GLP-1: szansa czy zagrożenie? Rewolucja w leczeniu otyłości pod lupą

Agoniści receptora peptydu glukagonopodobnego typu 1 (GLP-1RA) – tacy jak semaglutyd, liraglutyd czy tirzepatyd – w ciągu ostatnich kilku lat przeszli drogę od niszowych leków przeciwcukrzycowych do jednych z najczęściej przepisywanych i najgłośniej komentowanych preparatów we współczesnej medycynie. Redukcje masy ciała sięgające kilkunastu, a w przypadku najnowszych cząsteczek nawet ponad dwudziestu procent, w połączeniu z udokumentowanymi korzyściami sercowo-naczyniowymi, sprawiły, że leki te bywają określane mianem przełomu porównywalnego z odkryciem insuliny. Jednocześnie rośnie liczba doniesień o działaniach niepożądanych, utracie masy mięśniowej, efekcie odbicia po odstawieniu terapii oraz kontrowersjach wokół wpływu na zdrowie psychiczne. Niniejszy artykuł, oparty na aktualnych przeglądach systematycznych i metaanalizach z lat 2024–2026, stara się odpowiedzieć na pytanie postawione w tytule w sposób wyważony i osadzony w dowodach naukowych.

Czym są agoniści GLP-1 i jak działają

GLP-1 to hormon inkretynowy wydzielany fizjologicznie przez jelito po posiłku. Naśladujące go leki pobudzają wydzielanie insuliny w sposób zależny od poziomu glukozy, hamują wydzielanie glukagonu, opóźniają opróżnianie żołądkowe oraz oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, zmniejszając łaknienie. Początkowo zarejestrowane wyłącznie w terapii cukrzycy typu 2, z czasem zostały dopuszczone również do leczenia otyłości u osób bez cukrzycy. Do najczęściej stosowanych substancji należą liraglutyd, semaglutyd (podawany podskórnie lub doustnie) oraz tirzepatyd, będący podwójnym agonistą receptorów GLP-1 i GIP. Na horyzoncie pojawiają się kolejne cząsteczki, w tym potrójni agoniści oraz preparaty takie jak orforglipron czy amycretyna, które w badaniach klinicznych wykazują jeszcze silniejsze działanie odchudzające.

Skuteczność w leczeniu otyłości i cukrzycy typu 2

Aktualizowany przegląd systematyczny opublikowany w Annals of Internal Medicine, obejmujący 38 badań randomizowanych z udziałem niemal 26 tysięcy dorosłych z nadwagą lub otyłością bez cukrzycy, wykazał redukcję masy ciała względem placebo sięgającą 14,8% w przypadku semaglutydu podskórnego oraz aż 19,0% dla tirzepatydu. Jeszcze bardziej obiecujące wyniki odnotowano dla eksperymentalnych, wielohormonalnych cząsteczek, gdzie redukcja masy ciała przekraczała 23% w przypadku preparatu amycretyny. W populacji chorych na cukrzycę typu 2 sieciowa metaanaliza obejmująca 64 badania i ponad 25 tysięcy uczestników potwierdziła, że tirzepatyd wykazywał największą redukcję hemoglobiny glikowanej oraz masy ciała, za nim plasował się semaglutyd, a następnie liraglutyd.

Leki tej klasy testowane są też w populacjach szczególnych. Sieciowa metaanaliza dotycząca dzieci i młodzieży z otyłością wykazała, że semaglutyd wykazywał największą skuteczność w redukcji masy ciała, BMI oraz wskaźnika BMI z-score w porównaniu z placebo, co doprowadziło do rejestracji tego leku w leczeniu otyłości pediatrycznej. Warto podkreślić, że długoterminowe badania obserwacyjne, obejmujące okresy leczenia od 40 do 120 tygodni, potwierdzają utrzymanie efektu redukcji masy ciała oraz korzystną kontrolę glikemii przy ogólnie akceptowalnym profilu bezpieczeństwa.

Korzyści sercowo-naczyniowe, nerkowe i psychiczne

Jednym z najsilniejszych argumentów przemawiających za korzyściami płynącymi z terapii GLP-1RA są wyniki dużego badania emulującego próbę kliniczną na podstawie amerykańskiej bazy danych medycznych TriNetX, obejmującego ponad 140 tysięcy dopasowanych par pacjentów z otyłością. Wykazano w nim, że stosowanie agonistów GLP-1 wiązało się z niższym ryzykiem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych (HR 0,76), poważnych zdarzeń nerkowych (HR 0,64) oraz zgonu z jakiejkolwiek przyczyny (HR 0,49) w porównaniu z innymi lekami stosowanymi w leczeniu otyłości. Co więcej, w tym samym badaniu odnotowano obniżone ryzyko depresji, myśli lub prób samobójczych oraz zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, bez istotnego wzrostu ryzyka ostrego zapalenia trzustki, hipoglikemii czy objawów żołądkowo-jelitowych względem grupy porównawczej.

Ten pozytywny obraz nie jest jednak wolny od kontrowersji. Analiza bazy zgłoszeń działań niepożądanych FDA wykazała sygnał dotyczący myśli samobójczych związanych z semaglutydem, przy czym ryzyko było wyraźnie wyższe u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki przeciwdepresyjne lub benzodiazepiny. Z drugiej strony, zarówno amerykańska Agencja Żywności i Leków, jak i Europejska Agencja Leków, po analizie danych z badań kohortowych, klinicznych oraz systemów nadzoru nad bezpieczeństwem, nie stwierdziły dowodów na istnienie związku przyczynowego między stosowaniem GLP-1RA a ryzykiem samobójstwa. Obraz naukowy pozostaje więc niejednoznaczny i wymaga dalszej, ostrożnej obserwacji, zwłaszcza w grupach pacjentów z wcześniej rozpoznanymi zaburzeniami psychicznymi.

Ryzyka i działania niepożądane

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi terapii GLP-1RA pozostają dolegliwości żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty i biegunka – które w praktyce klinicznej są główną przyczyną przerywania leczenia. Rzadsze, lecz poważniejsze powikłania obejmują zapalenie trzustki oraz gastroparezę. Dane z amerykańskiego systemu nadzoru nad bezpieczeństwem leków wskazują, że leki inkretynowe, obok przeciwciał monoklonalnych oraz inhibitorów kinaz, odpowiadają za blisko połowę wszystkich zgłoszeń polekowego zapalenia trzustki, co uzasadnia zachowanie czujności klinicznej przy ich przepisywaniu.

Coraz więcej uwagi poświęca się również wpływowi tych leków na skład ciała. Ubytek masy ciała osiągany dzięki GLP-1RA nie ogranicza się wyłącznie do tkanki tłuszczowej – znaczna jego część przypada na beztłuszczową masę ciała, w tym mięśnie szkieletowe. Przegląd narracyjny opublikowany w Diabetes Research and Clinical Practice wskazuje, że terapia tymi lekami może prowadzić do istotnej utraty masy mięśniowej, potencjalnie skutkującej sarkopenią lub otyłością sarkopeniczną. Warto jednak zaznaczyć, że utrata masy mięśniowej nie zawsze przekłada się na upośledzenie funkcji – jak podkreśla metaanaliza opublikowana w International Journal of Obesity, obserwowana redukcja beztłuszczowej masy ciała nie zawsze wiąże się z pogorszeniem sprawności fizycznej, a niektóre dane sugerują, że leki te mogą jednocześnie poprawiać jakość i metabolizm mięśni. Grupą szczególnego ryzyka pozostają osoby starsze, u których łączne ryzyko sarkopenii i otyłości wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego.

Co dzieje się po odstawieniu leku

Jednym z najpoważniejszych praktycznych wyzwań związanych z terapią GLP-1RA jest zjawisko efektu odbicia. Rzeczywiste dane pokazują, że odsetek pacjentów przerywających leczenie w ciągu roku jest wysoki – sięga 46,5% wśród osób z cukrzycą i aż 64,8% wśród osób bez cukrzycy, głównie z powodu wysokich kosztów terapii oraz działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Systematyczny przegląd i nieliniowa metaregresja opublikowane w 2025 roku wykazały, że rok po zaprzestaniu terapii pacjenci odzyskiwali średnio 60% utraconej wcześniej masy ciała, a trajektoria przyrostu masy ciała zdawała się stabilizować na poziomie około 75% masy utraconej w trakcie leczenia. Oznacza to, że dla wielu pacjentów utrzymanie efektów wymaga leczenia praktycznie dożywotniego – podobnie jak w przypadku innych chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie tętnicze.

Wymiar społeczny: dostępność, koszty i odpowiedzialne stosowanie

Poza aspektami czysto medycznymi, agoniści GLP-1 rodzą istotne pytania społeczne i etyczne. Wysoka cena terapii sprawia, że dla wielu osób pozostaje ona niedostępna, co pogłębia nierówności zdrowotne między pacjentami zamożniejszymi a tymi w trudniejszej sytuacji materialnej – obszar, który jest szczególnie bliski misji Fundacji Lepszy Świat Jakuba Adamczyka, wspierającej osoby znajdujące się w trudnym położeniu życiowym. Jednocześnie rosnąca popularność tych leków w kontekście pozamedycznym, jako środka do szybkiej utraty wagi bez ścisłych wskazań klinicznych, budzi obawy o niedobory leków dla pacjentów z cukrzycą, dla których terapia ta bywa niezbędna do utrzymania zdrowia. Odpowiedzialne, oparte na rzetelnej wiedzy podejście do stosowania tych preparatów – pod nadzorem lekarza, z uwzględnieniem indywidualnego bilansu korzyści i ryzyka – pozostaje kluczowe, niezależnie od tego, jak spektakularne bywają wyniki kliniczne.

Podsumowanie: szansa czy zagrożenie?

Odpowiedź na pytanie postawione w tytule nie jest jednoznaczna, ponieważ agoniści GLP-1 są jednocześnie jednym i drugim – w zależności od kontekstu klinicznego, sposobu stosowania oraz indywidualnych cech pacjenta. Z jednej strony mamy do czynienia z lekami o niekwestionowanej skuteczności w redukcji masy ciała, kontroli glikemii oraz – co szczególnie istotne – realnym zmniejszeniu ryzyka zgonu i poważnych powikłań sercowo-naczyniowych i nerkowych. Z drugiej strony, terapia ta niesie ze sobą ryzyko utraty masy mięśniowej, dolegliwości żołądkowo-jelitowych, rzadkich, lecz poważnych powikłań takich jak zapalenie trzustki, a także wyzwanie w postaci konieczności długotrwałego, często dożywotniego leczenia, aby uniknąć efektu odbicia.

Ta obserwacja jest zgodna z tym, co na co dzień widzimy w pracy Fundacji Lepszy Świat Jakuba Adamczyka. Nasze doświadczenia potwierdzają, że skuteczne podejście do nowoczesnych terapii medycznych wymaga jednoczesnego działania na kilku poziomach:

• rzetelnej edukacji zdrowotnej – budowania świadomości pacjentów na temat korzyści i ograniczeń nowych terapii,
• indywidualizacji leczenia – dostosowania decyzji terapeutycznych do konkretnej sytuacji zdrowotnej i życiowej pacjenta,
• profilaktyki powikłań – w tym dbałości o masę mięśniową, dietę i aktywność fizyczną w trakcie terapii,
• równego dostępu do opieki zdrowotnej – ponieważ koszt nowoczesnych leków nie powinien decydować o zdrowiu i życiu pacjentów.

Bibliografia i źródła naukowe

1. Weight Loss That Lasts: Reviewing the Long-Term Impact of GLP-1 Receptor Agonists. PMC12361690 (2025). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12361690/
2. Efficacy and Safety of Glucagon-like Peptide-1 Receptor Agonists and Co-agonists for Weight Loss Among Adults Without Diabetes: An Updated Systematic Review. Annals of Internal Medicine (2026). doi: 10.7326/ANNALS-25-05519
3. Liu, L., Shi, H., Shi, Y. i wsp. (2024). Comparative Efficacy and Safety of GLP-1 Receptor Agonists in Children and Adolescents with Obesity or Overweight: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Pharmaceuticals, 17(7), 828. doi: 10.3390/ph17070828
4. Efficacy and safety of GLP-1 agonists in the treatment of T2DM: A systematic review and network meta-analysis. Scientific Reports (2025). https://www.nature.com/articles/s41598-025-09807-0
5. Long-Term Efficacy Trajectories of GLP-1 Receptor Agonists: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. PMC12476180 (2025). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12476180/
6. Velji-Ibrahim, J., Radadiya, D., Devani, K. i wsp. (2025). Efficacy and Safety of Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists for Obesity Management in Adults With and Without Type 2 Diabetes: A Systematic Review. Journal of Obesity, 2025, 3897161. doi: 10.1155/jobe/3897161
7. Krisanapan, P., Sanpawithayakul, K., Pattharanitima, P. i wsp. (2024). Safety and Efficacy of GLP-1 Receptor Agonists in Type 2 Diabetes Mellitus with Advanced and End-Stage Kidney Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis. Diseases, 12(1), 14. doi: 10.3390/diseases12010014
8. Jaradat, J.H., Al-Ahmad, R.I., Al Jaghbeer, M. i wsp. (2025). Assessing the Oncological Safety of Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists: A Systematic Review and Meta-Analysis. Cureus, 17(11), e96071. doi: 10.7759/cureus.96071
9. GLP-1 receptor agonists and sarcopenia: Weight loss at a cost? A brief narrative review. Diabetes Research and Clinical Practice (2025). doi: 10.1016/j.diabres.2025.112924
10. Scheen, A.J. (2025). GLP-1 receptor agonists, body composition, skeletal muscle and risk of sarcopaenia: from promising findings in animal models to debated concern in human studies. Diabetes & Metabolism, 51(5), 101681.
11. Chrysavgis, L., Mourelatou, N.G., Koloutsou, M.E. i wsp. (2025). The Influence of Glucagon-like Peptide-1 Receptor Agonists and Other Incretin Hormone Agonists on Body Composition. International Journal of Molecular Sciences, 26(24), 12130. doi: 10.3390/ijms262412130
12. GLP-1 agonists and changes in body mass and composition in adults with overweight or obesity with or without type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Obesity (2026). https://www.nature.com/articles/s41366-026-02088-1
13. Cardiovascular and kidney outcomes of GLP-1 receptor agonists in adults with obesity: A target trial emulation study. Diabetes, Obesity and Metabolism, PMC12515787 (2025). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12515787/
14. Bushi, G. i wsp. (2025). Association of GLP-1 Receptor Agonists With Risk of Suicidal Ideation and Behaviour: A Systematic Review and Meta-Analysis. Diabetes/Metabolism Research and Reviews. doi: 10.1002/dmrr.70037
15. The effect of glucagon-like Peptide-1 receptor agonists on measures of suicidality: A systematic review. Journal of Psychiatric Research (2025). https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022395625000767
16. Chen, Y. i wsp. (2025). Impact of GLP-1 Receptor Agonists on Suicide Behavior: A Meta-Analysis Based on Randomized Controlled Trials. Journal of Diabetes. doi: 10.1111/1753-0407.70151
17. GLP-1 receptor agonists and risk of suicide or suicide attempts – A nationwide cohort and self-controlled case series study. PMC13441866 (2025). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13441866/
18. Pancreatitis Recurrence Risk Lower With GLP-1 Continuation. Medscape (2026). https://www.medscape.com/viewarticle/pancreatitis-recurrence-risk-lower-glp-1-continuation-2026a1000e74
19. Trajectory of weight regain after cessation of GLP-1 receptor agonists: a systematic review and nonlinear meta-regression. PMC13043475 (2025). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13043475/
20. Metabolic rebound after GLP-1 receptor agonist discontinuation: a systematic review and meta-analysis. eClinicalMedicine (2025). doi: 10.1016/j.eclinm.2025.103XXX
21. Weight Reduction with GLP-1 Agonists and Paths for Discontinuation While Maintaining Weight Loss. PMC11940170 (2025). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11940170/

Artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny, nie stanowi porady medycznej ani zalecenia terapeutycznego. Decyzję o rozpoczęciu, kontynuowaniu lub zakończeniu terapii agonistami GLP-1 należy zawsze skonsultować z lekarzem prowadzącym.