość powietrza, gospodarka wodna i zmiany klimatu bezpośrednio wpływają na zdrowie publiczne.

Bibliografia i źródła naukowe

1. Bender, R. G., Sirota, S. B., Swetschinski, L. R., et al. (2024). Global, regional, and national incidence and mortality burden of non-COVID-19 lower respiratory infections and aetiologies, 1990–2021: a systematic analysis from the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Infectious Diseases, 24, 974–1002. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(24)00176-2
2. Hyrkäs-Palmu, H., Hugg, T. T., Jaakkola, J. J. K., & Ikäheimo, T. M. (2025). The influence of weather and urban environment characteristics on upper respiratory tract infections: a systematic review. Frontiers in Public Health, 13. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1487125
3. Viral respiratory infections in a rapidly changing climate: the need to prepare for the next pandemic. (2023). eBioMedicine. https://doi.org/10.1016/S2352-3964(23)00158-5
4. Mulder, A. C., Pijnacker, R., de Man, H., van de Kassteele, J., van Pelt, W., Mughini-Gras, L., & Franz, E. (2019). "Sickenin' in the rain" – increased risk of gastrointestinal and respiratory infections after urban pluvial flooding in a population-based cross-sectional study in the Netherlands. BMC Infectious Diseases, 19, 377. https://doi.org/10.1186/s12879-019-3984-5
5. Levy, K., Woster, A. P., Goldstein, R. S., & Carlton, E. J. (2016). Untangling the impacts of climate change on waterborne diseases: a systematic review of relationships between diarrhoeal diseases and temperature, rainfall, flooding, and drought. Environmental Science & Technology, 50(10), 4905–4922. https://doi.org/10.1021/acs.est.5b06186
6. Domingo, J. L., & Rovira, J. (2020). Effects of air pollutants on the transmission and severity of respiratory viral infections. Environmental Research, 187, 109650. https://doi.org/10.1016/j.envres.2020.109650
7. McAlindon, T. E., et al. (2007). Changes in barometric pressure and ambient temperature influence osteoarthritis pain. American Journal of Medicine. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2006.07.036
8. Wang, L., Xu, Q., Chen, Y., Zhu, Z., & Cao, Y. (2023). Associations between weather conditions and osteoarthritis pain: a systematic review and meta-analysis. Annals of Medicine, 55(1). https://doi.org/10.1080/07853890.2023.2196439
9. Quansah, R., Jaakkola, M. S., Hugg, T. T., Heikkinen, S. A. M., & Jaakkola, J. J. K. (2012). Residential dampness and molds and the risk of developing asthma: a systematic review and meta-analysis. PLoS ONE, 7(11), e47526. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0047526
10. Fisk, W. J., Lei-Gomez, Q., & Mendell, M. J. (2007). Meta-analyses of the associations of respiratory health effects with dampness and mold in homes. Indoor Air, 17, 284–296.
11. Jaakkola, M. S., Quansah, R., Hugg, T. T., et al. (2013). Association of indoor dampness and molds with rhinitis risk: a systematic review and meta-analysis. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 132, 1099–1110.
12. Mendell, M. J., Mirer, A. G., Cheung, K., Tong, M., & Douwes, J. (2011). Respiratory and allergic health effects of dampness, mold, and dampness-related agents: a review of epidemiologic evidence. Environmental Health Perspectives, 119(6), 748–756.
13. Golden, R. N., Gaynes, B. N., Ekstrom, R. D., et al. (2005). The efficacy of light therapy in the treatment of mood disorders: a review and meta-analysis of the evidence. American Journal of Psychiatry, 162, 656–662.
14. Assessing seasonal and weather effects on depression and physical activity using mobile health data. (2025). npj Mental Health Research. https://doi.org/10.1038/s44184-025-00125-x
15. World Health Organization. (2009). WHO Guidelines for Indoor Air Quality: Dampness and Mould. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. W przypadku niepokojących objawów zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem.